Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN khai mạc, tập trung xung đột Trung Đông và Biển Đông

Hôm thứ Ba (21/7), Hội nghị Ngoại trưởng thường niên lần thứ 59 của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), kéo dài một tuần, chính thức khai mạc tại thủ đô Manila của Philippines. Các vấn đề an ninh khu vực như xung đột Trung Đông và căng thẳng ở Biển Đông trở thành những nội dung thảo luận trọng tâm.

Thúc đẩy cơ chế chia sẻ dầu mỏ ASEAN

Tình hình Trung Đông tiếp tục bất ổn, làm dấy lên lo ngại về nguồn cung năng lượng qua eo biển Hormuz, lạm phát và kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh lực lượng Houthi ở Yemen được Iran hậu thuẫn gần đây tuyên bố phong tỏa trên biển đối với Ả Rập Xê Út, nguy cơ tình hình tiếp tục leo thang ngày càng gia tăng.

Theo Reuters, trong một tuyên bố được các ngoại trưởng ASEAN đưa ra sau cuộc họp kín, các nước nói: “Chúng tôi hết sức lo ngại rằng những diễn biến này đã làm suy yếu nghiêm trọng các nỗ lực không ngừng của các bên trung gian chủ chốt, đồng thời làm giảm triển vọng giải quyết vấn đề một cách hòa bình thông qua đối thoại và các biện pháp ngoại giao”.

Tổng GDP của các nước ASEAN cộng lại đạt 3,8 nghìn tỷ USD. Đồng thời, là một khu vực phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu dầu mỏ, Đông Nam Á rất dễ bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Vì vậy, các nước đang nỗ lực đẩy nhanh việc thúc đẩy cơ chế chia sẻ dầu mỏ ASEAN nhằm giảm thiểu những tác động liên quan.

ASEAN cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong khu vực. Trong thời gian diễn ra hội nghị, các ngoại trưởng sẽ tham vấn về cuộc xung đột ở Myanmar nhằm thúc đẩy một sáng kiến hòa bình đang rơi vào bế tắc. Ước tính cuộc nội chiến Myanmar đã khiến 100.000 người thiệt mạng kể từ khi quân đội tiến hành đảo chính cách đây 5 năm.

Ngoại trưởng Mỹ Rubio lên án ĐCSTQ

Tình hình Biển Đông cũng là trọng tâm thảo luận của hội nghị ngoại trưởng ASEAN lần này. Dù đã kéo dài gần 10 năm, ASEAN vẫn đang nỗ lực hoàn tất với Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) một Bộ Quy tắc Ứng xử nhằm ngăn các tranh chấp ở Biển Đông tiếp tục leo thang.

Ngay trước ngày khai mạc hội nghị (20/7), Philippines cáo buộc nhân viên hải cảnh ĐCSTQ đã dùng dùi cui gỗ đánh vào đầu một quân nhân hải quân Philippines gần Bãi Cỏ Mây ở vùng biển tranh chấp trên Biển Đông, khiến người này bị thương và làm hư hại một xuồng cao su của Hải quân Philippines.

Hải cảnh ĐCSTQ cho rằng cáo buộc này là “không đúng sự thật”, trong khi chính quyền Bắc Kinh ngày thứ Ba cho biết đã triệu Đại sứ Philippines.

Sau sự việc, Bộ Ngoại giao Mỹ lên án hành vi “nguy hiểm và hung hăng” của ĐCSTQ ở Biển Đông, đồng thời chỉ rõ đây là “một mô thức khiêu khích đáng lo ngại của Trung Quốc (ĐCSTQ) nhằm vào các hoạt động hàng hải hợp pháp của Philippines”.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Bộ trưởng Ngoại giao ĐCSTQ Vương Nghị đều sẽ tham dự hội nghị này và có khả năng sẽ tổ chức cuộc gặp bên lề. Đại diện của Ấn Độ, Nhật Bản, Úc, Hàn Quốc, Nga, Anh cùng Liên minh châu Âu cũng sẽ tham dự hội nghị.

Sau khi đến Manila hôm thứ Ba, ông Rubio đăng một bài bình luận trên một tờ báo Philippines. Mặc dù không trực tiếp nêu tên ĐCSTQ, bài viết ngầm chỉ trích chính quyền Bắc Kinh, tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với tự do hàng hải, đồng thời cảnh báo rằng quyền tự do này “hoàn toàn chưa được bảo đảm”.

Trong bài viết, ông Rubio cảnh báo: “Nếu vùng biển này rơi vào tay một cường quốc tìm cách biến thương mại thành vũ khí địa chính trị, chủ quyền, an ninh và triển vọng kinh tế của Mỹ cũng như các nước ASEAN sẽ phải đối mặt với những mối đe dọa mới nghiêm trọng”.

Ông Rubio tái khẳng định phán quyết của Tòa Trọng tài về Biển Đông năm 2016 có tính chung thẩm và mang tính ràng buộc. Ông nêu rõ rằng khi các đồng minh như Philippines phải đối mặt với “những mối đe dọa cưỡng ép mới đối với lợi ích chung của chúng ta”, Mỹ sẽ thực hiện các nghĩa vụ của mình đối với những đồng minh đó.

Tháng 7/2016, Tòa Trọng tài đã bác bỏ tuyên bố của chính quyền ĐCSTQ về việc có chủ quyền rộng lớn trên các vùng biển ở Biển Đông. Tuy nhiên, ĐCSTQ vẫn luôn không công nhận phán quyết này.