8 ngày qua máy bay quân sự Trung Quốc không quấy rối Đài Loan

Trong 8 ngày liên tiếp, quân đội Trung Quốc không điều bất kỳ máy bay quân sự nào tiến vào không phận nhạy cảm quanh Đài Loan. Thời điểm này trùng với lúc liên quân Mỹ–Israel tấn công Iran, kỳ họp “Lưỡng hội” của Trung Quốc đang diễn ra và cuộc gặp thượng đỉnh Trump–Tập dự kiến tổ chức tại Bắc Kinh vào cuối tháng Ba.

Việc máy bay quân sự Trung Quốc xuất hiện “khoảng trống hoạt động” đã gây nhiều tranh luận trong giới chuyên gia chiến lược quân sự và truyền thông.

Các chuyên gia cho rằng việc chiến đấu cơ Trung Quốc hiếm khi “biến mất” là sự điều chỉnh chiến thuật trong bối cảnh tổng hợp của nhiều yếu tố như chính trị nội bộ, quân sự, ngoại giao và tình hình quốc tế. Ngoài ra, cũng có khả năng nguồn cung dầu Trung Đông gặp vấn đề. Tuy nhiên, theo báo cáo của Thủ tướng Lý Cường tại kỳ họp Lưỡng hội, chiến lược “hai tay cứng – mềm” của Bắc Kinh đối với Đài Loan vẫn không thay đổi.

Chuyên gia: Trung Quốc điều chỉnh “tư thế đe dọa” do nhiều yếu tố

Theo thông tin từ Bộ Quốc phòng Đài Loan, từ thứ Sáu tuần trước (27/2) đến ngày 6/3, máy bay quân sự Trung Quốc 8 ngày liên tiếp không xuất hiện trong Vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) của Đài Loan.

Hãng tin Reuters dẫn số liệu do Viện nghiên cứu Hiệp hội An ninh Đài Loan (STA) tổng hợp từ dữ liệu của Chính phủ Đài Loan cho thấy, từ đầu năm đến nay Trung Quốc đã điều 460 lượt máy bay quân sự, bao gồm chiến đấu cơ và máy bay không người lái, vào ADIZ của Đài Loan — giảm 46,5% so với cùng kỳ năm ngoái.

“Những chiếc máy bay quân sự Trung Quốc gần như ngày nào cũng quấy nhiễu Đài Loan đã đi đâu?”, Nghị sĩ Đài Loan Lâm Tuấn Hiến viết trên Facebook rằng tình hình Iran thay đổi quá nhanh khiến Bắc Kinh buộc phải thu hẹp chiến lược, điều chỉnh toàn diện cách đối đầu với Mỹ, và vì thế cũng phải đánh giá lại các biện pháp gây sức ép ở eo biển Đài Loan.

Ngày 28/2, Mỹ cùng Israel bắt đầu chiến dịch quân sự tấn công Iran, trong đó lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị tiêu diệt. Trong vài ngày, liên quân Mỹ–Israel đạt tiến triển nhanh chóng. Israel công bố đã phá hủy hơn 60% bệ phóng tên lửa của Iran và khiến 80% hệ thống phòng không gần như tê liệt; khoảng 30 tàu chiến của Iran bị đánh chìm, gần như xóa sổ lực lượng hải quân nước này.

Về việc máy bay quân sự Trung Quốc hiếm khi biến mất vào thời điểm này, Phó hiệu trưởng Đại học Khai Nam của Đài Loan, chuyên gia chiến lược quốc phòng Trần Văn Giáp, nói với Epoch Times rằng đây là sự điều chỉnh chiến thuật của Bắc Kinh dưới tác động tổng hợp của các yếu tố quân sự, ngoại giao và tình hình quốc tế.

Ông dự đoán trong tương lai có thể phát triển thành hình thức “gây sức ép theo nhịp độ”, vừa duy trì áp lực đối với Đài Loan, vừa giảm chi phí quân sự và áp lực dư luận quốc tế.

Học viện Black Bear Academy của Đài Loan cũng nhận định: “Trong nhiều ngày liền, phía Trung Quốc không có những tuyên bố đe dọa công khai. Thay vì nói Bắc Kinh ‘bị dọa sợ’, chúng tôi cho rằng họ đang điều chỉnh lại tư thế đe dọa để chuẩn bị cho đợt gây sức ép tiếp theo đối với Đài Loan”.

Nguồn dầu gặp vấn đề tạo ra “khoảng trống”

Cuộc chiến Mỹ–Iran cũng gây tác động tới thương mại Trung Đông. Ngày 4/3, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent trả lời phỏng vấn CNBC nhấn mạnh việc gián đoạn nguồn dầu tại Vịnh Ba Tư sẽ ảnh hưởng lớn tới Trung Quốc. Hơn 50% năng lượng của Trung Quốc đến từ khu vực này, và “Trung Quốc có thể đã mua tới 95% dầu thô của Iran. Rõ ràng hiện nay hoạt động này đã dừng lại”.

Nhà bình luận kinh tế – chính trị Ngô Gia Long nói với Epoch Times rằng việc điều máy bay chiến đấu và tàu chiến quấy nhiễu quanh Đài Loan tiêu tốn lượng nhiên liệu rất lớn. Khi nguồn dầu gặp vấn đề, cộng với yếu tố kinh tế và địa chính trị, hoạt động của máy bay quân sự Trung Quốc vì thế xuất hiện khoảng trống.

Ông cho biết phần lớn dầu này được Trung Quốc mua với giá rẻ bằng đồng nhân dân tệ. Bắc Kinh phải kiểm soát chi tiêu ngoại tệ. “Khi thiếu tiền, nhiều khi chỉ cần nhìn vào dòng tiền là có thể tìm ra câu trả lời,” ông nói.

Trên nền tảng X gần đây, một nhà đầu tư Mỹ cho rằng khi chính quyền tiền nhiệm Venezuela và Iran bị loại khỏi chuỗi cung ứng năng lượng, không gian quyết sách của Trung Quốc trong vài năm tới sẽ bị thu hẹp đáng kể, đặc biệt trong vấn đề Đài Loan.

Tỷ phú Elon Musk đã phản hồi bài đăng này với bình luận đầy ẩn ý: “Mọi thứ hiện nay đều đang được chuẩn bị cho những gì sẽ xảy ra trong tương lai”. Một số người diễn giải rằng việc Mỹ tấn công Iran cuối cùng nhắm tới ĐCSTQ.

Trước thềm cuộc gặp Trump – Tập, Bắc Kinh tạo hình ảnh “hòa bình”?

Liên quan đến chiến dịch “đánh phủ đầu” của ông Trump nhằm vào Iran, truyền thông Đài Loan Mirror News nhận định rằng việc loại bỏ một “quân cờ” của Trung Quốc khiến chiến lược đối phó Bắc Kinh ngày càng rõ ràng hơn. Hệ thống phòng không do Trung Quốc và Nga cung cấp tại Venezuela và Iran đều tỏ ra kém hiệu quả, khiến quân đội Mỹ gần như hoạt động mà không gặp trở ngại — điều này có thể khiến ông Tập Cận Bình lo ngại.

CNN từng phát một đoạn ghi âm bài phát biểu của ông Trump tại sự kiện gây quỹ năm 2024, trong đó ông nói rằng đã cảnh báo riêng ông Tập Cận Bình rằng nếu Trung Quốc dùng vũ lực tấn công Đài Loan, ông sẽ ra lệnh “ném bom Bắc Kinh”.

Ông Trần Văn Giáp cho rằng trong bối cảnh đó, khi Tập Cận Bình sắp gặp Trump tại Bắc Kinh, việc Trung Quốc tạm thời giảm hoạt động quân sự quanh Đài Loan trong các giai đoạn ngoại giao nhạy cảm là điều không hiếm.

Trung Quốc trong quá khứ thường hạ nhiệt tạm thời trước các cuộc gặp quốc tế quan trọng để tránh làm căng thẳng leo thang, duy trì không gian đàm phán và tạo hình ảnh ổn định với bên ngoài. Vì vậy việc hoạt động của máy bay quân sự giảm trong ngắn hạn có thể chỉ là điều chỉnh nhịp độ ngoại giao.

Tháng 2 năm nay, Đài Loan ghi nhận 190 lượt máy bay quân sự Trung Quốc, mức thấp nhất trong một tháng kể từ khi Bộ Quốc phòng Đài Loan bắt đầu công bố dữ liệu chi tiết hàng ngày vào năm 2022.

Một quan chức an ninh cấp cao của Đài Loan nói với Reuters rằng khi đối mặt với Trump, “Bắc Kinh có thể đang cố tạo ra hình ảnh rằng họ rất hòa bình, vì vậy Mỹ nên ngừng bán vũ khí cho Đài Loan.” Do tính nhạy cảm của vấn đề, quan chức này yêu cầu giấu tên.

Thanh trừng quân đội có thể là nguyên nhân

Từ góc độ vận hành quân sự, ông Trần Văn Giáp cho rằng hoạt động của quân đội Trung Quốc quanh Đài Loan những năm gần đây đã trở nên thường xuyên với cường độ cao. Việc triển khai liên tục đòi hỏi bảo dưỡng, bổ sung hậu cần và luân phiên huấn luyện, vì vậy không loại trừ khả năng sắp tới sẽ xuất hiện các cuộc diễn tập quy mô lớn hơn, và khoảng trống hiện nay là để chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo.

Gần đây, Tập Cận Bình đang tiến hành một đợt thanh trừng lớn trong quân đội. Nhà nghiên cứu Tô Tử Vân của Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan cho rằng việc chấn chỉnh quân đội có thể là nguyên nhân chính, bởi quân đội Trung Quốc đang điều chỉnh hệ thống chỉ huy, điều này có thể làm suy yếu mức độ sẵn sàng chiến đấu.

Sau khi Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp và Ủy viên Quân ủy Lưu Chấn Lập bị bắt hồi tháng 1, số tướng lĩnh cấp thượng tướng đương nhiệm bị công bố “ngã ngựa” sau Đại hội 20 đã lên tới 15 người, ngoài ra còn 20 thượng tướng mất tích. Hiện nhiều vị trí cấp cao trong quân đội Trung Quốc đang bị bỏ trống, tạo ra “khoảng trống lãnh đạo”.

Nhà nghiên cứu tình báo nguồn mở Ôn Ước Sắt cho rằng sau khi Trương Hựu Hiệp bị điều tra, quân đội Trung Quốc có thể trở nên hiếu chiến hơn ở eo biển Đài Loan, làm tăng nguy cơ xung đột ngoài ý muốn. Thời điểm có thể xảy ra sau tháng 5, bởi trước đó tình hình còn bị ràng buộc bởi Tết Nguyên đán Trung Quốc, đối thoại giữa Quốc dân đảng và Đảng Cộng sản Trung Quốc, cũng như cuộc gặp Trump–Tập.

Lưỡng hội: Chiến lược “hai tay” với Đài Loan không đổi

Trong báo cáo công tác chính phủ tại kỳ họp Lưỡng hội năm 2026 ngày 5/3, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường nhắc lại nguyên tắc “Một Trung Quốc” và “Đồng thuận 1992”, đồng thời tuyên bố sẽ kiên quyết chống lại lực lượng “Đài Loan độc lập”, phản đối sự can thiệp của thế lực bên ngoài và thúc đẩy thống nhất đất nước.

Ông Trần Văn Giáp cho rằng báo cáo này cho thấy mục tiêu chiến lược của Bắc Kinh đối với Đài Loan vẫn là thống nhất, lập trường chính trị vẫn cứng rắn. Tuy nhiên báo cáo cũng nhấn mạnh tăng cường giao lưu kinh tế và văn hóa hai bờ eo biển, phản ánh chiến lược “chính trị cứng rắn – giao lưu thúc đẩy hòa nhập”.

Dù hoạt động của máy bay quân sự Trung Quốc gần đây giảm, Bộ Quốc phòng Đài Loan cho biết hải quân và lực lượng hải cảnh Trung Quốc vẫn hoạt động tích cực, cho thấy Bắc Kinh chỉ giảm bớt các hoạt động trên không vốn nhạy cảm hơn về chính trị.

Nhà nghiên cứu Thẩm Minh Thất của Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan cho rằng, chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan trước đây dù “tấn công bằng lời nói hay đe dọa quân sự” cũng không tạo ra hiệu quả thực tế, nên những năm gần đây ông Tập Cận Bình chuyển sang chiến lược thống nhất hòa bình và vận động thống nhất.

Ông nói thêm rằng so với báo cáo năm 2025, nội dung về Đài Loan trong báo cáo năm nay của ông Lý Cường không có thay đổi đáng kể, chỉ điều chỉnh và nhấn mạnh một số cách diễn đạt.

Theo ông, chiến lược của Bắc Kinh vẫn là “hai tay”: Một tay mềm để lôi kéo và chia rẽ nội bộ Đài Loan; một tay cứng chuẩn bị cho khả năng đối đầu cuối cùng.

Tuy nhiên ông cho rằng trước khi nhiệm kỳ của ông Trump kết thúc vào năm 2028, Trung Quốc sẽ không mạo hiểm phát động chiến tranh để tấn công Đài Loan.