Doanh nghiệp nước ngoài rời Cuba, chính quyền chịu sức ép mới

Mặc dù Mỹ đã duy trì lệnh cấm vận đối với Cuba trong nhiều thập niên qua, vẫn có không ít doanh nghiệp nước ngoài tìm cách đứng vững tại các lĩnh vực du lịch và khai khoáng trên đảo quốc này. Tuy nhiên, khi chính quyền Mỹ gia tăng sức ép đối với chế độ Cộng sản Cuba, các công ty quốc tế đang lần lượt rút khỏi Cuba, khiến nền kinh tế vốn đã bên bờ khủng hoảng của nước này càng thêm khó khăn.

Trước đây, các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Cuba mang lại nguồn ngoại tệ quý giá cũng như kinh nghiệm quản trị kinh doanh hiện đại cho địa phương. Hiện nay, nhiều công ty cho rằng rủi ro khi kinh doanh tại Cuba đã vượt xa những lợi ích có thể thu được.

Các doanh nghiệp đang đứng trước hai lựa chọn: tiếp tục duy trì quan hệ làm ăn với các thực thể do Đảng Cộng sản Cuba kiểm soát và đối mặt nguy cơ bị Mỹ áp đặt “các biện pháp trừng phạt thứ cấp” (Secondary Sanctions), hoặc rút khỏi Cuba và cắt đứt quan hệ với chính quyền nước này.

“Trừng phạt thứ cấp” thường có nghĩa là bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào giao dịch với đối tượng bị Mỹ trừng phạt đều có thể bị đưa vào danh sách chế tài.

Các tập đoàn thẻ tín dụng và khách sạn đồng loạt rời Cuba

Hiện nay, nhiều công ty nước ngoài đã lựa chọn phương án thứ hai và đang đẩy nhanh quá trình rút khỏi Cuba. Tuy nhiên, khoảng trống mà họ để lại hầu như không có nhà đầu tư nào muốn tiếp quản, khiến tình hình kinh tế Cuba thêm phần u ám.

Theo thông báo từ Ngân hàng Trung ương Cuba, kể từ ngày 6/6, du khách nước ngoài không mang quốc tịch Mỹ sẽ không thể sử dụng thẻ Mastercard và Visa để thanh toán tại Cuba. Trước đó, công dân Mỹ đã bị cấm sử dụng thẻ tín dụng tại quốc gia này.

Mastercard cho biết nguyên nhân là do một đối tác nước ngoài cung cấp kết nối mạng cho các doanh nghiệp địa phương đã thu hẹp hoạt động tại Cuba, khiến thẻ của hãng không còn sử dụng được. Trong khi đó, Visa từ chối bình luận về vấn đề này.

Các tập đoàn khách sạn lớn của Tây Ban Nha như Meliá và Iberostar cũng lần lượt tuyên bố từ bỏ quyền quản lý hàng chục khách sạn tại Cuba. Trong khi đó, nhà điều hành du lịch Canada Royalton Hotels & Resorts đã ngừng hoạt động sau sự sụp đổ của ngành du lịch tại nước này.

Meliá cho biết việc đóng cửa 15 khách sạn xuất phát từ “những thách thức về năng lượng và sự sụt giảm nhu cầu” nằm ngoài tầm kiểm soát. Iberostar cũng cho biết họ ngừng vận hành 12 khách sạn tại Cuba “nhằm thích ứng với môi trường quản lý quốc tế”.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng đã khiến nhiều hãng hàng không lớn hủy các chuyến bay đến Cuba, góp phần thúc đẩy làn sóng doanh nghiệp rời đi.

Nhà kinh tế học Cuba Ricardo Torres thuộc Đại học Mỹ ở Washington nhận định với Wall Street Journal: “Đây là một bước ngoặt và cũng là một đòn giáng mạnh vào nền kinh tế Cuba vốn đã suy yếu.”

Việc Sherritt rời đi có thể gây tác động lớn

Giới quan sát hiện đặc biệt chú ý đến động thái của công ty khai khoáng Canada Sherritt International. Trước đó, doanh nghiệp này từng chịu ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu nhiên liệu và cơn bão Melissa làm giảm sản lượng, nhưng ban lãnh đạo vẫn tin rằng có thể ứng phó với những bất ổn hiện hữu.

Tuy nhiên, tình hình thay đổi sau khi Tổng thống Donald Trump ký Sắc lệnh Hành pháp số 14404 vào tháng 5. Văn bản này nhằm áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Tập đoàn Doanh nghiệp Quân đội Cuba (GAESA) do quân đội Cuba kiểm soát, đồng thời tăng cường sức ép toàn diện lên chính phủ Cuba.

Khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết GAESA kiểm soát một lượng lớn tài sản tại Cuba, bao gồm nhiều khách sạn, công ty xây dựng, ngân hàng và cửa hàng. Nhiều doanh nghiệp trong số này là liên doanh giữa Đảng Cộng sản Cuba với các đối tác nước ngoài.

Dù Sherritt không nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, liên doanh Moa Nickel giữa công ty này và doanh nghiệp khai thác nickel quốc doanh Cuba lại bị ảnh hưởng bởi các lệnh chế tài.

Sherritt cho rằng sắc lệnh mới của ông Trump đã làm thay đổi đáng kể môi trường hoạt động của công ty. Theo doanh nghiệp này, mức độ bất ổn hiện nay đã trở nên quá lớn và vượt quá khả năng ứng phó, buộc họ phải tạm dừng hoạt động tại Cuba và hồi hương nhân viên.

Cựu Đại sứ Canada tại Cuba Mark Entwistle nhận định rằng đóng góp của Sherritt không chỉ dừng lại ở lĩnh vực khai khoáng. Ông cho biết: “Công ty đã đào tạo hiệu quả một đội ngũ quản lý doanh nghiệp Cuba, giúp họ hiểu cách vận hành của các công ty hiện đại,” đồng thời góp phần hình thành một tầng lớp doanh nhân mới tại Cuba.

Hiện Giám đốc tài chính, kiểm toán viên bên ngoài cùng một số thành viên hội đồng quản trị của Sherritt đã lần lượt từ chức. Công ty từng tuyên bố sẽ giải thể liên doanh tại Cuba nhưng sau đó thay đổi quyết định.

Sherritt gần đây thông báo đã ký một thỏa thuận sơ bộ không mang tính ràng buộc nhằm bán cổ phần kiểm soát cho Gillon Capital, một văn phòng đầu tư tư nhân có liên hệ với nhà tài trợ Đảng Cộng hòa Ray Washburne, người từng phục vụ trong chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu.

Sau hàng loạt thông tin bất lợi, giá cổ phiếu của Sherritt đã giảm hơn 50%. Công ty hiện chưa phản hồi các yêu cầu bình luận từ truyền thông.