Nhà sách Nam California từ chối đơn hàng liên quan đến AI

Một hiệu sách cũ ở thành phố La Mesa, hạt San Diego, Nam California, đã từ chối một số đơn hàng lớn với tổng trị giá hơn 5.000 USD. Đối với một nhà kinh doanh sách độc lập, đây là khoản thu nhập đáng kể. Vậy tại sao ông lại từ chối?

Ông Craig Maxwell, chủ hiệu sách Maxwell’s House of Books, nói với The Epoch Times rằng ông nghi ngờ những đơn hàng này đến từ các nhà môi giới sách (book brokers) có liên quan đến các công ty AI. Qua các bản tin truyền thông, ông được biết những cuốn sách này được quét số hóa để lấy nội dung huấn luyện các mô hình AI, nhưng sau đó lại bị tiêu hủy.

Là người mở hiệu sách cũ vì tình yêu dành cho sách, ông không thể chấp nhận cách làm tiêu hủy sách với quy mô lớn như vậy. Vì thế, ông nói rằng dù phải chịu một số tổn thất về tiền bạc, việc từ chối những giao dịch này là “một trong những quyết định dễ dàng nhất”.

Hiệu sách nhỏ bất ngờ nhận những đơn hàng lớn bất thường

Ông Maxwell cho biết mình đã làm nghề này hơn 20 năm và nhiều cuốn sách của cửa hàng được bán qua các kênh trực tuyến.

“Trật tự của hoạt động bán sách trực tuyến trong một thời gian dài hầu như không thay đổi. Amazon luôn là công cụ tìm kiếm lớn nhất, và rất nhiều đơn hàng đến từ đó”, ông nói. “Nhưng giờ đây, trật tự của hoạt động kinh doanh trực tuyến này đã bị đảo lộn hoàn toàn.”

Ông kể: “Khoảng 3 hoặc 4 tháng trước, chúng tôi bắt đầu nhận thấy một số công ty vốn rất ít khi giao dịch với chúng tôi lại đặt những đơn hàng lớn. Về sau, chúng tôi bắt đầu nhận đơn từ những công ty mà chúng tôi chưa từng nghe đến.”

“Chúng tôi chỉ là một hiệu sách nhỏ, nhưng mỗi ngày lại nhận được tới 50 hoặc 60 đơn hàng từ những công ty này. Điều đó rất bất thường. Vì vậy, chuyện này rất đáng nghi và kỳ quặc”, ông nói. “Chúng tôi cũng nghe nói một số hiệu sách cũ quy mô lớn hơn, chẳng hạn một cửa hàng ở Washington, D.C., đã nhận được đơn đặt mua tới 50.000 cuốn sách.”

Ông cho biết ban đầu không biết chuyện gì đang xảy ra nên vẫn chuẩn bị giao hàng như thường lệ. Tuy nhiên, ông luôn băn khoăn: Tại sao những công ty này lại cần mua nhiều sách đến vậy? Chẳng lẽ họ có một phương thức nào khác, tốt hơn việc mua sách được rao bán công khai trên mạng?

Cho đến khi đọc được các bản tin truyền thông cho biết một bản ghi nhớ nội bộ của công ty Anthropic nói rằng, để huấn luyện mô hình AI, hàng triệu cuốn sách đã bị cắt bỏ gáy, quét số hóa rồi vứt đi. Lúc đó, ông liên tưởng rằng những cuốn sách được đặt mua từ hiệu sách của mình có lẽ chính là để phục vụ cho mục đích này.

“Vì vậy, chúng tôi lập tức dừng lại và ngừng giao sách cho những công ty này”, ông Maxwell nói.

Đây rõ ràng là một quyết định gây tổn thất về kinh tế. Ông cho biết ngoài việc mất các đơn hàng trị giá hơn 5.000 USD, việc không giao hàng có thể còn khiến đánh giá trực tuyến của cửa hàng bị hạ thấp, ảnh hưởng đến uy tín của ông.

Tuy nhiên, ông Maxwell không hề do dự. Ông nói: “Đây là một trong những quyết định dễ dàng nhất.”

Tại sao vậy? Bởi vì ông yêu sách.

Thừa hưởng “gen mọt sách”, mở cửa hàng vì tình yêu với sách

Ông nội của Maxwell là Vernon Wahrenbrock. Năm 1935, ông Wahrenbrock thành lập Wahrenbrock’s Book House ở trung tâm thành phố San Diego. Cho đến khi đổi chủ vào năm 1968 và đóng cửa vào năm 2009 dưới tác động của mua sắm trực tuyến, đây vẫn luôn là hiệu sách cũ lâu đời và lớn nhất San Diego.

Ông Maxwell nói rằng mình thừa hưởng tình yêu sách từ ông nội và bản thân cũng rất yêu sách. Hơn 20 năm trước, ông mở hiệu sách cũ này.

“Tôi tin rằng không ai bước vào ngành sách cũ chỉ để kiếm tiền. Bạn làm nghề này hoặc là vì bạn điên, hoặc là vì bạn yêu sách, hoặc có lẽ là cả hai”, ông nói. “Tôi không thể tưởng tượng có công việc nào khác khiến tôi hạnh phúc hơn.”

Cả gia đình ông đều thích đọc sách.

“Cha mẹ tôi yêu đọc sách, các chị em gái của tôi đặc biệt thích đọc tiểu thuyết. Chúng tôi dành thời gian để đọc sách, một việc mà mỗi năm lại càng có ít người làm hơn. Nhưng chúng tôi tìm thấy niềm vui trong đó, và tôi hy vọng sẽ có nhiều người hơn sẵn lòng thử hoặc trải nghiệm điều này”, ông nói. “Đọc sách đưa bạn bước vào một thế giới khác.”

Ông giải thích lý do từ chối các nhà môi giới sách AI: “Rất đơn giản, tôi ở đây vì muốn bán sách cho những nhà sưu tầm và độc giả thực sự yêu sách. Tôi hoàn toàn không có hứng thú bán sách cho những người muốn hủy hoại chúng.”

Các công ty AI dùng sách để huấn luyện mô hình, sách bị vứt bỏ sau khi “cắt gáy để quét”

Sách là kết tinh của ngôn ngữ và trí tuệ con người. Đặc biệt, những cuốn sách được xuất bản trước năm 2022 chứa đựng ngôn ngữ “sạch” của con người, chưa bị AI làm ô nhiễm.

Các nhà phát triển AI cũng từng nói trong nhiều dịp khác nhau rằng việc dùng sách do con người viết để huấn luyện mô hình có thể dạy AI “viết ra những nội dung hay và hấp dẫn” — điều mà những “văn bản chất lượng thấp” trên Internet không thể làm được.

Vì vậy, các ông lớn công nghệ AI đã hướng sự chú ý vào sách. Tuy nhiên, về cách thức thu thập sách, các công ty khác nhau dường như đã đi theo những con đường khác nhau. Trong đó, phương pháp quét số hóa rồi tiêu hủy sách đã gây ra nhiều tranh cãi và thu hút sự chú ý rộng rãi.

Trong vụ kiện Bartz kiện Anthropic (Bartz v. Anthropic), người ta thấy rằng Anthropic, công ty phát triển mô hình AI Claude, đã chi hàng triệu USD để mua hàng triệu cuốn sách, sau đó cắt bỏ gáy để các trang sách dễ được quét hơn. Sau khi quét, những cuốn sách này bị vứt bỏ.

Trong vụ kiện này, nguyên đơn không khởi kiện công ty AI về hành vi “cắt gáy để quét rồi hủy sách”. Trọng tâm của vụ án là việc AI quét số lượng lớn sách có cấu thành hành vi xâm phạm quyền hay không.

Ngày 23/6/2025, thẩm phán phán quyết rằng việc Anthropic quét và lưu trữ những cuốn sách mà công ty đã mua thuộc phạm vi “sử dụng hợp lý”, đồng thời đề cập rằng Anthropic có quyền quyết định cách xử lý những cuốn sách mà họ đã mua.

Tuy nhiên, việc hàng triệu cuốn sách bị tiêu hủy đã thu hút sự chú ý rộng rãi. Mặc dù phát ngôn viên của Anthropic cho biết dự án huấn luyện mô hình của công ty không mua và tiêu hủy sách quý hiếm hay tài liệu cổ, nhưng trước đó, không ít người kinh doanh sách đã nói với The Epoch Times bản tiếng Anh rằng việc tiêu hủy có hệ thống số lượng lớn sách không chỉ khiến ngôn ngữ và chữ viết biến mất, mà còn khiến những thực thể vật chất lưu giữ và chuyên chở văn hóa cũng biến mất.

Tình hình hiện nay “thật đáng sợ”

Ông Maxwell nói rằng các công ty AI quét ngôn ngữ của con người để huấn luyện mô hình, trong khi có người vì tiền mà cung cấp cho các công ty này hàng triệu cuốn sách rồi tiêu hủy chúng sau khi quét. Hành vi như vậy của con người đủ khiến người ta “cảm thấy đáng sợ”.

“Cả đời, chúng ta đều đọc về những người làm những việc như thế trong các tiểu thuyết khoa học viễn tưởng phản địa đàng. Chúng ta đọc về những câu chuyện phản địa đàng trong ‘Fahrenheit 451’, cũng như trong các tác phẩm của George Orwell, Aldous Huxley và C.S. Lewis”, ông nói. “Nhưng tôi nghĩ rằng nhiều người trong chúng ta chưa bao giờ tưởng tượng được rằng một ngày nào đó, chính mình lại thực sự phải đối mặt với mối đe dọa như vậy.”

Ông Maxwell than thở: “Vì tiền, còn điều gì mà họ không dám làm? Còn điều gì mà họ sẽ không bán đứng hoặc thỏa hiệp chỉ vì đồng tiền?”

Ông cho biết, ngay trong ngày 27/8, khi trả lời phỏng vấn phóng viên The Epoch Times, ông lại nhận được một đơn hàng trị giá gần 200 USD từ một công ty, đặt mua một cuốn sách về súng lục quân dụng cổ của Anh, loại nạp đạn từ phía sau.

Ông cho biết đơn hàng đến từ một công ty mà trước đó ông đã hủy giao hàng và xác định là một nhà môi giới sách AI. Ông một lần nữa hủy đơn hàng của công ty này.

Ông tin rằng bản thân các công ty AI không trực tiếp đặt mua sách mà mua thông qua các “nhà môi giới sách”. Trong vài tháng qua, ông đã tiếp xúc với nhiều công ty môi giới như vậy. Mỗi lần từ chối giao hàng, ông đều đính kèm một lời nhắn, giải thích rằng ông “sẽ không bán sách cho các nhà môi giới sách”.

Ông bất lực nói rằng phía mình đang xử lý sự việc này bằng tất cả cảm xúc của con người: không bận tâm đến tổn thất kinh tế, tình yêu đối với sách, cùng những lời giải thích về lý do từ chối. Nhưng ở phía bên kia, ông tin rằng bên gửi đơn hàng là một robot AI.