Liên Hợp Quốc: Các nước nên bác bỏ việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz

Hội đồng Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) hôm thứ Sáu (10/7) nhất trí cho rằng các quốc gia không nên công nhận yêu sách chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz, đồng thời cần bác bỏ việc Iran đơn phương thành lập một cơ quan nhằm kiểm soát hoạt động hàng hải qua tuyến đường thủy này.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) là cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc phụ trách an ninh hàng hải và ngăn ngừa ô nhiễm biển, ô nhiễm khí quyển do tàu thuyền gây ra, với 176 quốc gia thành viên. Cơ quan điều hành của IMO là Hội đồng IMO, gồm 40 nước thành viên.

Hội đồng đã họp trong tuần này để thảo luận về việc bảo vệ các tuyến hàng hải trọng yếu, trong bối cảnh các nước vùng Vịnh, Hoa Kỳ và Iran đang bất đồng về tương lai của eo biển Hormuz.

Theo nội dung của một nghị quyết không có tính ràng buộc pháp lý đã được thông qua, Hội đồng IMO lên án mạnh mẽ quyết định của Iran về việc “thành lập một cơ quan tự nhận có quyền quản lý hoạt động qua lại của tàu thuyền tại eo biển Hormuz”.

Hội đồng kêu gọi các quốc gia thành viên không công nhận “yêu sách chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz, cũng như yêu sách về quyền tài phán của Iran đối với eo biển này và vùng biển của các nước thứ ba lân cận, vì các yêu sách đó xâm phạm chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán độc quyền của các quốc gia liên quan”.

Hội đồng cũng hối thúc các nước thành viên không công nhận bất kỳ quyết định nào của Iran nhằm “đóng cửa, cản trở, gây trở ngại hoặc bằng bất kỳ hình thức nào khác can thiệp vào quyền tự do hàng hải quốc tế và quyền quá cảnh”.

Trong một thông báo hồi tháng 6, Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư mới được Iran thành lập tuyên bố mọi tàu thuyền sẽ không được phép đi qua eo biển Hormuz nếu không có giấy phép lưu thông hợp lệ do cơ quan này cấp.

Iran không phải là thành viên Hội đồng IMO, nhưng trong tuần này đã tuyên bố với các đại diện của IMO rằng Tehran bác bỏ những “cáo buộc mang tính lựa chọn, động cơ chính trị và hoàn toàn không có cơ sở pháp lý” nhằm vào nước này.

Phái đoàn Iran tại IMO cũng cho biết Iran không phải là quốc gia thành viên của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), do đó “không chịu sự ràng buộc của cơ chế pháp lý theo công ước này”.

Iran từ lâu vẫn tuyên bố có quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Sau khi Hoa Kỳ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran từ cuối tháng 2 để buộc nước này từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân, Iran bắt đầu tấn công các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, khiến hoạt động vận tải trên tuyến hàng hải quốc tế quan trọng này gần như tê liệt và đẩy giá dầu tăng vọt.

Mặc dù Hoa Kỳ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào tháng trước, Iran vẫn nhiều lần tấn công tàu thương mại trong thời gian ngừng bắn. Đáp lại, quân đội Mỹ đã tiến hành nhiều đợt không kích nhằm vào Iran. Tổng thống Donald Trump hôm thứ Tư, trong thời gian tham dự Hội nghị Thượng đỉnh NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ, tuyên bố lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đã chấm dứt.

Ngoài việc tìm cách giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz, Iran còn muốn thu phí đối với các tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải này. Chính quyền Trump nhiều lần khẳng định đây là hành động không thể chấp nhận.