Bà Takaichi dự định xem xét lại 3 nguyên tắc phi hạt nhân của Nhật

Các nguồn tin từ chính phủ Nhật Bản vào thứ Sáu (14/11) tiết lộ rằng Thủ tướng Sanae Takaichi đang xem xét việc đánh giá lại “3 nguyên tắc phi hạt nhân” – chính sách Nhật Bản đã kiên trì suốt nhiều thập kỷ. Trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với môi trường an ninh ngày càng nghiêm trọng, động thái này được xem là tín hiệu cho khả năng Tokyo sẽ có những thay đổi lớn trong chính sách an ninh quốc gia.

Hãng tin Kyodo đưa tin rằng Nhật Bản – quốc gia duy nhất từng bị ném bom nguyên tử – từ lâu đã tuân thủ 3 nguyên tắc: không sở hữu, không sản xuất và không đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ Nhật Bản. Theo các nguồn tin, nguyên tắc thứ 3 – “không đưa vào” – đang bị xem là yếu tố làm suy yếu khả năng răn đe hạt nhân do Mỹ cung cấp cho Nhật Bản.

Việc xem xét lại “3 nguyên tắc phi hạt nhân” hiện mới ở giai đoạn nghiên cứu. Chính phủ của bà Takaichi mong muốn tăng cường năng lực phòng vệ và có kế hoạch cập nhật Chiến lược An ninh Quốc gia và các chương trình xây dựng quốc phòng, nhằm đối phó với mối đe dọa ngày càng tăng từ các hoạt động quân sự của Trung Quốc, Triều Tiên và Nga – đều là những quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân.

Dù Nhật Bản duy trì Hiến pháp hòa bình, nhưng trong khoảng 10 năm qua, các hạn chế quốc phòng hậu chiến đã được nới lỏng đáng kể do tình hình an ninh khu vực trở nên căng thẳng hơn. Nhật Bản cũng phụ thuộc vào “ô hạt nhân” của Mỹ để bảo vệ an ninh quốc gia. Một số nhà phê bình cho rằng điều này trái với tinh thần của “3 nguyên tắc phi hạt nhân”.

Nguồn tin cho biết bà Takaichi không có ý định thay đổi 2 nguyên tắc “không sở hữu” và “không sản xuất” vũ khí hạt nhân, vì Nhật Bản là thành viên của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) và xem NPT là nền tảng của cơ chế giải trừ vũ khí hạt nhân quốc tế.

Tuy nhiên, bà Takaichi lo ngại rằng việc tiếp tục tuân thủ nguyên tắc thứ 3 – cấm đưa vũ khí hạt nhân vào Nhật Bản – có thể cản trở việc các tàu hải quân chạy bằng năng lượng hạt nhân của Mỹ cập cảng Nhật Bản, từ đó làm suy yếu khả năng răn đe trong trường hợp có khủng hoảng.

Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền dự kiến sớm khởi động các cuộc tham vấn về việc cập nhật chiến lược an ninh và các tài liệu liên quan, với mục tiêu đưa ra đề xuất vào khoảng mùa xuân năm sau. Những tham vấn này sẽ làm nền tảng cho việc sửa đổi các tài liệu an ninh vào cuối năm tới.

Bà Sanae Takaichi  – người nhậm chức thủ tướng vào ngày 21/10 – đã từ chối bình luận tại Quốc hội về việc liệu chính phủ có tiếp tục duy trì “3 nguyên tắc phi hạt nhân” trong các tài liệu chính sách an ninh mới hay không, nói rằng thời điểm hiện tại “chưa thích hợp” để đưa ra nhận xét.

Gần đây, quan hệ Trung – Nhật trở nên căng thẳng. Tuần trước (7/11), trong một phiên chất vấn tại Quốc hội, bà Takaichi phát biểu rằng nếu xảy ra xung đột quân sự tại eo biển Đài Loan, điều đó có thể được xem là “mối đe dọa đối với sự tồn vong của Nhật Bản”. Do Trung Quốc luôn đe dọa thống nhất Đài Loan và không loại trừ sử dụng vũ lực, tuyên bố này của bà Takaichi bị xem là tạo cơ sở pháp lý cho Nhật Bản thực thi quyền phòng vệ tập thể và can thiệp quân sự, khiến Bắc Kinh phản ứng dữ dội.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã triệu tập Đại sứ Nhật Bản tại Trung Quốc để phản đối, đồng thời dùng ngành du lịch làm đòn gây sức ép. Bộ Ngoại giao Trung Quốc bất ngờ ra cảnh báo du lịch, khuyên công dân Trung Quốc tạm thời tránh đến Nhật Bản. Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản, Minoru Kihara, cho biết Nhật Bản đã gửi công hàm phản đối Trung Quốc về hành động này.