Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngày 29/5 cảnh báo đợt bùng phát Ebola do chủng virus hiếm Bundibugyo đang lan rộng nhanh chóng tại khu vực Trung Phi, đặc biệt ở Congo. Theo số liệu mới nhất, nước này đã ghi nhận 906 ca nghi nhiễm và 223 ca tử vong nghi liên quan đến Ebola, trong khi các ca bệnh tiếp tục xuất hiện tại quốc gia láng giềng Uganda. WHO nhận định tốc độ lây lan hiện đang vượt quá năng lực ứng phó của cộng đồng quốc tế, khiến nguy cơ dịch bùng phát trên diện rộng gia tăng đáng kể.
Tâm điểm của đợt dịch nằm ở các tỉnh Ituri, Bắc Kivu và Nam Kivu ở miền đông Congo. Đây là những khu vực thường xuyên xảy ra xung đột vũ trang, dân cư di chuyển liên tục, hệ thống y tế yếu kém và việc kiểm soát biên giới gặp nhiều khó khăn. WHO cho biết virus có thể đã âm thầm lây lan trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trước khi được phát hiện chính thức, khiến việc truy vết và khoanh vùng trở nên vô cùng phức tạp.
Một trong những nguyên nhân khiến giới chuyên gia đặc biệt lo ngại là chủng Bundibugyo hiện chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt. Đây là chủng virus được phát hiện lần đầu tại Uganda năm 2007 và chỉ xuất hiện trong một số đợt dịch trước đây, vì vậy nguồn vaccine và thuốc điều trị còn rất hạn chế. WHO đang thúc đẩy thử nghiệm các loại thuốc kháng virus, kháng thể đơn dòng và vaccine thế hệ mới, nhưng quá trình nghiên cứu và triển khai quy mô lớn có thể vẫn cần thêm nhiều tháng.
Tổng giám đốc WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, cảnh báo dịch bệnh đang lan nhanh hơn tốc độ phản ứng hiện nay và đã được xếp vào tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế (PHEIC) – mức cảnh báo cao nhất trong lĩnh vực y tế toàn cầu. Tỷ lệ tử vong của các ca xác nhận được ước tính từ 30% đến 50%, cho thấy mức độ nguy hiểm rất cao của chủng virus này.
Trong khi đó, Uganda đã ghi nhận nhiều ca nhiễm xác nhận, trong đó có các trường hợp liên quan đến nguồn lây từ Congo và ít nhất một ca tử vong. Một số quốc gia đã tăng cường kiểm soát biên giới và giám sát y tế đối với người đến từ vùng dịch. Mỹ cũng triển khai các biện pháp sàng lọc nghiêm ngặt hơn đối với hành khách đến từ Congo, Uganda và một số khu vực lân cận.
Bên cạnh thách thức y tế, công tác chống dịch còn đối mặt với tình trạng thiếu hụt tài chính. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) cho biết nguồn tài trợ quốc tế dành cho ứng phó Ebola đã giảm mạnh, gây áp lực lớn lên các hoạt động xét nghiệm, điều trị và kiểm soát dịch. Các chuyên gia cảnh báo điều đáng lo ngại nhất hiện nay không chỉ là số ca bệnh đang tăng, mà còn là nguy cơ virus tiếp tục lan rộng trong những khu vực có hệ thống y tế mong manh và vượt ra ngoài biên giới quốc gia.
Dù số ca nghi nhiễm vẫn tiếp tục gia tăng, WHO cho biết năng lực xét nghiệm và giám sát tại một số khu vực đã được cải thiện. Vì vậy, một phần mức tăng hiện nay phản ánh việc phát hiện được nhiều ca bệnh hơn thay vì hoàn toàn do dịch lan nhanh hơn. Tuy nhiên, các tổ chức y tế quốc tế vẫn chưa thể xác định liệu đợt bùng phát này đã đạt đỉnh hay chưa.
Lý Ngọc t/h