Kinh tế Iran chật vật dưới sức ép chiến tranh, lạm phát và thất nghiệp

Ngày thứ Bảy (18/4), hãng truyền thông Quốc tế Iran đưa tin nền kinh tế nước này hiện đã rơi vào tình trạng đình lạm, khi lạm phát cao, tăng trưởng đình trệ và tỷ lệ thất nghiệp gia tăng cùng lúc.

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng ngay cả khi xung đột chiến tranh sớm chấm dứt, quá trình phục hồi kinh tế trong nước của Iran sẽ kéo dài và không đồng đều. Những diễn biến xấu đi này làm gia tăng nguy cơ bùng phát bất ổn xã hội mới.

Trước khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran vào cuối tháng Hai, nước này vừa trải qua làn sóng biểu tình trong nước nghiêm trọng nhất trong lịch sử, bắt đầu từ tháng 12/2025 — với số lượng lớn người biểu tình bị chính quyền sát hại (không rõ con số cụ thể), đồng thời hàng triệu người đối mặt nguy cơ thất nghiệp.

Khu vực dịch vụ chịu thiệt hại nặng nề trong các cuộc biểu tình, bao gồm các công ty quảng cáo, tư vấn công nghệ, dịch vụ số cũng như ngành khách sạn và du lịch; sau đó tiếp tục bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, thậm chí là tổn thất không thể phục hồi.

Để ngăn chặn việc lan truyền thông tin về biểu tình, chính quyền Iran đã cắt internet trong 3 tuần. Kể từ khi chiến sự bùng phát hôm 28/2, việc hạn chế kết nối mạng nhằm ngăn người dân trao đổi thông tin đã kéo dài tổng cộng hơn 1.100 giờ, khiến phần lớn nền kinh tế số gần như bị tê liệt.

Quan trọng hơn, chiến tranh cũng gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng kinh tế then chốt của Iran, bao gồm nhiều cơ sở công nghiệp hóa dầu và sản xuất thép tại các thành phố — những trụ cột của nền kinh tế công nghiệp nước này.

Sự phá hủy các ngành công nghiệp chủ lực làm gián đoạn nguồn cung nguyên liệu, kéo theo phản ứng dây chuyền trong lĩnh vực sản xuất và các ngành liên quan. Sau đó là làn sóng sa thải quy mô lớn, không chỉ ảnh hưởng đến công nhân mà còn lan sang các doanh nghiệp liên quan.

Trong khi đó, xuất khẩu — nguồn sống quan trọng của nền kinh tế Iran — cũng sụt giảm mạnh, khiến nguồn thu ngoại tệ vốn đã eo hẹp càng thêm hạn chế.

Theo báo cáo, các nhà phân tích nhận định rằng nếu không có giải pháp chính trị, đặc biệt là đạt được thỏa thuận với Mỹ, khả năng bùng phát thêm các cuộc biểu tình là ngày càng cao, thậm chí có thể vượt quy mô của làn sóng tháng 12/2025.

Một người dân Iran bình luận trên mạng: “Trước sự tàn bạo của chế độ thần quyền và những người ủng hộ họ, giá cả nhu yếu phẩm leo thang chóng mặt và tình trạng lạm phát phi lý ngày càng trầm trọng… tôi nghĩ người dân chỉ đang chờ một ngòi nổ để xuống đường lần nữa. Cái chết không còn là vấn đề — tình cảnh này còn tồi tệ hơn cái chết, và phải chấm dứt”.

Số liệu chính thức cho thấy lạm phát tại Iran đã vượt 50% vào cuối tháng 12/2025, và đến cuối tháng 2/2026 — trước chiến tranh — đã tăng lên hơn 70%, mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Giá các mặt hàng thiết yếu như thịt, sản phẩm sữa, dầu ăn, gạo, trái cây và rau củ tăng trên 110%. Giá một số loại thuốc quan trọng, bao gồm insulin, đã tăng gấp nhiều lần.

Dù số liệu lạm phát tổng thể mới nhất chưa được công bố, một số chuyên gia cho rằng tỷ lệ này có thể đã lên tới 3 chữ số và còn tiếp tục tăng. Kể từ năm 2018, đồng nội tệ Iran đã mất giá hơn 97% và nếu không có nguồn ngoại tệ bổ sung, xu hướng giảm giá sẽ còn tiếp diễn.

Trong khi đó, Chính phủ Iran đang đối mặt với áp lực tài chính ngày càng nghiêm trọng. Ngay cả trước chiến tranh, ngân sách đã rất eo hẹp và khó đáp ứng các nghĩa vụ. Hiện nay, với nguy cơ hàng triệu người thất nghiệp, chính phủ không đủ khả năng chi trả trợ cấp thất nghiệp, thậm chí một số lao động công khai nghi ngờ việc có thể nhận được hỗ trợ.

Người phát ngôn Chính phủ Iran cho biết tổng thiệt hại do chiến tranh gây ra ước tính khoảng 270 tỷ USD — tương đương khoảng 57% GDP của nước này và gấp nhiều lần doanh thu dầu mỏ hằng năm. Con số này gần gấp 3 lần ngân sách thường niên, cho thấy áp lực tài chính chưa từng có.

Nghiêm trọng hơn, dự thảo ngân sách mới của Iran còn dự kiến tăng thuế đối với người dân.