Từ khi nhận tin báo cháy đến lúc xe cứu hỏa rú còi rời cổng chỉ vỏn vẹn 90 giây. Khi lửa hung thần khiến tất cả sợ hãi, mọi hy vọng đặt hết vào lực lượng cứu hỏa, rằng bao nhiêu người bị mắc kẹt, bao nhiêu tài sản cần được cứu.
Nhưng khi bình yên trở về, nỗi sợ hãi rơi vào quên lãng, đa số lại quên đi rằng những tia lửa vẫn luôn trực chờ phát ra vào lúc không ai ngờ đến nhất, rằng sự thật, người tự cứu tốt nhất chính là bản thân mình. Thời gian tự dập tắt được đám cháy – chính là thời gian vàng.
Một ngày cuối năm 2025, đêm lặng như bóng đè, một gia đình 5 người bị nạn hỏa hoạn nuốt chửng tại xã Hòa Phú, tỉnh Đắk Lắk. Căn nhà cấp 4 dài 30m, với lối thoát duy nhất là cửa cuốn điện đóng sập, trở thành địa ngục của khói, khí độc, với sức nóng khủng khiếp cộng hưởng từ hàng trăm thiết bị điện nước, đồ nhựa, bình gas, sơn, dung môi…
Càng phun nước lửa càng bùng lên, hàng xóm cố gắng phá tường cứu người, nhưng không phá trúng được phòng ngủ. Đội Cảnh sát PCCC và Cứu nạn cứu hộ tới, thành công mở được lối thông. Trong phòng ngủ, nơi trú ẩn cuối cùng, các nạn nhân nằm bất động, bỏng nặng, chảy máu mũi, lần lượt được đưa ra. Trong đó có một phụ nữ sinh con chưa đầy một tháng. Ba cháu nhỏ lần lượt 8 tuổi, 4 tuổi và 26 ngày tuổi.
Không có phép màu nào cho hai người lớn và hai đứa trẻ. Cháu nhỏ 26 ngày tuổi sống sót kỳ diệu, được điều trị khẩn cấp với chẩn đoán suy hô hấp độ 2, bỏng độ 1 và 2 ở vùng đầu, cổ, lưng và hai mông, tổng diện tích bỏng khoảng 8%.
Từ một trong muôn ngàn vụ cháy nhà dân như trên, ai cũng hiểu, không có lối thoát hiểm chính là cửa tử. Khi khói, khí độc hỏa hoạn có thể khiến một người trưởng thành tử vong chỉ trong vòng 3-5 phút. Cuộc trò chuyện vắn với Đại úy N.V.H (Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, Công an TP XX) một lần nữa cố gắng nhấn sâu thêm ấn tượng trong mỗi người, rằng hỏa hoạn có thể xảy ra với bất kỳ ai, bất kỳ lúc nào, nên việc tự phòng tránh cho mình và cho những người xung quanh không phải điều thừa thãi, mà chính là vấn đề sinh tử.
Là người có 16 năm kinh nghiệm trong ngành PCCC và CNCH, mối nguy lớn nhất trong đám cháy là gì, theo anh?
Khói, nó độc lắm.
Chết vì cháy thì hiếm lắm, đa số chết vì ngạt khí. Khi cháy thì [đám cháy] sẽ vừa nhả khí độc mà vừa hút khí oxy.
Vậy nên việc đầu tiên cần làm khi có cháy là gì, thưa anh?
Sấp ướt chăn, các vật dụng bịt vào mũi để lọc không khí. Làm sao cố mà thoát được ra bên ngoài là tốt nhất.
Dùng khăn ướt hay dùng quần áo sấp nước mà bịt mũi thì chỉ giúp mình cầm cự thêm thời gian sống sót, để mà mình thoát thân thôi. Nhiều người vào nhà tắm rồi cũng không thoát đi được thì một thời gian cháy lên, khí vào thì ngạt khí ở trong nhà tắm.
Thế tức là không nên trốn trong nhà tắm/nhà vệ sinh?
Trốn vào nhà vệ sinh chỉ là bước ban đầu thôi, còn về lâu về dài thì chẳng thoát đi đâu được. Mình có chèn hết đi chăng nữa, khi mà cháy nó hút hết không khí rồi…
Nhưng tâm lý hoảng loạn khiến nhiều người lầm tưởng có thể trốn vào nhà vệ sinh…
Việc cứu nạn cứu hộ này là mình phải tự cứu lấy mình, phải mở được cái lối thoát cho mình. Thứ nhất là có cửa sổ. Thứ hai là mình phải trang bị những [loại] dây tự cứu. Chứ còn khi mà cháy rồi mình trốn ở đâu thì cũng thế thôi.
Dây thoát hiểm phải là dây hợp kim, chống cháy, dùng loại hạ chậm. Dây thừng dễ bị cháy ngang dây, hoặc va quệt đứt.
Nhưng, chẳng phải ứng cứu và chữa cháy là việc lực lượng chuyên nghiệp nên làm hay sao?
Từ khi nhận tin báo cháy cho đến lúc xe ra khỏi cổng ấy là 90 giây. Trước là 3 phút, giờ quy định chỉ 90 giây. Còn thời gian đến hiện trường còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố xa hay gần, thời điểm đấy giao thông thế nào, những cái đó thì mình không xác định được. Đi đường còi dí vào đầu mà người ta có né đâu, nên khó lắm.
Sau khi đến đám cháy thì mình xác minh có người bị nạn trong đám cháy không. Nếu có người bị nạn trong đám cháy thì ưu tiên việc cứu người trước. Mà trước khi đến thì mình đã hỏi người báo cháy việc đấy rồi. Mọi người đã hình dung trong đầu phải làm thế nào rồi, đến là anh em triển khai thang cứu người bị nạn ngay.
Vừa cứu người và cũng nhanh chóng triển khai việc làm mát để hỗ trợ cho người vào cứu người bị nạn. Nhiệm vụ đó là trinh sát, ít nhất phải 2 cán bộ chiến sỹ, là những người có nhiều kinh nghiệm thực tế, trang bị đầy đủ trang thiết bị cần thiết.
Mình mà không đánh giá được hiện trường mà lao vào thì xảy nhiều cái khó nói lắm, như cấu kiện xây dựng. Năm 2022, trong vụ cháy quán karaoke ở Hà Nội, một chỉ huy, một cán bộ, một chiến sỹ đã hy sinh khi làm nhiệm vụ (*).
Đi chữa cháy, cứu người bị nạn có rất nhiều khó khăn. Nên khi cứu được người là thành tích đạt được mà anh em tự hào lắm.
(*) Thượng tá Đặng Anh Quân, thượng úy Đỗ Đức Việt và hạ sĩ Nguyễn Đình Phúc thuộc Đội Phòng cháy chữa cháy Công an quận Cầu Giấy (Hà Nội), cùng hy sinh ngày 1/8/2022 trong vụ hỏa hoạn tại quán karaoke 6 tầng trên đường Quan Hoa (quận Cầu Giấy, Hà Nội).
Ba cảnh sát sau khi hướng dẫn 8 người bị nạn thoát ra ngoài an toàn tiếp tục quay lại, lên tầng trên tìm thêm các nạn nhân còn mắc kẹt. Bất ngờ trần nhà cháy rơi sập khiến tất cả hy sinh.
Ngoài ra, có những khó khăn gì khiến việc cứu hộ cứu nạn trong đám cháy gặp khó khăn ạ?
Những khó khăn như… nhà cao tầng phát triển nhanh quá, nhiều quá, phương tiện cứu hộ cứu nạn chưa đáp ứng được.
Có những chung cư đi sâu vào ngõ ngách mấy km. Xe không vào được thì phải triển khai đường vòi, nối vòi, một cuộn vòi dài 20m.
Sau khi triển khai lăng vòi xong thì mình phải xác định nguồn nước, tiếp tục tiếp nước vì xe chỉ có tầm 4-5 khối. 4-5 khối phun được tầm 10 phút thôi, nên nguồn nước quan trọng lắm.
Nếu không có trụ cứu hỏa thì phải triển khai một xe chữa cháy và một xe tiếp nước, lấy nước ở ao, hồ, sông, suối. Nước biển cũng được, bắt buộc thì phải dùng nước biển, thực ra nước biển sẽ gây tổn hại phương tiện lắm. Nó mặn ăn mòn hết các thiết bị.
Ở độ cao bao nhiêu thì người dân có thể tự thoát được an toàn, thưa anh?
5 tầng thì khả năng thoát nạn dễ hơn. Người bị nạn có thể trèo ra ngoài, từ đấy người bên ngoài sẽ cứu được.
Ở chung cư cao tầng cần phải hướng người dân trang bị dây thoát nạn, tự cứu được mình.
Có một điểm, cầu thang thoát hiểm được thiết kế để lưu thông riêng, có cháy thì thang bộ sẽ có tác dụng để giúp cư dân chạy thoát nạn. Nhưng người dân có thói quen chèn cánh cửa. Khi có cháy thì khói gần như bao trùm hết, cũng gần như không có lối để thoát nạn.
Ví dụ nếu cửa thoát hiểm đóng kín, khi cháy ở tầng 5 trở xuống, thì khói bị chặn lại và từ tầng 6 trở lên mọi người vẫn thoát được ra đúng không?
Đúng vậy. Tại vì cầu thang bộ là một không gian riêng. Nó gần như không bị khói. Nhưng khi bị chèn, cửa hở thì trong đấy lại thành cột khói. Lúc ấy có chạy cũng không thoát được.
Một hành động đơn giản thôi nhưng bịt hết đường sống của người khác.
Kiến thức này rất sơ đẳng nhưng lại rất quan trọng phải không ạ?
Đúng rồi, nó là ý thức.
Trong các nội dung về phòng cháy chữa cháy, các ý kiến chuyên môn nói nhiều về thời gian vàng. Thời gian vàng trong cứu hỏa là gì, thưa anh?
Giờ vàng, đó là thời gian mà mình có thể tự dập tắt được đám cháy, là tự mình xử lý được. Giờ vàng chính là giờ người dân tự khắc phục được tình huống đấy.
Ví dụ như bị ngạt nước chẳng hạn, giờ vàng là thời gian hô hấp nhân tạo để cứu sống được nạn nhân.
Thời gian vàng chỉ có tầm 10 phút đổ lại thôi. Khi mà đám cháy đang trong quá trình hình thành, thời gian mà mình có khả năng xử lý trước khi xảy ra cháy to.
Vậy thì lại quay lại câu chuyện phải tự trang bị phương tiện chữa cháy và kỹ năng xử lý…
Nhiều nhà cứ bảo là mua bình chữa cháy làm gì, có cháy đâu mà phải mua, mua rồi nhưng có dùng đâu. Không dùng là tốt chứ.
Mua bình chữa cháy để trong nhà là điều tất yếu đấy, nước xa không cứu được lửa gần.
Mình phải trang bị, phải tìm hiểu về loại bình. Có hai loại bình chữa cháy, một là bình bột, hai là bình khí. Bình bột thì khả năng chữa cháy ban đầu rất tốt. Bình khí dùng cho các loại đồ điện tử. Nó chứa khí nitơ hóa lỏng, các chất trơ bên trong, làm cho đám cháy lạnh đi, không phát triển nữa.
Nói chung là dùng ở nhà dân thì dùng loại bình nào cũng được.
Bình khí khoảng 550.000-600.000 đồng, có trọng lượng như kiểu bình gas. Bình bột thì khoảng tầm 200.000-250.000 đồng, có đồng hồ đo áp suất trên bình. Bình cứu hỏa thì mình có thể dùng sử dụng nhiều lần, có thể hôm nay mình dùng mai dùng tiếp được, sau khi nạp sạc lại.
Còn đối với cháy pin thì xử lý như thế nào? Khi điện thoại, xe điện phổ biến như hiện nay.
Cháy pin, cháy xe đạp điện, xe máy điện thì khó lắm. [Cháy pin xảy ra] do dòng đoản mạch ở bên trong, là phản ứng hóa học từ bên trong phát ra, không phụ thuộc vào nguồn chất cháy, không khí, nhiệt, v.v… tự bản thân nó trở mạch, cháy từ bên trong.
Vậy là tự bản thân nó là một nguồn cháy, cháy âm ỉ, cháy lan ra…
Pin mà cháy thì không có gì dập được. Có đáp xuống nước vẫn cháy bình thường, vì nó là phản ứng hóa học từ bên trong.
Cát, đất là giải pháp tạm thời, cũng không phải lúc nào cũng sẵn để dùng. Có thể phủ những chăn dày vào xong bơm nước vào thôi.
Tốt nhất là tìm cách thoát ra, tránh xa ra nơi an toàn.
Cảm ơn anh vì cuộc trò chuyện!
