Chiến sự Iran và lệnh siết xuất khẩu của TQ giúp Mỹ thắng lớn trên thị trường khí heli

Mỹ đang nổi lên là quốc gia hưởng lợi lớn nhất trên thị trường khí heli toàn cầu khi xung đột tại Iran làm gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông, trong khi Trung Quốc bất ngờ tạm dừng xuất khẩu heli. Diễn biến này khiến nhiều nền kinh tế châu Á phải nhanh chóng chuyển sang nhập khẩu từ Mỹ để đảm bảo chuỗi cung ứng, đặc biệt là ngành bán dẫn.

Theo phân tích dữ liệu hải quan của Nikkei Asia, Mỹ đã trở thành nhà cung cấp heli lớn nhất cho Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Trước đây, các nền kinh tế công nghệ ở châu Á chủ yếu phụ thuộc vào Qatar và Trung Quốc. Tuy nhiên, chiến sự tại Iran đã ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar – nơi heli được thu hồi như một sản phẩm phụ – khiến nguồn cung toàn cầu bị thu hẹp và giá khí này tăng mạnh.

Sự thay đổi thể hiện rõ trong cơ cấu nhập khẩu. Tại Đài Loan, tỷ trọng heli và các khí hiếm nhập từ Mỹ đã tăng từ dưới 4% trong năm 2025 lên gần 60% trong nửa đầu năm 2026, trong khi tỷ trọng nhập khẩu từ Qatar giảm từ gần 88% xuống còn khoảng 30%. Đối với Hàn Quốc, Mỹ hiện chiếm gần 56% lượng heli nhập khẩu, vượt xa mức khoảng 28% của năm trước. Nhật Bản cũng ghi nhận xu hướng tương tự khi hơn 83% lượng khí hiếm nhập khẩu trong 5 tháng đầu năm 2026 đến từ Mỹ, cao gấp gần ba lần so với năm 2022.

Tình hình càng trở nên căng thẳng sau khi Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan Trung Quốc ngày 10/7 thông báo tạm ngừng xuất khẩu heli với hiệu lực ngay lập tức nhưng không nêu rõ thời hạn hay lý do cụ thể. Nhiều chuyên gia cho rằng Bắc Kinh muốn ưu tiên nguồn cung trong nước trong bối cảnh thị trường toàn cầu thiếu hụt nghiêm trọng, hơn là sử dụng biện pháp này như một công cụ gây sức ép chính trị.

Heli là loại khí hiếm không thể tái tạo, đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất chip bán dẫn, thiết bị cộng hưởng từ (MRI), hàng không vũ trụ, nghiên cứu siêu dẫn và nhiều lĩnh vực quốc phòng. Trong ngành bán dẫn, heli được sử dụng để làm mát, khắc vi mạch, làm sạch wafer và kiểm soát nhiệt độ trong các công đoạn sản xuất chip. Vì vậy, bất kỳ biến động nào về nguồn cung cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Theo ước tính của giới phân tích, Mỹ hiện chiếm khoảng 40% sản lượng heli toàn cầu, trong khi Qatar đóng góp khoảng một phần ba và Nga gần 10%. Ngược lại, Trung Quốc chỉ sản xuất một tỷ lệ rất nhỏ và vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu. Dù lượng heli Trung Quốc xuất khẩu không lớn, quyết định tạm dừng xuất khẩu của nước này vẫn được dự báo sẽ góp phần đẩy giá heli toàn cầu tăng cao hơn trong bối cảnh nguồn cung vốn đã bị siết chặt bởi căng thẳng địa chính trị.