Đàm phán thương mại Mỹ – Canada đổ vỡ, ông Carney sẽ đưa Canada đi về đâu?

Chiến tranh thương mại có thể khiến 87.000 việc làm biến mất

Theo Financial Post, giáo sư kinh tế Tombe của Đại học Calgary phân tích rằng mức thuế 50% mới được Mỹ áp dụng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến 52.000 việc làm tại Canada, trong khi 35.000 việc làm khác có thể bị tác động do các nhà cung cấp và đơn vị dịch vụ bị ảnh hưởng. Tổng cộng, hơn 87.000 việc làm có nguy cơ biến mất, còn tỷ lệ thất nghiệp trên toàn quốc có thể tăng từ 6,4% lên 6,8%. Những tỉnh chịu thiệt hại nặng nề nhất là Ontario, Quebec và British Columbia; các ngành bị ảnh hưởng nhiều nhất gồm cơ khí, điện tử, nhựa và cao su.

Giới doanh nghiệp cũng hết sức lo ngại. Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Phòng Thương mại Canada Candace Laing cho rằng việc đàm phán đổ vỡ là một đòn giáng mạnh vào năng lực cạnh tranh của Bắc Mỹ. Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất và xuất khẩu Canada cho biết đầu tư vào lĩnh vực sản xuất đã giảm khoảng một phần ba so với năm ngoái do tác động của thuế quan, khiến niềm tin doanh nghiệp bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Độc lập Canada cho biết 40% doanh nghiệp nhỏ tại Canada sẽ chịu tác động trực tiếp từ đợt áp thuế này, trong đó một phần ba dự kiến doanh thu sẽ giảm hơn một nửa.

Các nhà phân tích cũng chỉ ra rằng sự bất định xung quanh Hiệp định USMCA đáng lo ngại hơn bản thân việc áp thêm thuế quan. Nếu đàm phán Mỹ – Canada đình trệ trong thời gian dài, thuế quan cao được duy trì và Canada tiếp tục trả đũa, trong khi triển vọng đàm phán lại USMCA vào năm 2027 xấu đi, vấn đề sẽ không còn chỉ là thiệt hại xuất khẩu trong ngắn hạn. Các doanh nghiệp có thể bắt đầu tái thiết kế toàn bộ chuỗi cung ứng Bắc Mỹ, với nguy cơ quá trình tách rời mang tính cơ cấu thông qua việc chuyển nhà máy ra nước ngoài và dòng vốn chảy ra ngoài đã âm thầm bắt đầu.

Hiện Thủ tướng Carney tuyên bố Canada chỉ quay trở lại bàn đàm phán khi Mỹ thể hiện “thái độ đúng đắn” và không còn đối xử với Canada như một bên phụ thuộc.

Bình luận: Carney sẽ đưa Canada đi về đâu?

Nhà bình luận thời sự Phùng Chí Cường phân tích rằng ngày 21/8, Carney đã chỉ thị cho các nhà đàm phán rút khỏi bàn đàm phán, đồng thời đưa ra biện pháp đáp trả “đô la đổi đô la”, cáo buộc Trump “ký bằng bút chì”, hàm ý rằng lời nói của ông không đáng tin, “bởi những chữ viết bằng bút chì có thể bị tẩy xóa bằng cục tẩy”. Tuy nhiên, Phùng Chí Cường cho rằng xét về tổng kim ngạch thương mại, mức thuế mới của Mỹ chỉ nhắm vào khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada và chủ yếu mang ý nghĩa biểu tượng. Điều thực sự đáng chú ý là mô hình giải quyết tranh chấp trước đây giữa hai nước theo trình tự “tranh chấp – đàm phán – thỏa hiệp – khôi phục bình thường” đã không còn hiệu quả. Thay vào đó là một vòng xoáy mới: “tranh chấp – đàm phán – Mỹ thay đổi điều kiện – Canada từ chối – đàm phán đình chỉ – hai bên áp thuế trả đũa”. Điều này cho thấy mô hình giải quyết trước đây đã mất tác dụng.

Ông Phùng Chí Cường chỉ ra rằng Mỹ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Canada, trong khi các chuỗi cung ứng ô tô, năng lượng, gỗ, nông nghiệp và sản xuất của Canada đều gắn kết sâu sắc với nền kinh tế Mỹ. “Canada độc lập” là một nguyên tắc, nhưng “Canada có thể ngay lập tức độc lập khỏi nền kinh tế Mỹ” lại không phải điều có thể thực hiện chỉ bằng khẩu hiệu hay dựa vào việc kích động tâm lý dân túy trong nước. Đây mới là khó khăn thực sự của ông Carney. Ông đặt câu hỏi: “Carney đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử, liệu ông có thể dẫn dắt Canada bước vào đó rồi đưa đất nước bước ra an toàn hay không?”

Ông đặt sự kiện lần này trong bối cảnh hơn 200 năm lịch sử quan hệ Canada – Mỹ và cho rằng Canada luôn phải đối mặt với câu hỏi làm thế nào duy trì bản sắc quốc gia của mình bên cạnh một nước láng giềng hùng mạnh: từ việc dựa vào Anh để cân bằng Mỹ, đến hệ thống phòng thủ chung, rồi thời kỳ thương mại tự do với sự phụ thuộc sâu sắc, và nay trong kỷ nguyên Trump, Canada một lần nữa phải đối diện với câu hỏi “rốt cuộc chúng ta là ai?”. Ông Phùng viết rằng, xét từ góc độ này, lựa chọn của ông Carney ngày 22/8 không còn đơn thuần là một chiến thuật trong đàm phán thương mại.

Ông Phùng phân tích rằng ông Carney nhấn mạnh những yêu cầu của Mỹ đã chạm đến quyền tự chủ của Canada trong việc ký kết các hiệp định thương mại với nước ngoài. Theo ông, điều này có thể khiến Canada mất đi quyền tự do độc lập tiến hành thương mại với châu Âu, châu Á và các quốc gia khác, qua đó chạm đến vấn đề tự chủ chiến lược của Canada. Ông đồng thời đề cập đến vấn đề văn hóa Pháp ngữ nhằm tranh thủ sự ủng hộ trong nước, “nhưng phía Mỹ thúc đẩy chính sách nồi nấu chảy văn hóa và không quan tâm đến những lời ông Carney nói để lấy lòng người dân Canada”. Ông cũng cho rằng Canada đang có thặng dư thương mại 60 tỷ CAD với Mỹ, đây là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến ông Trump bất mãn.

Vậy khi cánh cửa Canada đã mở, liệu nước này có nên tiếp tục giữ chiếc chìa khóa của riêng mình? “Xin hỏi liệu chính phủ do ông Carney lãnh đạo có thể đưa người dân Canada đến miền đất Canaan ở Bắc Mỹ để đón những ngày tháng mưa thuận gió hòa hay không?” – ông đặt câu hỏi.