Bầu cử tổng thống Peru: Phe bảo thủ tạm dẫn đầu sau vòng một

Ngày Chủ nhật (12/4), cử tri Peru đã đi bỏ phiếu bầu tổng thống và quốc hội mới. Các khảo sát và thăm dò ngoài phòng phiếu ban đầu cho thấy, ứng viên bảo thủ Keiko Fujimori – con gái cựu tổng thống Alberto Fujimori – đang dẫn đầu trong hơn 30 ứng viên và nhiều khả năng sẽ lọt vào vòng hai.

Theo thăm dò ngoài phòng phiếu của Ipsos Peru, cựu nghị sĩ Keiko Fujimori, lãnh đạo đảng bảo thủ Fuerza Popular, đứng đầu với khoảng 16,6% số phiếu, tiếp theo là ứng viên cánh tả Roberto Sanchez với khoảng 12,1%. Một khảo sát khác của Datum Internacional cũng cho kết quả tương tự: bà Fujimori được khoảng 16,5%, còn doanh nhân – cựu thị trưởng Lima Rafael López Aliaga, một ứng viên cánh hữu bảo thủ khác, đạt khoảng 12,8%.

Vì không ứng viên nào tiệm cận ngưỡng 50% để đắc cử ngay vòng một, kịch bản gần như chắc chắn là Peru sẽ tổ chức vòng hai bầu cử tổng thống vào ngày 7/6 tới.

Trong ngày bầu cử, nhiều điểm bỏ phiếu – trong đó có khu vực thủ đô Lima – bị chậm mở cửa do bàn bỏ phiếu dựng lên muộn và nhiều nhân viên làm việc tại điểm bầu cử vắng mặt, khiến cử tri phải xếp hàng chờ lâu. Cơ quan bầu cử phải kéo dài thời gian bỏ phiếu thêm một giờ, tới 18h (23h GMT) cho khoảng 27 triệu cử tri đủ điều kiện. Chủ tịch Tòa án Bầu cử Quốc gia (JNE) Roberto Burneo cho biết sẽ khởi động các thủ tục pháp lý đối với công ty chịu trách nhiệm phân phối vật tư bầu cử vì để xảy ra trục trặc.

Một số cử tri như Margarita Sandoval (35 tuổi) ở quận Chorrillos, phía nam Lima, phàn nàn với báo chí rằng họ đã phải chờ hai tiếng nhưng vẫn chưa được vào phòng phiếu, khiến việc đi làm bị ảnh hưởng; bầu cử lần này bị nhiều người mô tả là “hỗn loạn” và “thất bại trong khâu tổ chức”.

Bối cảnh chính trị rối ren và “rừng” ứng viên

Kể từ năm 2018, Peru đã lần lượt trải qua tới tám tổng thống vì các cuộc luận tội, bê bối tham nhũng hoặc khủng hoảng liên minh cầm quyền, khiến bộ máy ra quyết sách gần như bị tê liệt. Theo phân tích của Martin Cassinelli thuộc Atlantic Council, người dân “cực kỳ chán ghét Quốc hội hiện tại và cho rằng cơ quan này phải chịu trách nhiệm cho hỗn loạn chính trị suốt thập kỷ qua”.

Niềm tin chính trị suy giảm, cộng thêm tác động của buôn ma túy, khai thác trái phép và làn sóng nhập cư bất hợp pháp, khiến tình trạng bạo lực – từ giết người đến tống tiền – leo thang, biến vấn đề trật tự công cộng thành chủ đề trung tâm trong chiến dịch tranh cử. Kết quả là cuộc đua tổng thống có tới 35 ứng viên, từ chính khách kỳ cựu, doanh nhân cánh hữu tới cả một diễn viên hài nổi tiếng.

Nổi bật nhất là bà Keiko Fujimori – lần thứ tư tranh cử tổng thống, sau ba lần trước đều lọt vào vòng hai. Bà từng du học tại Mỹ và hiện là lãnh đạo đảng Fuerza Popular, lực lượng lớn nhất tại Quốc hội khóa trước. Bà Fujimori tranh cử với thông điệp cứng rắn về “luật pháp và trật tự”, cam kết trấn áp tội phạm bạo lực, trục xuất người nhập cư bất hợp pháp để “khôi phục ổn định và an ninh”. Trong cuộc phỏng vấn với AFP ngày 10/4, bà hứa nếu đắc cử sẽ “trấn áp tội phạm và lập lại trật tự” ngay trong 100 ngày đầu tiên, đồng thời thu hút thêm đầu tư của Mỹ, gắn kết hơn với các nước như Mỹ, Argentina, Chile, Ecuador, Bolivia, phù hợp với làn sóng bảo thủ đang lên ở một số nước Nam Mỹ.

Ở phía cánh tả, cựu thị trưởng Lima Ricardo Belmont – đại diện cho một đảng thiên tả – cùng ứng viên Roberto Sanchez đều đang trong nhóm có khả năng cạnh tranh vị trí thứ hai, theo các thăm dò mới nhất. Diễn viên hài Carlos Alvarez, với nền tảng chống tội phạm, cũng thu hút được một tỷ lệ ủng hộ đáng kể.

Về phía bảo thủ, doanh nhân giàu có và cựu thị trưởng Lima, ông Rafael López Aliaga, ra tranh cử với cương lĩnh còn bảo thủ hơn bà Fujimori, nhấn mạnh giá trị tôn giáo và trật tự xã hội. Tuy tỷ lệ ủng hộ biến động nhưng ông vẫn nằm trong nhóm dẫn đầu, có tên trong các kịch bản vào vòng hai của một số khảo sát.

Trận địa địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc

Cuộc bầu cử lần này không chỉ định đoạt tương lai trong nước của Peru, mà còn có ý nghĩa lớn về địa chính trị. Peru là nhà sản xuất đồng lớn thứ ba thế giới, sở hữu nhiều khoáng sản chiến lược phục vụ sản xuất chip, hệ thống quốc phòng và năng lượng sạch, khiến nước này trở thành một “miếng ghép” quan trọng trong cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc tại Nam Mỹ.

Trong những năm qua, Bắc Kinh đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Peru, đặc biệt thông qua các dự án khai thác mỏ đồng quy mô lớn và đầu tư hạ tầng, như cảng nước sâu Chancay hướng ra Thái Bình Dương, được kỳ vọng trở thành “trung tâm logistics chiến lược” nối Nam Mỹ với châu Á. Tuy nhiên, làn sóng đầu tư này cũng gây ra nhiều hệ lụy: ô nhiễm không khí và nguồn nước, đất nông nghiệp bị xói mòn, tranh chấp đất đai với cộng đồng bản địa và lo ngại về việc làm địa phương bị ảnh hưởng.