Giải Nobel Hòa bình cho bà Pillay bị chất vấn: Chính trị đúng đắn tự đội vương miện

Học giả độc lập Hầu Thế Quân và nhà bình luận Thịnh Tuyết lên tiếng chất vấn tính công bằng của giải Nobel Hòa bình 2026 trao cho cựu Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Navi Pillay.

Bà Navi Pillay, luật gia người Nam Phi, được công bố là chủ nhân giải Nobel Hòa bình 2026 hôm thứ Sáu (9/10). Tin này khiến dư luận quốc tế phản ứng trái chiều.

Ủy ban Nobel Na Uy vinh danh bà vì “những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế”, theo trang tin UN News của Liên Hợp Quốc. Ủy ban đánh giá bà có vai trò quan trọng trong việc đưa tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại và tội diệt chủng ra truy tố.

CBS cho biết bà Pillay từng là thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), sau đó đứng đầu cơ quan nhân quyền của Liên Hợp Quốc và hiện vẫn làm việc tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ). Ủy ban Nobel coi việc trao giải cho bà là thông điệp gửi tới những ai đang tìm cách làm suy yếu các thiết chế luật pháp quốc tế.

Bà là người Nam Phi thứ 5 đoạt giải Nobel Hòa bình, sau Mandela, de Klerk, Tổng Giám mục Tutu và Luthuli.

Khi nhận tin, bà Pillay đang ở Nuremberg, Đức. Bà dành tặng giải thưởng cho “tất cả những người sống sót sau các tội ác quốc tế” và nói đùa rằng sẽ chia giải với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Lễ trao giải sẽ diễn ra tại Oslo vào ngày 10/12.

Phản ứng quốc tế: Có ủng hộ, có chỉ trích

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Guterres gửi lời chúc mừng, gọi bà là người bảo vệ luật pháp quốc tế và nhân quyền, một tiếng nói kiên định và độc lập cho công lý. Tổng thống Nam Phi Ramaphosa cũng chúc mừng bà.

Những lời chỉ trích xuất hiện ngay sau đó. Bộ Ngoại giao Israel ra tuyên bố với lời lẽ gay gắt, phản đối quyết định của Ủy ban Nobel, theo CBS.

Fox News đưa tin các nhóm bảo vệ quyền lợi người Do Thái và tổ chức giám sát Liên Hợp Quốc “UN Watch” cáo buộc bà Pillay có thiên kiến chống Israel từ lâu. UN Watch nêu rằng tháng 6/2020, bà ký một tuyên bố kêu gọi “trừng phạt Israel phân biệt chủng tộc”, rồi tháng 6/2021 lại viết thư cho Tổng thống Mỹ Joe Biden yêu cầu trừng phạt Israel. Vì vậy, tổ chức này đặt câu hỏi bà có giữ được sự công bằng khi làm chủ tịch Ủy ban Điều tra của Liên Hợp Quốc từ tháng 7/2021 hay không.

Một người chỉ trích khác là Bayefsky, chủ tịch tổ chức nhân quyền “Human Rights Voices”, cho rằng bà Pillay bóp méo các chuẩn mực nhân quyền.

Tháng 9/2025, ủy ban do bà Pillay đứng đầu kết luận Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza. Israel bác bỏ, gọi đây là kết luận mang động cơ chính trị. Kết luận đó cũng không phải phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế, Fox News lưu ý.

Thịnh Tuyết: “Hòa bình” bị chính trị đúng đắn lợi dụng có chọn lọc

Nhà văn, nhà bình luận thời sự kỳ cựu người Canada Thịnh Tuyết (Sheng Xue) không đồng tình với giải Nobel Hòa bình năm nay.

“Đây không phải chiến thắng của hòa bình, mà là ‘hòa bình’ bị chính trị đúng đắn lợi dụng một cách có chọn lọc,” bà nhận định.

Trong mắt bà Thịnh Tuyết, bà Pillay ra đòn nặng tay với Israel, kết án khi chưa xét xử, nhưng lại lùi bước trước chế độ cộng sản tàn bạo và chủ nghĩa khủng bố.

Bà nhắc lại hai việc mà Fox News cũng đã đưa tin: trước khi chủ trì Ủy ban Điều tra của Liên Hợp Quốc năm 2021, bà Pillay đã ký thỉnh nguyện thư kêu gọi trừng phạt Israel, và một tháng trước khi nhậm chức còn viết thư cho ông Biden yêu cầu trừng phạt Israel.

Tháng 9/2025, ủy ban này kết luận Israel thực hiện “diệt chủng” và nêu tên Tổng thống, Thủ tướng cùng cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel vì “kích động diệt chủng”, nhưng lại làm ngơ trước các bằng chứng về tội ác của Hamas, bà Thịnh Tuyết nhận định.

Bà cũng nêu phát ngôn năm 2022 quy kết mạng xã hội “chịu sự kiểm soát của nhóm vận động hành lang Do Thái”, và bài phát biểu của ông Ahmadinejad tại hội nghị Durban năm 2009.

Viện dẫn cáo buộc của người tố giác tại Văn phòng Cao ủy Nhân quyền, người được nhắc tới ở phần dưới của bài, bà Thịnh Tuyết nói người này sau đó bị sa thải, còn người trực tiếp xử lý vụ việc lại được thăng chức. Bà nói thêm rằng trong 2 năm đầu nhiệm kỳ, bà Pillay “không một lần lên tiếng” về đàn áp nhân quyền tại 34 quốc gia “không tự do”.

Ở phần kết, bà Thịnh Tuyết nhận xét bà Pillay “không dám tuốt gươm trước những chế độ tàn bạo sử dụng nắm đấm sắt và trại tập trung”, mà “chỉ dám nã pháo” vào những hệ thống dân chủ có thể bị điều tra, bị phê phán. Bà nói trao giải hòa bình cho một người như vậy thì “thứ được trao giải không phải hòa bình, mà là chính trị đúng đắn tự đội vương miện cho mình”.

Hầu Thế Quân: Đoạt giải không có nghĩa là thoát khỏi sự giám sát

Học giả độc lập Hầu Thế Quân (Hou Shijun) chỉ ra rằng Ủy ban Nobel trao giải cho bà Pillay vì những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, ông cho rằng giải thưởng chỉ ghi nhận thành tựu, không chứng minh mọi việc bà làm đều công bằng, càng không giúp lập trường chính trị, phương pháp điều tra và các đánh giá về nhân quyền của bà thoát khỏi sự giám sát của công chúng.

Ông Hầu đề xuất xem xét đường lối nhân quyền quốc tế mà bà Pillay đại diện từ góc độ chính trị cánh tả, chủ nghĩa cấp tiến và tư tưởng quản trị toàn cầu. Ông nói rõ đây là nhận định chính trị của riêng ông, vẫn cần được kiểm chứng bằng chứng cứ cụ thể.

Ông đặt câu hỏi: Khi các cơ quan quốc tế nhân danh nhân quyền để đánh giá xung đột, họ có bị khuynh hướng chính trị chi phối hay không? Ủy ban Nobel đã xem xét đầy đủ những nghi vấn của công chúng chưa?

Về xung đột Israel-Palestine, ông Hầu kiên quyết phản đối chủ nghĩa khủng bố của Hamas và ủng hộ quyền được sống an toàn của người Israel, nhưng cũng khẳng định tính mạng và nhân quyền của thường dân Palestine phải được bảo vệ.

Với ông, công bằng không phải là chia đều số lời phê phán cho mỗi bên, mà là không bên nào được miễn trừ vì lập trường chính trị. Phê phán Chính phủ Israel không nhất thiết là bài Do Thái, nhưng mọi sự quy kết tập thể nhắm vào người Do Thái đều phải bị lên án. Quan tâm đến người Palestine cũng không thể là lý do để xem nhẹ trách nhiệm của Hamas.

Cáo buộc liên quan đến Đảng Cộng sản Trung Quốc

Về nhân quyền ở Trung Quốc, ông Hầu nêu cáo buộc của bà Emma Reilly, người tố giác tại Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc. Bà Reilly cho rằng văn phòng này đã cung cấp hoặc xác nhận cho chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) thông tin về các nhà hoạt động nhân quyền tham gia hoạt động của Liên Hợp Quốc, trong đó có người Duy Ngô Nhĩ và người Tây Tạng.

Những email mà truyền thông đăng tải nhắc tới việc văn phòng này xác nhận với các nhà ngoại giao ĐCSTQ thông tin về người dự họp, trong nhiệm kỳ của bà Pillay. Bà Reilly còn cho biết khi đó bà đã báo cáo việc này lên Cao ủy Nhân quyền.

Văn phòng Cao ủy Nhân quyền cho biết đây là cách làm có giới hạn và đã chấm dứt từ năm 2015, nhưng bà Reilly phản bác.

Ông Hầu nhấn mạnh rằng tài liệu hiện có chưa chứng minh bà Pillay trực tiếp chuyển hay ra lệnh tiết lộ những cái tên này, nhưng trách nhiệm lãnh đạo của bà cần được xem xét: Bà biết đến đâu? Khi có người nêu nghi vấn, bà đã làm gì? Bà có đánh giá đầy đủ nguy cơ các nhà hoạt động và gia đình họ bị trả thù hay không?

Ông kêu gọi mở một cuộc điều tra độc lập, minh bạch, và cho rằng các cơ quan nhân quyền phải bảo vệ những người tìm đến cầu cứu. Nếu cách làm của họ đẩy những người này vào nguy hiểm lớn hơn thì phải làm rõ sự thật và truy cứu trách nhiệm.

Cả ông Hầu và bà Thịnh đều có cùng một quan điểm: nhân quyền không thể có tiêu chuẩn kép.

Trong bình luận của mình, ông Hầu cho rằng giải Nobel Hòa bình phải chấp nhận sự phê bình của công chúng, còn các cơ quan nhân quyền phải chịu được sự kiểm chứng bằng sự thật. Công tác nhân quyền phải bảo vệ mọi người, kể cả thường dân Israel và Palestine, những người bất đồng chính kiến ở Trung Quốc, người Duy Ngô Nhĩ và người Tây Tạng.

“Không một hệ tư tưởng chính trị, cơ quan quốc tế hay nhân vật nổi tiếng nào được đứng trên nguyên tắc này. Nhân quyền tuyệt đối không được trở thành công cụ của ý thức hệ,” ông nhấn mạnh.