ĐCSTQ mở rộng cơ sở lưỡng dụng ở Nam Thái Bình Dương, làm dấy lên lo ngại an ninh

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đang âm thầm dùng lợi ích tài chính lớn để dụ dỗ, mở rộng các cơ sở hạ tầng dân sự quan trọng như sân bay và cảng biển tại các quốc đảo Nam Thái Bình Dương thành các cơ sở lưỡng dụng quân sự – dân sự, gây lo ngại về mối đe dọa đối với an ninh của Mỹ và toàn cầu.

Giới quan sát cho rằng ĐCSTQ có thể sử dụng các cơ sở hạ tầng này để tái định hình cục diện địa chính trị khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đe dọa an ninh của Mỹ và toàn cầu; do đó, Washington cần có biện pháp đối phó.

Lợi dụng danh nghĩa thương mại để mở rộng cơ sở lưỡng dụng

Trong bài viết mới nhất trên trang web của Quỹ Di sản Mỹ, ông Brent Sadler, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm An ninh Quốc gia Allison, cùng ông Allen Zhang, trợ lý nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu châu Á, cho biết truyền thông tiết lộ các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc lấy danh nghĩa phát triển thương mại để cải tạo các sân bay và cảng quy mô nhỏ tại một số quốc gia trên diện rộng, nhằm cho phép tàu chiến và máy bay Trung Quốc có thể sử dụng.

Ví dụ, cầu cảng Luganville tại quốc đảo Vanuatu ở Nam Thái Bình Dương đã được Trung Quốc cải tạo quy mô lớn, hiện có khả năng tiếp nhận tàu chiến cỡ lớn của Trung Quốc. Một báo cáo năm 2025 của tổ chức nghiên cứu Sinopsis (Cộng hòa Séc) cho biết, khu vực này có gần 40 cơ sở “lưỡng dụng”, bao gồm đường băng sân bay và cảng biển mở rộng, với tổng vốn đầu tư khoảng 3,55 tỷ USD.

Bài viết cảnh báo rằng điều này cho thấy ĐCSTQ đang có kế hoạch xây dựng mạng lưới cơ sở hạ tầng lưỡng dụng mang tính khu vực. Nếu thành công, trong trường hợp xảy ra khủng hoảng, ĐCSTQ sẽ có khả năng cơ động và mở rộng phạm vi tác chiến.

Các tác giả cũng cảnh báo rằng mục đích cuối cùng của các cơ sở này hiện vẫn chưa rõ ràng, nhưng rất có thể chúng có chức năng quân sự nhất định, phù hợp với chiến lược “hợp nhất quân – dân” mà ĐCSTQ luôn nhấn mạnh.

Bài viết chỉ ra rằng việc ĐCSTQ triển khai tàu khu trục Type 055 (một trong những tàu chiến mặt nước hiện đại nhất của họ) tới các cảng nhỏ trong khu vực cho thấy các cơ sở này có thể đã được đưa vào tính toán chiến lược của Trung Quốc.

ĐCSTQ có thể sử dụng các cảng và sân bay này làm căn cứ tác chiến hoặc điểm hậu cần, thậm chí có thể dùng làm bàn đạp để cắt đứt việc vận chuyển nhiên liệu và đạn dược, phá vỡ sự phối hợp giữa Mỹ và đồng minh, hoặc thiết lập các điểm tập kết chiến dịch mới.

Bài viết nhấn mạnh rằng dù đây mới chỉ là một khả năng, nhưng cần được coi trọng. Chính phủ Mỹ nên xây dựng chiến lược đối phó, hoặc thúc đẩy các quốc đảo Thái Bình Dương giảm sự phụ thuộc vào ĐCSTQ. Đồng thời, để thận trọng, Mỹ cần chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất: Giả định ĐCSTQ sẽ sử dụng các cơ sở này trong xung đột và xây dựng chiến lược đa tầng để ứng phó.

Ba bước lớn để ngăn chặn tham vọng của ĐCSTQ

Bước thứ nhất: Tăng cường hợp tác hàng hải với các quốc gia Nam Thái Bình Dương. Lực lượng Tuần duyên Mỹ đã ký “Thỏa thuận tuần tra chung” với 12 quốc đảo, nhưng các tàu tuần tra phản ứng nhanh từ Honolulu cần vài ngày mới đến được khu vực. Để giải quyết, Mỹ có thể kéo dài thời gian triển khai, tăng tần suất tuần tra hoặc xây dựng trung tâm hậu cần tại Samoa thuộc Mỹ.

Những thỏa thuận này không chỉ tăng cường năng lực thực thi pháp luật và cứu trợ thiên tai trong khu vực, mà còn cung cấp thông tin quý giá cho các nhà hoạch định quốc phòng Mỹ về tình trạng hoạt động của các cảng.

Ví dụ, trong chiến dịch “Blue Pacific”, tàu tuần tra Harriet Lane của Mỹ đã ghé cảng Port Vila (Vanuatu). Vài tháng sau, hai tàu khu trục Trung Quốc cũng đến cảng này.

Bước thứ hai: Đưa các cơ sở lưỡng dụng này vào kế hoạch ứng phó khẩn cấp. Bộ Quốc phòng Mỹ nên xây dựng tiêu chuẩn xác định “lưỡng dụng”, đánh giá toàn diện về quy mô, khả năng duy trì lực lượng và cách ĐCSTQ có thể sử dụng trong khủng hoảng, đặc biệt chú trọng các vị trí chiến lược.

Báo cáo thường niên về sức mạnh quân sự Trung Quốc của Lầu Năm Góc nên công bố các phân tích này, giúp quan chức quốc phòng hiểu rõ vị trí và rủi ro của các cơ sở này, tiến hành mô phỏng chiến tranh nhằm đánh giá khả năng ĐCSTQ sử dụng chúng như một “quân bài” trong khủng hoảng.

Bước cuối cùng: Giám sát theo thời gian thực các hoạt động xây dựng cơ sở lưỡng dụng của Trung Quốc. Theo Hiệp định Liên kết Tự do (COFA), Mỹ có nghĩa vụ hỗ trợ quân sự cho quần đảo Marshall, Palau và Liên bang Micronesia.

Mỹ có thể thúc đẩy thành lập một trung tâm hợp nhất thông tin tại Thái Bình Dương để tích hợp tình báo hàng hải, hỗ trợ các quốc gia thành viên COFA thiếu năng lực tuần tra và công nghệ giám sát, theo dõi việc cải tạo các cơ sở hạ tầng trọng yếu và hoạt động của hải quân Trung Quốc.

Bài viết cũng lưu ý vấn đề tài chính: Việc tăng cường triển khai tuần duyên, các hoạt động đánh giá của Lầu Năm Góc và xây dựng trung tâm thông tin đều cần kinh phí. Mỹ có thể khuyến khích các quốc gia COFA sử dụng một phần trong 7,1 tỷ USD ngân sách để hỗ trợ các dự án này, hoặc đầu tư hạ tầng cho các quốc đảo nhằm hạn chế ảnh hưởng của ĐCSTQ.

Cuối cùng, bài viết cho rằng hiện vẫn chưa rõ ĐCSTQ sẽ tích hợp các cơ sở lưỡng dụng này vào chiến lược quân sự như thế nào, nhưng Mỹ không thể chủ quan và cần chuẩn bị từ bây giờ bằng các kế hoạch đa tầng.