Mẫu kháng thể trong máu có thể báo trước bệnh viêm ruột tới 10 năm

Một nghiên cứu trên mẫu máu lưu trữ của 500 người cho thấy những người về sau mắc bệnh viêm ruột đã có mẫu kháng thể khác biệt từ 10 năm trước khi được chẩn đoán.

Kết quả này vừa được trình bày tại hội nghị UEG Week 2026 của Hiệp hội Tiêu hóa châu Âu (UEG). Thông cáo của UEG cho biết phát hiện này có thể mở ra hướng nhận biết nguy cơ sớm hơn và giúp hiểu thêm bệnh sẽ diễn tiến ra sao.

Bệnh viêm ruột là nhóm bệnh mạn tính, gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng, trong đó phản ứng miễn dịch bất thường góp phần gây viêm và tổn thương kéo dài ở hệ tiêu hóa.

Giới y khoa ngày càng nhận thấy bệnh hình thành trong một thời gian dài trước khi được chẩn đoán. Tuy nhiên, những thay đổi miễn dịch diễn ra trong giai đoạn này vẫn chưa được hiểu rõ.

Phân tích 2.000 mẫu máu lưu trữ của quân nhân Mỹ

Nhóm nghiên cứu phân tích 2.000 mẫu huyết thanh (phần dịch trong của máu sau khi máu đông) của 500 người. Trong số này, 200 người về sau mắc bệnh Crohn, 200 người mắc viêm loét đại tràng, còn 100 người khỏe mạnh cùng độ tuổi, giới tính được chọn làm nhóm đối chứng.

Mẫu máu được lấy vào lúc chẩn đoán và khoảng 2, 4 và 10 năm trước đó.

Các mẫu này lấy từ một nhóm theo dõi gồm quân nhân thuộc ba quân chủng của Mỹ, theo bài nghiên cứu đăng trực tuyến trên tạp chí Gut hồi tháng 7. Nhóm nghiên cứu sử dụng kỹ thuật PhIP-Seq, phương pháp dò cùng lúc rất nhiều phản ứng kháng thể trong một mẫu máu.

Bằng cách này, các nhà khoa học đo phản ứng kháng thể với khoảng 357 nghìn kháng nguyên (chất mà hệ miễn dịch nhận diện và tạo kháng thể chống lại) liên quan đến vi sinh vật, virus, thực phẩm và hệ miễn dịch.

Theo thông cáo của UEG, từ 2.000 mẫu, nhóm tìm thấy 123.980 kháng thể khác nhau, và độ đa dạng kháng thể ở những người về sau mắc bệnh Crohn hay viêm loét đại tràng thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng.

Ở cả hai bệnh, những phản ứng kháng thể đặc trưng đã xuất hiện từ 10 năm trước khi chẩn đoán.

Mỗi bệnh viêm ruột có một mẫu riêng

Ở những người về sau mắc bệnh Crohn, phản ứng kháng thể với nhóm virus herpes (nhóm virus gồm cả virus gây mụn rộp, thủy đậu) tăng cao, nổi bật là virus Epstein-Barr. Họ cũng có nhiều kháng thể kháng flagellin (flagellin là loại protein tạo nên lông roi giúp vi khuẩn di chuyển).

Các phản ứng này rõ nhất ở những người mắc thể bệnh có biến chứng hoặc thể bệnh ở hồi tràng. Ngược lại, phản ứng với vi khuẩn có vỏ bọc như phế cầu khuẩn giảm dần khi càng gần lúc chẩn đoán.

Với viêm loét đại tràng, phản ứng kháng thể với virus herpes và với tự kháng nguyên, thành phần của chính cơ thể bị hệ miễn dịch nhắm vào, tăng lên, trong khi phản ứng với các mầm bệnh có vỏ bọc giảm đi.

Mô hình máy học phân biệt người về sau mắc bệnh với người khỏe mạnh

Khi nhóm nghiên cứu đưa các mẫu kháng thể sớm này vào một mô hình máy học, mô hình phân biệt được người về sau mắc bệnh Crohn hay viêm loét đại tràng với người khỏe mạnh từ 10 năm trước khi chẩn đoán, thông cáo của UEG cho biết.

Chỉ số AUC (thước đo khả năng phân biệt hai nhóm của mô hình: 0,5 tương đương đoán ngẫu nhiên, 1 là phân biệt hoàn toàn đúng) lần lượt đạt 0,90 với bệnh Crohn và 0,84 với viêm loét đại tràng. Các mẫu kháng thể còn phân biệt được người về sau mắc bệnh Crohn có biến chứng với người mắc thể không biến chứng từ khoảng 10 năm trước, với AUC 0,85.

Tác giả chính của nghiên cứu, bác sĩ Arno Bourgonje tại Trung tâm Y khoa Đại học Groningen ở Hà Lan, nói: “Thật thú vị khi thấy bệnh Crohn có biến chứng lúc chẩn đoán gắn với một mẫu kháng thể riêng từ nhiều năm trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng đầu tiên”. Ông nói thêm rằng thể bệnh có biến chứng không đơn thuần là hậu quả của việc bệnh tiến triển sau chẩn đoán.

Theo ông, việc tìm ra các mẫu này từ sớm như vậy cho thấy kỹ thuật lập hồ sơ kháng thể có tiềm năng hỗ trợ phát hiện nguy cơ sớm hơn và phân biệt các thể bệnh. Kỹ thuật này còn có thể giúp nhận ra “những bệnh nhân có thể hưởng lợi từ việc điều trị tích cực hơn càng sớm càng tốt”.

Chưa thể dùng làm xét nghiệm sàng lọc

Các tác giả lưu ý kết quả này là bằng chứng ban đầu quan trọng cho thấy hướng đi khả thi, nhưng cần thêm nghiên cứu trước khi có thể chuyển thành xét nghiệm sàng lọc trên lâm sàng.

Thanh Long (t/h)