AUKUS phát triển phương tiện lặn không người lái trước các thách thức an ninh từ Trung Quốc

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth hôm thứ Bảy (30/5) tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore tuyên bố, trong khuôn khổ hiệp định quốc phòng ba bên AUKUS giữa Mỹ, Anh và Úc, ba nước đang cùng phát triển các phương tiện lặn không người lái (UUV) dưới nước, dự kiến sẽ bắt đầu bàn giao từ năm 2027.

Trong tuyên bố chung, AUKUS cho biết đây là dự án tiêu biểu đầu tiên dưới sáng kiến “Trụ cột thứ hai” (Pillar Two). “Trụ cột thứ hai” tập trung vào việc phát triển các công nghệ quốc phòng tiên tiến, bao gồm máy tính lượng tử, công nghệ dưới nước, vũ khí siêu vượt âm, trí tuệ nhân tạo (AI) và năng lực không gian mạng.

Liên minh AUKUS được Mỹ, Anh và Úc thành lập năm 2021, nhằm cùng phát triển tàu ngầm hạt nhân và chia sẻ chuyên môn quân sự. Thỏa thuận này được xem là công cụ đối trọng trước sự hiện diện hải quân ngày càng lớn của Trung Quốc tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, cũng như trước rủi ro leo thang căng thẳng do Bắc Kinh gây ra quanh các vùng biển tranh chấp như Biển Đông.

Hôm thứ Bảy (30/5), ông Hegseth nói: “Dự án mang tính biểu tượng này sẽ cung cấp một tổ hợp tải trọng cho UUV có độ thích ứng rất cao, đa nhiệm, được thiết kế để hỗ trợ tác chiến dưới nước và duy trì ưu thế chung của chúng ta trong không gian hàng hải.” Ông cho biết chương trình sẽ tăng cường năng lực trinh sát và tấn công của ba nước, đồng thời củng cố thế mạnh trong tác chiến chống ngầm, chống tàu mặt nước, đối phó thủy lôi, tác chiến điện tử và cơ động tại các vùng duyên hải tranh chấp.

Tăng cường sức mạnh dưới nước – Anh chi 150 triệu bảng

Dù tổng chi phí dự án chưa được công bố, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết London sẽ đóng góp 150 triệu bảng Anh (khoảng 201 triệu USD) cho chương trình này.

Ông Healey nhấn mạnh, việc cùng phát triển các cảm biến và hệ thống vũ khí tối tân cho tàu lặn không người lái sẽ “nhanh chóng trang bị cho lực lượng của chúng ta những công nghệ chiến trường tiên tiến nhất”, đồng thời nâng cao khả năng đối phó với các mối đe dọa nhằm vào cơ sở hạ tầng dưới biển như hệ thống cáp và đường ống. Trước những chỉ trích rằng AUKUS tiến triển quá chậm, ông thẳng thắn nói: “Trong quá khứ, AUKUS nói quá nhiều, làm quá ít. Nhưng với sự lãnh đạo của ba chính phủ chúng ta hiện nay, điều đó đã thay đổi.”

Ngoài ra, ông Hegseth cho biết kế hoạch luân phiên triển khai tàu ngầm hạt nhân trong khuôn khổ “Trụ cột thứ nhất” đã quay trở lại đúng lộ trình với nhóm thủy thủ Mỹ đầu tiên dự kiến sẽ tới Úc vào cuối năm nay. Bộ trưởng Quốc phòng Úc Richard Marles cũng xác nhận căn cứ hải quân HMAS Stirling ở Tây Úc sẽ sẵn sàng trước cuối năm 2027, trong khi nhà máy đóng tàu ngầm tại Nam Úc cũng đang được đẩy nhanh tiến độ xây dựng.

Cảnh giác trước bành trướng quân sự của Trung Quốc

Trong bài phát biểu chính tại Đối thoại Shangri-La, ông Hegseth nhấn mạnh cộng đồng quốc tế có “lý do chính đáng để cảnh giác” trước việc Trung Quốc gia tăng năng lực quân sự, song khẳng định mục tiêu của Washington là thiết lập một “thế cân bằng ổn định” trên toàn châu Á.

Ông nói: “Nếu nhìn quanh khu vực hôm nay, chúng ta thấy có những lo ngại hoàn toàn chính đáng về đợt tăng cường quân sự quy mô chưa từng có của Trung Quốc, cũng như việc mở rộng hoạt động quân sự trong và ngoài khu vực.” Ông Hegseth nhấn mạnh Mỹ không tìm kiếm đối đầu không cần thiết, mà muốn thiết lập một cán cân quyền lực bền vững, trong đó “không một bên nào – kể cả Bắc Kinh – có thể áp đặt bá quyền hay đe dọa an ninh, thịnh vượng của các đồng minh”.

Bắc Kinh năm thứ hai liên tiếp chỉ cử đoàn đại biểu gồm các học giả và nhà phân tích quân sự tới dự, thay vì để Bộ trưởng Quốc phòng Đổng Quân trực tiếp tham gia. Ngược lại, ông Hegseth dẫn đầu một phái đoàn Mỹ hùng hậu, tận dụng tối đa cả các phiên tranh luận công khai lẫn những cuộc tiếp xúc ngoại giao kín, thể hiện rõ thế chủ động trên mặt trận ngoại giao – an ninh.

Nguy cơ từ Trung – Nga: Hạ tầng đáy biển thành trọng tâm phòng thủ

Việc Mỹ, Anh và Úc tăng tốc phát triển công nghệ UUV một phần xuất phát từ mối lo ngày càng lớn về mối đe dọa của Trung Quốc và Nga đối với hạ tầng dưới đáy biển trên toàn cầu. Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey nêu rõ, các nỗ lực phòng thủ này sẽ củng cố sức răn đe của ba nước tại Thái Bình Dương, Đại Tây Dương và khu vực “Cực Bắc” (High North), nhằm bảo vệ các tuyến cáp và đường ống dưới biển – những hệ thống mà đời sống hàng ngày phụ thuộc rất lớn.

Chỉ một tháng trước, ông Healey từng cáo buộc Nga tiến hành các hoạt động bí mật nhằm vào cáp và đường ống ở vùng biển phía bắc Anh, dù Moscow phủ nhận. Tháng 12 năm ngoái, Anh đã ký thỏa thuận với Na Uy nhằm truy tìm tàu ngầm Nga tại Bắc Đại Tây Dương. Giới chức Anh cho biết nước này hiện kết nối với khoảng 60 tuyến cáp dưới biển, trong vài năm gần đây, số tàu Nga xuất hiện trong vùng biển Anh đã tăng khoảng 30%, khiến nguy cơ bị đe dọa gia tăng rõ rệt.

Cùng lúc đó, các mối đe dọa từ phía Trung Quốc cũng lan tới hạ tầng dưới nước. Ở những vùng biển khác, tàu Trung Quốc từng bị nghi ngờ gây hư hại cáp biển quanh Đài Loan và trong lãnh hải Thụy Điển, trong khi khu vực Baltic gần đây cũng nhiều lần ghi nhận các sự cố cáp bị đứt. Trước thách thức an ninh dưới nước đến từ cả Trung Quốc lẫn Nga, việc AUKUS nhanh chóng triển khai UUV được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ then chốt để kiềm chế tham vọng bành trướng của Trung Quốc ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và bảo vệ trật tự an ninh hàng hải toàn cầu.