Cựu quan chức CIA cảnh báo Trung Quốc dùng hệ thống tình báo quy mô lớn nhắm vào doanh nghiệp Mỹ

Thứ Tư (22/4), cựu quan chức Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) Tom Lyons điều trần trước Thượng viện, nêu hàng loạt vụ đánh cắp bí mật liên quan tới chính quyền Trung Quốc, trong đó có vụ một cựu kỹ sư Google tuồn các bí mật trí tuệ nhân tạo (AI) tối mật cho phía Bắc Kinh. Ông nhấn mạnh, Bắc Kinh đang huy động “hệ thống tình báo lớn nhất thế giới” để làm suy yếu doanh nghiệp Mỹ, với mục tiêu cuối cùng là khiến các công ty này phá sản.

Phát biểu trước Ủy ban Tư pháp Thượng viện (Senate Judiciary Committee) trong phiên điều trần có tiêu đề “Đánh cắp trong im lặng: Trung Quốc tiếp tục đánh cắp đổi mới của Mỹ” (Stealth Stealing: China’s Ongoing Theft of U.S. Innovation), ông Lyons – người có hơn 20 năm kinh nghiệm xử lý các vụ gián điệp kinh tế liên quan đến Trung Quốc trong cả khu vực công lẫn tư – cảnh báo các hình thức đánh cắp tài sản trí tuệ hiện nay đang đặt doanh nghiệp Mỹ vào thế bất lợi nghiêm trọng.

Ông nói, cạnh tranh giữa doanh nghiệp Mỹ với đối thủ Trung Quốc “không phải là cạnh tranh bình thường trên thị trường”, mà thực chất là “đang phải đối đầu với hệ thống tình báo quy mô lớn nhất thế giới, một trong những nhiệm vụ của hệ thống đó là khiến các công ty Mỹ sụp đổ”. Ông nhấn mạnh: “Đây không phải chuyện giữa General Motors với Ford, mà là cuộc đấu giữa một startup Mỹ và quân đội Trung Quốc.”

Theo ông, hệ thống pháp luật và môi trường kinh doanh của Mỹ vốn không được thiết kế để ứng phó với loại đối thủ như vậy. Kết quả là hiện nay các công ty phần lớn phải “tự ứng phó” trước mối đe dọa từ Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc và các cơ quan tình báo khác. Ông cảnh báo, nếu Washington không thay đổi cách tiếp cận, tình trạng thất thoát năng lực công nghệ lõi ra nước ngoàisẽ làm suy yếu nghiêm trọng triển vọng tăng trưởng dài hạn của kinh tế Mỹ.

Vụ cựu kỹ sư Google đánh cắp bí mật AI

Trong phần điều trần, ông Lyons đặc biệt nhắc đến vụ án gần đây gây nhiều chú ý, liên quan đến cựu kỹ sư phần mềm Google Linwei Ding (còn gọi là Leon Ding), người bị cáo buộc đánh cắp những bí mật AI cốt lõi để phục vụ lợi ích của chính quyền Trung Quốc.

Ngày 29/1, Bộ Tư pháp Mỹ thông báo một bồi thẩm đoàn liên bang ở San Francisco đã kết luận Ding phạm 7 tội danh gián điệp kinh tế và 7 tội danh trộm cắp bí mật thương mại, sau 11 ngày xét xử. Công tố viên cho biết Ding gia nhập Google tháng 5/2019, và bắt đầu âm thầm đánh cắp dữ liệu khoảng ba năm sau, trùng với thời điểm anh ta được một công ty công nghệ ở Trung Quốc chiêu mộ.

Theo cáo trạng, trong giai đoạn từ tháng 5/2022 đến tháng 5/2023, Ding đã tải trái phép hơn 1.000 tập tin chứa bí mật thương mại từ mạng nội bộ của Google lên tài khoản Google Cloud cá nhân. Những tài liệu này mô tả chi tiết kiến trúc phần cứng và nền tảng phần mềm của các trung tâm dữ liệu siêu máy tính mà Google dùng để huấn luyện và vận hành các mô hình AI quy mô lớn.

Các công tố viên cáo buộc Ding tìm cách sử dụng những bí mật đó để phát triển công ty AI có trụ sở tại Trung Quốc, và qua đó “mang lại lợi ích cho nhà nước Trung Quốc”. Tài liệu truy tố cho rằng anh ta đã đánh cắp “các khối xây dựng” của trung tâm dữ liệu siêu máy tính do Google thiết kế riêng cho khối lượng công việc AI – hạ tầng này được xem là tối quan trọng trong cuộc đua AI hiện nay.

Ông Lyons nói với Thượng viện rằng đây chỉ là một trong số rất nhiều ví dụ cho thấy Bắc Kinh đang nhắm vào các công ty dẫn đầu về AI, chip và hạ tầng đám mây của Mỹ, coi đây là “tài sản chiến lược” cần chiếm đoạt bằng mọi giá.

AI trở thành trọng tâm chính sách của chính quyền Trump

Trong phần chất vấn, một số thượng nghị sĩ cũng bày tỏ lo ngại rằng việc Trung Quốc liên tục đánh cắp công nghệ trong các lĩnh vực như AI, bán dẫn và điện toán hiệu năng cao đang nhanh chóng biến thành một mối đe dọa an ninh quốc gia cấp bách.

Theo Fox News và các tài liệu chính sách mới được công bố, Tổng thống Donald Trump đã đưa AI vào trọng tâm chương trình nghị sự của mình, kêu gọi xây dựng một khung pháp lý liên bang thống nhất cho AI thay vì để mỗi bang tự đặt luật, gây ra “ma trận” quy định chồng chéo. Nhà Trắng dưới thời Trump mới đây công bố một đề cương lập pháp AI toàn diện, đề xuất:

• Đẩy nhanh cấp phép và xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ AI, đồng thời tăng cường độ tin cậy của lưới điện.
• Thiết lập “sandbox” pháp lý cho các nhà phát triển AI, cho phép thử nghiệm có kiểm soát.
• Ưu tiên cung cấp quyền truy cập vào dữ liệu liên bang để huấn luyện mô hình, nhưng tránh lập ra một “siêu cơ quan” liên bang chuyên quản lý AI, thay vào đó dựa nhiều hơn vào tiêu chuẩn do ngành tự xây dựng.

Mục tiêu được nêu rõ là bảo đảm Mỹ dẫn đầu thế giới về AI “bằng cách loại bỏ rào cản với đổi mới, tăng tốc triển khai ứng dụng AI trong các ngành và tránh để hệ thống luật lệ rời rạc ở cấp bang làm suy yếu sức cạnh tranh quốc gia” – trong bối cảnh Trung Quốc được đánh giá là đối thủ chiến lược số một trong cuộc đua này.