Hàng trăm thực thể phương Tây hợp tác với quân đội TQ, dấy lên lo ngại

Một báo cáo dài 236 trang do Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASI) thuộc Không quân Mỹ công bố ngày 24/8 cho biết, trong giai đoạn 2015-2025, hàng trăm doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức nghiên cứu phương Tây đã có các hoạt động liên hệ hoặc hợp tác chính thức với các cơ quan nghiên cứu quốc phòng và quân sự Trung Quốc, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ chuyển giao công nghệ nhạy cảm.

Báo cáo do BluePath Labs thực hiện, dựa trên việc rà soát thông tin công khai của 98 phòng thí nghiệm nghiên cứu quân sự cấp quốc gia của Trung Quốc. Các nhà nghiên cứu xác định 731 hoạt động giao lưu và hợp tác giữa các phòng thí nghiệm này với tổ chức nước ngoài trong 11 năm qua, bao gồm các chuyến thăm, đào tạo, hội nghị và hợp tác nghiên cứu.

Tổng cộng 426 tổ chức nước ngoài từng có liên hệ với các cơ quan nghiên cứu quân sự hoặc quốc phòng Trung Quốc, trong đó có 123 tổ chức Mỹ. Báo cáo xác định 131 trường hợp tiếp xúc hoặc hợp tác liên quan đến công nghệ nhạy cảm, công nghệ lưỡng dụng hoặc công nghệ quân sự.

Các lĩnh vực được đề cập bao gồm công nghệ động cơ tên lửa siêu vượt âm, đột phá phòng thủ tên lửa đạn đạo, hệ thống điều khiển bay, động cơ phản lực, công nghệ tàu ngầm, tác chiến điện tử, radar tiên tiến, vật liệu hàng không vũ trụ và sản xuất bán dẫn.

Báo cáo đặc biệt lưu ý nhiều trường hợp liên quan đến các doanh nghiệp và trường đại học Mỹ. Một số tên tuổi được đề cập gồm Honeywell, Cisco, Intel, IBM, Bell Labs và Pratt & Whitney. Các trường đại học như Harvard, MIT, Stanford, Caltech, UC Berkeley, Princeton, Columbia và Đại học Tennessee cũng xuất hiện trong danh sách.

Theo báo cáo, một số phòng thí nghiệm quân sự Trung Quốc từng tổ chức các hội nghị học thuật có sự tham gia của học giả Mỹ và chuyên gia từ nhiều quốc gia. Một phòng thí nghiệm nghiên cứu công nghệ đột phá tên lửa đạn đạo được cho là có hợp tác với Đại học Tennessee. Một phòng thí nghiệm của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc chuyên nghiên cứu âm học tàu ngầm cũng từng tổ chức hội nghị với đại diện của 9 trường đại học Mỹ.

CASI cảnh báo rủi ro không chỉ đến từ hoạt động chuyển giao công nghệ trực tiếp mà còn xuất hiện thông qua hội nghị học thuật, chương trình đào tạo, trung tâm nghiên cứu chung và các dự án khoa học dài hạn. Một số cơ quan quân sự Trung Quốc có thể sử dụng danh nghĩa học thuật hoặc dân sự để khiến đối tác nước ngoài khó nhận biết mối liên hệ với quân đội.

Báo cáo nhấn mạnh chiến lược “quân dân hợp nhất” của Trung Quốc càng làm gia tăng nguy cơ này, bởi công nghệ, dữ liệu và nhân lực từ các tổ chức dân sự có thể được tích hợp vào hệ thống nghiên cứu và phát triển vũ khí của quân đội Trung Quốc.

Tuy nhiên, CASI cũng lưu ý việc một tổ chức xuất hiện trong báo cáo không đồng nghĩa với việc tổ chức đó cố ý vi phạm pháp luật hoặc biết rõ mình đang hỗ trợ quân đội Trung Quốc, đồng thời chưa thể xác định tất cả các hoạt động hợp tác được nêu còn tiếp diễn hay đã chấm dứt.