Iran kích hoạt cơ chế Hội đồng Chuyên gia bầu chọn Tân Lãnh tụ tối cao

Sau khi Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamene qua đời, quyền lực tạm thời được chuyển cho một hội đồng gồm Tổng thống, Chánh án và một giáo sĩ cấp cao cho đến khi Hội đồng Chuyên gia bầu người kế nhiệm. Việc lựa chọn lãnh đạo mới diễn ra trong bối cảnh xung đột khu vực leo thang, làm gia tăng bất ổn chính trị và áp lực quốc tế. Một số ứng viên tiềm năng được nhắc đến gồm ông Mojtaba Khamenei, ông Hassan Khomeini và các giáo sĩ bảo thủ khác, nhưng chưa có xác nhận chính thức từ Tehran.

Iran xác nhận thông tin Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã thiệt mạng sau một chiến dịch không kích phối hợp giữa Hoa Kỳ và Israel. Ông Khamenei đã giữ chức lãnh đạo tối cao hơn 36 năm, từ 1989 đến tháng 2/2026, và là nhân vật trung tâm trong hệ thống chính trị của Iran.

Quyền lực hiện tại do một Hội đồng tạm quyền nắm

Sau cái chết của ông Khamenei, quyền hạn lãnh đạo tối cao chưa được giao cho một cá nhân mới mà do một Hội đồng lãnh đạo tạm thời (Interim Leadership Council) đảm nhiệm, bao gồm:

• Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian,

• Chánh án Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i,

• Giáo sĩ Alireza Arafi.

Họ điều hành đất nước cho tới khi Hội đồng Chuyên gia chọn người lãnh đạo mới theo hiến pháp.

Hội đồng Chuyên gia bầu chọn lãnh đạo mới

Luật Iran quy định:

Một cơ chế phức tạp do Hội đồng Chuyên gia (Assembly of Experts) đảm nhiệm việc chọn lãnh đạo tối cao tiếp theo.

Hội đồng này gồm khoảng 88 giáo sĩ Shia cấp cao được dân chúng bầu ra, nhưng tất cả danh sách ứng cử viên đều phải được Hội đồng Giám hộ phê chuẩn.

Đây là lần thứ hai trong lịch sử kể từ sau Cách mạng 1979 mà hội đồng này sẽ chọn một lãnh đạo mới.

Ai có thể trở thành lãnh đạo tối cao tiếp theo?

Hiện tại chưa có xác nhận chính thức từ Tehran về người kế nhiệm — tuy nhiên nhiều nguồn tin quốc tế và phân tích chính trị đều nêu ra một số ứng viên nổi bật:

1. Ông Mojtaba Khamenei

Con trai của lãnh tụ quá cố Ali Khamenei.

Ông Mojtaba được xem là người có quan hệ sâu với các cơ quan an ninh và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Một số nguồn tin phương Tây báo cáo rằng ông Mojtaba Khamenei đã được chọn hoặc đang là lựa chọn của một số thành viên Hội đồng Chuyên gia để trở thành lãnh đạo tiếp theo.

Nhưng chưa có thông tin chính thức từ chính phủ Iran xác nhận điều này.

Việc gia đình kế nhiệm là điều vô cùng nhạy cảm trong hệ thống đạo Hồi Shia, vốn không ủng hộ truyền quyền cha truyền con.

2. Ông Alireza Arafi – là một giáo sĩ có uy tín, Phó chủ tịch Hội đồng Chuyên gia, có vai trò tôn giáo cao và thân cận với cơ chế lãnh đạo cũ.

3. Ông Hashem Hosseini Bushehri – là giáo sĩ cấp cao, quan chức Hội đồng Chuyên gia. Ông Bushehri ít nổi tiếng hơn nhưng có mối quan hệ với giới tôn giáo cứng rắn

4. Ông Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i – Chánh án quyền lực trong hệ thống, cũng nằm trong danh sách khả dĩ.

5. Ông Hassan Khomeini – cháu nội người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo, mang tư tưởng ôn hòa hơn; được giới quan sát nhắc đến làm lựa chọn cân bằng; nhưng cũng gây tranh cãi vì xu hướng cải cách.

6. Ông Mohammad Mehdi Mirbagheri – giáo sĩ theo đường lối cứng rắn, bảo thủ được một số phe ủng hộ.

7. Ông Ali Larijani – chính trị gia lâu năm (không phải giáo sĩ), nên theo luật hiện hành khả năng lên làm lãnh đạo tối cao là thấp; nhưng có thể nắm vai trò quyền lực thực tế trong các cơ quan quyền lực khác.

Quy trình này dự kiến diễn ra chưa xác định thời điểm chính xác, nhưng theo quan chức Iran có thể chỉ mất vài ngày kể từ thông báo chính thức về vị trí trống.

Tình hình quốc tế hết sức căng thẳng

Cả Hội đồng Chuyên gia ở thành phố Qom (cơ quan sẽ chọn lãnh đạo mới) đã trở thành mục tiêu trong chiến dịch quân sự – có tin cho biết Israel đã oanh kích các cơ sở của Hội đồng này, với mục tiêu làm gián đoạn tiến trình bầu lãnh đạo mới.

Những hệ quả rộng hơn

Cuộc chiến lan rộng: Iran đã trả đũa bằng tấn công các căn cứ Mỹ và đồng minh trong khu vực.

Trong nước xuất hiện bất ổn và phản ứng khác nhau từ công chúng Iran — từ các cuộc biểu tình nhỏ đến phản ứng vui mừng ở một số nơi.

Thiên Vân, theo AP News, The Guardian, CBS News, NY Post