EU chạy đua với thời gian sửa kế hoạch hòa bình Ukraine của Tổng thống Trump

EU và nhiều lãnh đạo châu Âu đang gấp rút tìm cách viết lại hoặc chỉnh sửa kế hoạch hòa bình 28 điểm của Tổng thống Donald Trump cho Ukraine, vì họ cho rằng bản dự thảo hiện tại buộc Kyiv nhượng bộ lãnh thổ và hạn chế khả năng tự vệ quá nặng nề. Châu Âu muốn biến việc sửa đổi này thành một bản cập nhật xây dựng, nhằm kéo dài thời gian thương thảo trước hạn chót Mỹ đặt ra vào dịp Lễ Tạ Ơn 27/11/2025, đồng thời bảo đảm nguyên tắc chủ quyền và an ninh lâu dài cho Ukraine. Diễn biến cho thấy sự khác biệt lợi ích giữa Washington (muốn chấm dứt chiến tranh nhanh) và EU/Ukraine (muốn thỏa thuận không tạo tiền lệ nhượng đất vì bị xâm lăng), nên các cuộc đàm phán sắp tới, như tại Geneva, sẽ rất then chốt.

Hoa Kỳ đã soạn thảo một kế hoạch hòa bình gồm khoảng 28 điểm, được cho là do Mỹ (với đặc phái viên Steve Witkoff) và Nga tham vấn (một phần) soạn ra.

Kế hoạch này yêu cầu đối với Ukraine: nhường lại một phần lớn lãnh thổ bị chiếm (bao gồm những khu vực như Crimea, Luhansk, Donetsk) cho Nga hoặc công nhận là chủ quyền thực tế của Nga; đóng băng tuyến đầu tại khu vực Kherson và Zaporizhzhia; giới hạn kích cỡ quân đội Ukraine; từ bỏ mong muốn gia nhập khối NATO.

Các nội dung gồm:

• Yêu cầu Ukraine nhường lại các khu vực đang kiểm soát ở vùng Donetsk Oblast cùng toàn bộ vùng ­Luhansk Oblast cho phía Nga; vùng này sẽ được công nhận là khu đệm hoặc khu trung lập.

• Công nhận chủ quyền thực tế của Nga đối với Crimea, Luhansk, Donetsk.

• Đóng băng tiền tuyến (front line) ở các tỉnh như Kherson Oblast và Zaporizhzhia Oblast theo vị trí hiện tại.

• Giới hạn lực lượng vũ trang của Ukraine (ví dụ: giới hạn quân số).

• Ukraine từ bỏ nguyện vọng gia nhập NATO và không được tiếp nhận lực lượng nước ngoài trên lãnh thổ.

Thời hạn: Tổng thống Trump đặt deadline (hạn chót) cho Ukraine chấp nhận kế hoạch vào ngày Lễ Tạ ơn (Thanksgiving) – tức là khoảng ngày 27 tháng 11 năm 2025.

Ukraine, Mỹ, châu Âu dự định gặp gỡ tại Geneva để thương thảo điều chỉnh bản kế hoạch.

Ukraine – thông qua Tổng thống Volodymyr Zelenskyy – cảnh báo rằng nếu chấp nhận kế hoạch như vậy, quốc gia có thể mất phẩm giá và tự do.

Phản ứng của phía châu Âu và EU

Nhiều lãnh đạo châu Âu thể hiện quan ngại rằng kế hoạch như trên quá bất lợi cho Ukraine và có thể làm suy yếu vị thế của châu Âu trong các đàm phán.

EU và các quốc gia như Pháp, Đức đang chạy đua với thời gian để tìm cách viết lại phần lớn kế hoạch này — trong khi không bác bỏ công khai, nhưng sửa đổi và trình bày như là cập nhật mang tính xây dựng thay vì chối bỏ hoàn toàn.

Mục tiêu sửa đổi: Bảo đảm các điều kiện đảm bảo an ninh, chủ quyền của Ukraine – không để Ukraine bị ép chấp nhận mất trắng lãnh thổ, hoặc trở thành quốc gia bị khống chế từ ngoại quốc.

Các vấn đề mà châu Âu đặc biệt nhấn mạnh:

• Nguyên tắc rằng biên giới quốc gia không được thay đổi do sử dụng vũ lực.

• Ukraine phải có quyền phòng thủ hợp lý, không thể bị ép buộc giảm đáng kể lực lượng vũ trang.

• Bất kỳ điều khoản nào ảnh hưởng tới EU hoặc NATO đều cần được các tổ chức đó đồng thuận.

Ý nghĩa và những vấn đề nổi bật cần lưu ý

Nếu bản gốc của kế hoạch được chấp nhận, Ukraine có thể phải đánh đổi rất lớn: nhượng lãnh thổ, giảm khả năng phòng thủ, từ bỏ NATO – có thể dẫn đến bất ổn chính trị và xã hội trong nước.

Việc EU muốn sửa đổi thể hiện xung đột lợi ích giữa Mỹ và châu Âu: Mỹ muốn kết thúc chiến tranh nhanh, nhưng châu Âu nhấn mạnh phải có Ukraine tham gia, không thể quyết định sau lưng họ.

Thời điểm rất nhạy cảm: với hạn chót đang đến gần, tốc độ đàm phán tăng mạnh, càng thể hiện rõ ràng rằng cả Ukraine và châu Âu đang tìm cách giành lợi thế đàm phán trước khi chính thức ký kết.

Thiên Vân, theo Reuters, New York Post, The Kyiv Independent, NV International