Chiến tranh tàn phá kinh tế Iran: ngành thép ngừng sản xuất, tầng lớp tinh hoa thất nghiệp

Theo Associated Press ngày 28/4, tại thành phố dệt thảm nổi tiếng Kashan, ngành sản xuất gần như tê liệt. Con trai một chủ doanh nghiệp thảm (hiện ở Mỹ) cho biết khoảng 80% cơ sở sản xuất đã ngừng hoạt động do xuất khẩu sụt giảm mạnh. Nhà máy gia đình ông — từng sử dụng 20–30 lao động và sản xuất hàng trăm tấm thảm mỗi tháng — cũng đã đóng cửa.

“Tôi thuộc nhóm 1% tầng lớp trên của xã hội, nhưng giờ lại thất nghiệp”. Một kỹ sư tư vấn làm việc tại Tehran (Iran) chia sẻ. “Tôi rất lo lắng cho tương lai”.

Trước khi chiến tranh bùng nổ, ông vừa nghỉ việc và chuẩn bị chuyển sang công việc mới, nhưng cơ hội này nhanh chóng trở nên bấp bênh. Ông cho biết phần lớn người dân sẽ cạn kiệt tiền tiết kiệm trong vài tuần tới.

Người cha vẫn đến xưởng mỗi ngày. Anh nói: “Tôi chưa từng thấy cha mình tuyệt vọng như vậy”. Thời kỳ hưng thịnh, Kashan có hàng trăm nhà máy dệt thảm.

Ngành thép, hóa dầu chịu tổn thất nặng

Từ khi chiến sự nổ ra, xuất khẩu thảm của Iran giảm sâu, trong khi tiêu thụ nội địa gần như bằng không. Giá sợi tổng hợp — nguyên liệu chính, thuộc ngành hóa dầu — tăng 30–50%.

Doanh nhân Mehdi Bostanchi, thành viên một ủy ban đại diện giới công nghiệp, cho biết: “Tất cả các ngành đều bị ảnh hưởng. Ở một mức độ nào đó, nhiều doanh nghiệp đều phụ thuộc vào ngành hóa dầu”.

Ông hiện vẫn vận hành hai nhà máy với hơn 1.100 lao động, nhưng cho biết ngành điều hòa không khí phụ thuộc lớn vào xây dựng — lĩnh vực đang đình trệ, với nhiều dự án bị dừng. Giá thép tấm — nguyên liệu quan trọng — đã tăng hơn gấp đôi.

Một kỹ sư hóa học cho biết công ty xây dựng tư nhân lớn nơi ông làm việc đã sa thải một nửa nhân sự trụ sở và dừng dự án với Mobarakeh Steel, khiến khoảng 1.000 người mất việc.

Trước thỏa thuận ngừng bắn ngày 8/4, Israel đã không kích các nhà máy thép và hóa dầu lớn của Iran. Hai “trụ cột” là Mobarakeh Steel và Khuzestan Steel đã phải dừng hoạt động. Nhiều nhà máy nhỏ hơn cũng đóng cửa. Theo hãng tin Jamaran, hơn 50 tổ hợp hóa dầu đã ngừng hoạt động.

Hệ quả là hai ngành xuất khẩu lớn ngoài dầu mỏ của Iran bị giáng đòn nặng nề. Giá cả tăng vọt, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực từ nhựa, ống dẫn đến dệt may. Tình trạng thiếu hụt nguyên liệu cũng lan rộng, thậm chí các nhà máy sữa gặp khó trong việc tìm bao bì.

Giá cả leo thang, thất nghiệp gia tăng

Sau hơn 5 tuần chiến sự, tác động đã lan rộng khắp nền kinh tế Iran. Tháng 3, giá thịt gà tăng 75%, thịt bò và cừu tăng 68%, nhiều sản phẩm sữa tăng khoảng 50%.

Việc Hoa Kỳ phong tỏa các cảng Iran, cắt đứt hàng tỷ USD nhập khẩu và xuất khẩu dầu, khiến tình hình kinh tế trong tháng 4 được dự báo còn xấu hơn.

Chính quyền Iran bị cáo buộc tìm cách huy động toàn dân tham gia chiến sự, đồng thời tuyên bố sẽ tiếp tục kiểm soát Eo biển Hormuz cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa.

Khủng hoảng kinh tế từng châm ngòi các cuộc biểu tình quy mô lớn vào tháng 12/2025, vốn đã bị trấn áp. Hiện nay, tình trạng này có thể tiếp tục đẩy người dân xuống đường.

Theo truyền thông nhà nước Iran, Thứ trưởng Lao động Gholamhossein Mohammadi cho biết chiến tranh đã khiến ít nhất 1 triệu người mất việc.

Trong khi đó, nhà kinh tế Hadi Kahalzadeh (Đại học Brandeis) cảnh báo tác động dây chuyền có thể khiến 10–12 triệu người — tương đương một nửa lực lượng lao động Iran — đối mặt rủi ro thất nghiệp.

Ông cho biết các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã phá hủy khoảng 20.000 nhà máy, tương đương 20% tổng số cơ sở sản xuất của Iran. Trong số đó có tập đoàn dược phẩm lớn Tofigh Daru, đơn vị sản xuất nhiều loại thuốc, bao gồm thuốc điều trị ung thư. Ngoài ra, các cơ sở nghiên cứu quang học, hóa chất, nhà máy nhôm và xi măng cũng bị tấn công.