Phân tích: Kinh tế Trung Quốc có hai vấn đề chí mạng

Biên tập viên trang xã luận của Wall Street Journal, Joseph Sternberg, đã đưa ra một vấn đề gay gắt: giữa những rối ren kinh tế – chính trị tại các khu vực khác trên thế giới, dư luận bên ngoài lại không chú ý rằng khủng hoảng kinh tế Trung Quốc đang trở nên ngày một nghiêm trọng.

Theo khảo sát Chỉ số Quản lý Thu mua (PMI) tháng Chín vừa được phía chính quyền Trung Quốc công bố, các ngành nghề đều ở trạng thái thu hẹp. Khảo sát này phản ánh tâm lý của các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn – những đơn vị trọng yếu của nền kinh tế Trung Quốc. Một khảo sát PMI khác có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp nhỏ và tư nhân hơn thì tâm lý lạc quan nhỉnh hơn một chút, nhưng các doanh nghiệp này lại cực kỳ bị ảnh hưởng bởi diễn biến hợp tác của Trung Quốc với bên ngoài – đặc biệt là tiến triển thương mại với Mỹ.

Ông Sternberg lưu ý rằng, không nên nghĩ rằng tâm lý lạc quan của nền kinh tế Trung Quốc sẽ kéo dài.

Hai vấn đề chí mạng của kinh tế Trung Quốc

Ông nhận thấy kinh tế Trung Quốc có hai vấn đề chí mạng. Thứ nhất là đầu tư tài sản cố định đã sụt giảm liên tục suốt 3 tháng hè năm nay. Từ trước tới nay, đầu tư tài sản cố định luôn là trụ cột thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Trung Quốc, nhưng hiện tại trụ cột này không chỉ khiến tăng trưởng chậm lại mà còn thực sự đang sụt giảm.

Thị trường bất động sản Trung Quốc bắt đầu nổ bong bóng từ năm 2020, được đánh giá là một trong những bong bóng lớn nhất lịch sử. Đáng lo ngại là tình trạng đầu tư sản xuất và hạ tầng cũng đang giảm sút.

Kinh tế Trung Quốc từng phát triển nhanh nhờ mô hình đầu tư khổng lồ theo kiểu của chính quyền, tạo ra tăng trưởng vào đầu thế kỷ, nhưng cũng đồng thời gieo mầm bất ổn kéo dài.

Ông Sternberg chỉ ra rằng, có ý kiến cho rằng kinh tế Trung Quốc vẫn bình ổn, nhưng đó là ngược với thực tế.

Dấu hiệu cảnh báo thứ hai về kinh tế Trung Quốc là xuất khẩu, bởi điều này sớm muộn cũng sẽ gây bất mãn cho đối tác thương mại. Không quốc gia nào muốn nhập khẩu lượng lớn sản phẩm dư thừa từ Trung Quốc để phải gánh hậu quả do quản lý kém của kinh tế Trung Quốc.

Ông Sternberg nhận định, gốc rễ thật sự của khủng hoảng kinh tế Trung Quốc là các chính sách không thể kích thích tiêu dùng trong nước cũng như đầu tư tư nhân dạng khởi nghiệp với năng suất cao. Dù số liệu chính thức cho thấy tiêu dùng tăng trở lại, nhưng chỉ dựa vào trợ cấp nhà nước để các hộ gia đình mua thiết bị điện gia dụng thì không thể cứu được nền kinh tế về bản chất.

Ông cho rằng chính sách của Bắc Kinh đang hoàn toàn mất cân bằng, trong vòng một năm qua chính quyền liên tục đối phó với tình trạng cạnh tranh khốc liệt nhưng không hiệu quả trong các ngành.

Bởi các nước khác đều lo ngại ngành nghề trong nước bị ảnh hưởng bởi sản phẩm xuất khẩu từ Trung Quốc, nhất là khi thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới – Mỹ – đã tăng thuế mạnh, thì trên toàn cầu, “thị trường còn lại” của Trung Quốc hầu như chỉ còn là thị trường trong nước.

Lo ngại về nguy cơ giảm phát của kinh tế Trung Quốc

Thị trường nội địa Trung Quốc đang cạnh tranh giá khốc liệt để tiêu thụ lượng sản xuất dư thừa, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giảm phát kinh tế.

Có thể một số hộ gia đình ở Trung Quốc sẽ hưởng lợi từ cạnh tranh mạnh và giá giảm, nhưng khi tỷ lệ vay nợ quá cao, giảm phát có nguy cơ khiến nhiều doanh nghiệp chịu áp lực lớn về lợi nhuận và làm xấu đi bảng cân đối tài sản của chính quyền địa phương, mà đây có thể chính là mối đe dọa lớn nhất đối với kinh tế Trung Quốc.

Bắc Kinh vừa công bố một đợt kích thích tín dụng mới trong tuần này. Các ngân hàng nhà nước trực tiếp cho vay 500 tỷ nhân dân tệ, hy vọng thúc đẩy khoảng 2.000 tỷ nhân dân tệ đầu tư xây dựng công trình công cộng cùng nhiều dự án khác, phần lớn giao cho chính quyền địa phương triển khai.

Sternberg cho rằng việc Bắc Kinh tiếp tục hỗ trợ các hoạt động lẽ ra nên dừng lại là nhằm củng cố quyền kiểm soát kinh tế vào tay nhà nước – quyền càng tập trung càng tốt, chứ không phải để cân bằng lại cơ cấu kinh tế Trung Quốc. Các biện pháp kích thích kiểu này thực chất không giúp gì cho nền kinh tế.

“Vì xuất khẩu hiện không khả thi, mà triển vọng cải cách cũng chưa có dấu hiệu cải thiện, nên dự báo trong tương lai gần, tin xấu từ Bắc Kinh sẽ liên tiếp xuất hiện.” ông Sternberg nhận định.“