Hé lộ nội tình cuộc đàm phán lịch sử Mỹ – Cuba tại Havana

Trang tin Axios của Mỹ hôm thứ Sáu (17/4) đưa tin, các quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ tuần trước đã tới thủ đô Havana của Cuba để tham dự một cuộc gặp được đánh giá mang tính lịch sử với phía Cuba. Đây được coi là một bước đột phá ngoại giao quan trọng, đồng thời cũng là lần đầu tiên sau một thập kỷ kể từ chuyến thăm Cuba của cựu Tổng thống Barack Obama nhằm thúc đẩy hòa giải, máy bay của Chính phủ Mỹ hạ cánh xuống quốc đảo này.

Theo báo cáo, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã thúc giục phía Cuba tôn trọng các giá trị dân chủ và tự do kinh tế, đồng thời cảnh báo về những rủi ro nếu không lắng nghe các đề xuất từ Washington.

Hiện nay, Cuba được cho là đang tiến gần hơn bao giờ hết tới bờ vực sụp đổ xã hội. Trong bối cảnh Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio phối hợp lập trường cứng rắn, phía Mỹ không cho thấy dấu hiệu sẽ nhượng bộ như trước đây.

Một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Mỹ xác nhận hai bên đã tiến hành nhiều cuộc gặp, dù từ chối tiết lộ danh tính các thành phần tham dự, nhưng xác nhận nhân vật quan trọng phía Cuba là Raul Guillermo Rodriguez Castro – cháu trai của cựu lãnh đạo Fidel Castro.

Truyền thông Mỹ cho biết nhân vật này, có biệt danh “El Cangrejo” (Con cua), được Washington xem là người đại diện thực tế cho ông nội của mình, trong khi vị lãnh đạo kỳ cựu này vẫn được cho là nắm quyền lực thực sự tại Cuba.

Một quan chức Mỹ cho biết phía Mỹ đã nhấn mạnh với chính quyền Cuba rằng “nền kinh tế Cuba đang rơi tự do, và tầng lớp cầm quyền trên đảo chỉ còn một khoảng thời gian rất ngắn để tiến hành những cải cách then chốt có sự hỗ trợ của Mỹ trước khi tình hình trở nên không thể đảo ngược”.

Phái đoàn Mỹ đã thảo luận về sự cần thiết phải cải cách hệ thống kinh tế và quản trị của Cuba, đồng thời đề xuất thiết lập dịch vụ vệ tinh Starlink nhằm khôi phục kết nối internet. Mỹ cũng tái khẳng định chính sách lâu dài về việc hỗ trợ Cuba dỡ bỏ lệnh cấm vận, với các điều kiện bao gồm: bồi thường cho công dân và doanh nghiệp Mỹ bị tịch thu tài sản sau cuộc cách mạng năm 1959; trả tự do cho tù nhân chính trị; đảm bảo quyền tự do chính trị rộng rãi hơn cho người dân Cuba; và tiến tới tổ chức các cuộc bầu cử tự do, công bằng.

Quan ngại về hoạt động gián điệp gần lãnh thổ Mỹ

Các quan chức Mỹ cũng bày tỏ lo ngại về việc Chính phủ Cuba cho phép các cơ quan tình báo nước ngoài, tổ chức quân sự và thậm chí các tổ chức bị coi là khủng bố tiến hành hoạt động gián điệp chống Mỹ tại khu vực chỉ cách lãnh thổ Mỹ chưa đến 100 dặm.

Theo Axios, phía Mỹ đã nói với các đối tác Cuba rằng: “Tổng thống Trump cam kết theo đuổi giải pháp ngoại giao ở mức tối đa, nhưng nếu lãnh đạo Cuba không sẵn sàng hoặc không đủ năng lực hành động, Mỹ sẽ không bao giờ cho phép Cuba trở thành mối đe dọa an ninh quốc gia nghiêm trọng”.

Cuba nằm cách bờ biển bang Florida của Mỹ khoảng 100 dặm, có khả năng theo dõi các thông tin liên lạc quân sự, thương mại và dân sự tại khu vực Đông Nam nước Mỹ, nơi đặt hàng chục căn cứ quân sự. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ và Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt đều đặt trụ sở tại thành phố Tampa (bang Florida), trong khi Bộ Tư lệnh miền Nam đặt tại Miami.

Theo một tuyên bố của chính quyền Tổng thống Joe Biden vào tháng 6/2023, Trung Quốc đã thiết lập cơ sở gián điệp tại Cuba từ ít nhất năm 2019 và đang mở rộng hoạt động thu thập tình báo trên toàn cầu.

Trước đó, tờ Wall Street Journal dẫn nguồn tin cho biết Trung Quốc và Cuba đã đạt thỏa thuận nguyên tắc về việc xây dựng một trạm nghe lén điện tử trên lãnh thổ Cuba, với việc Bắc Kinh dự kiến chi hàng tỷ USD để hỗ trợ quốc đảo này đang gặp khó khăn kinh tế.

Chính quyền Biden khi đó bác bỏ thông tin trên, cho rằng không chính xác, nhưng không nêu rõ nội dung nào sai lệch. Nhà Trắng tuyên bố: “Đây là vấn đề đã tồn tại từ lâu, không phải diễn biến mới, và các thỏa thuận được mô tả trong bài báo không phù hợp với những gì chúng tôi nắm được”.

Vài ngày sau, hãng Reuters công bố phóng sự điều tra tại Cuba, tiết lộ sự tồn tại của một khu quân sự liên quan đến Trung Quốc tại thị trấn Bejucal. Khu vực này nằm trong rừng rậm, được bố trí trên địa hình đồi cao với các ăng-ten parabol cỡ lớn, một phần được che khuất bởi địa hình xung quanh.