Đàm phán đổ vỡ, Mỹ tuyên bố phong tỏa cảng Iran, giá dầu vượt 100 USD/thùng

Sau khi vòng hòa đàm Mỹ–Iran tại Pakistan kết thúc mà không đạt thỏa thuận, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày Chủ nhật (12/4) thông báo Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu phong tỏa các cảng của Iran từ 10 giờ sáng thứ Hai, giờ miền Đông nước Mỹ. Thông tin này lập tức làm rung chuyển thị trường năng lượng, giá dầu quốc tế trong phiên giao dịch Chủ nhật đã tăng khoảng 8%, trở lại trên mốc 100 USD/thùng.

Nội dung lệnh phong tỏa

CENTCOM cho biết biện pháp này sẽ áp dụng với “mọi loại hình giao thông đường biển ra vào các cảng và khu vực ven biển của Iran, bao gồm toàn bộ các cảng ven Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman”. Lệnh phong tỏa nhắm vào mọi tàu mang cờ bất kỳ quốc gia nào nếu đang đi vào hoặc rời khỏi cảng của Iran.

Đồng thời, CENTCOM nhấn mạnh lực lượng Mỹ “sẽ không cản trở quyền tự do hàng hải của các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz nếu điểm đến hoặc xuất phát là các cảng không thuộc Iran”, cho thấy phạm vi phong tỏa đã thu hẹp so với tuyên bố trước đó của Tổng thống Donald Trump về “phong tỏa toàn bộ eo biển”.

Trước đó, ông Trump đã tuyên bố trên Truth Social rằng Hải quân Mỹ sẽ chặn mọi tàu trả “phí quá cảnh” cho Iran để được đi qua Hormuz, và “tuyệt đối không cho phép bất kỳ tàu nào đã thanh toán trái phép như vậy được an toàn di chuyển trên vùng biển quốc tế”.

Đàm phán tại Islamabad thất bại vì hạt nhân

Phó Tổng thống JD Vance, trưởng đoàn đàm phán phía Mỹ, cho biết nguyên nhân cốt lõi khiến đàm phán tại Islamabad đổ vỡ là Iran không chịu cam kết từ bỏ tham vọng hạt nhân.

“Vấn đề rất đơn giản: liệu chúng ta có thấy phía Iran thể hiện quyết tâm mang tính nền tảng là không theo đuổi vũ khí hạt nhân hay không,” ông Vance nói với báo chí trước khi rời Pakistan. “Cho tới giờ, chúng tôi vẫn chưa nhìn thấy điều đó, dù vẫn còn hy vọng về một bước tiến.”

Phía Iran tuyên bố hai bên đã đạt “một số hiểu biết” trên nhiều chủ đề, nhưng không thể chốt lại thành một thỏa thuận hoàn chỉnh.

Đáp lại thông báo phong tỏa của Mỹ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuyên bố eo biển Hormuz vẫn nằm trong “sự kiểm soát hoàn toàn của Iran”, đồng thời cảnh báo mọi tàu quân sự tìm cách tiếp cận khu vực này sẽ bị coi là “vi phạm thỏa thuận ngừng bắn” (dự kiến có hiệu lực tới ngày 22/4) và sẽ bị “trừng phạt nghiêm khắc”.

Cú sốc với thị trường năng lượng

Ngay sau tuyên bố của CENTCOM, giá dầu Brent kỳ hạn tương lai bật tăng lên khoảng 102,80 USD/thùng (tăng gần 8%), trong khi dầu WTI vọt lên quanh mức 104–105 USD/thùng, tăng hơn 8% trong phiên giao dịch.

Các chuyên gia của Tập đoàn Ngân hàng Úc và New Zealand (ANZ) là Brian Martin và Daniel Hynes nhận định: “Động thái này không chỉ đè nặng lên xuất khẩu của các nước sản xuất dầu trong vùng Vịnh, mà còn hạn chế dòng chảy dầu thô từ Iran, làm trầm trọng thêm cú sốc nguồn cung mà thị trường đang gánh chịu.”

Nhà phân tích Tony Sycamore của IG Markets cho rằng trên thực tế, lệnh phong tỏa sẽ “gần như bóp nghẹt hoàn toàn” xuất khẩu dầu của Iran, buộc các đồng minh và khách hàng của Tehran phải gia tăng sức ép, buộc nước này nhượng bộ và mở lại tuyến hàng hải.

Nhiều nước đã bắt đầu triển khai biện pháp đối phó: Hungary thông báo áp trần giá nhiên liệu trong nước và sẵn sàng dùng tới kho dự trữ chiến lược để đối phó nguy cơ thiếu hụt. Trong khi Saudi Arabia tuyên bố đã nâng công suất tuyến đường ống “Đông–Tây” lên 7 triệu thùng/ngày, nhằm cung cấp tuyến xuất khẩu thay thế trong trường hợp Hormuz bị tê liệt.

Dù lệnh phong tỏa sắp có hiệu lực, các nguồn tin hàng hải cho biết trong ngày thứ Bảy vẫn có ba siêu tàu chở dầu đầy tải kịp vượt qua Hormuz, cho thấy thị trường vẫn đang tranh thủ “chạy chuyến cuối” trước khi rủi ro tăng vọt.