Mark Zuckerberg bị gọi tên tại phiên xử gây tranh cãi về tác động mạng xã hội

Thứ Tư (18/2), Bộ Thương mại Hoa Kỳ và Giám đốc điều hành Meta, Mark Zuckerberg, đã ra làm chứng tại Tòa Thượng thẩm Los Angeles trong vụ kiện liên quan đến cáo buộc nghiện mạng xã hội ở thanh thiếu niên.

Khoảng 8 giờ 30 sáng theo giờ địa phương, Zuckerberg bước vào cổng chính của Tòa Thượng thẩm Los Angeles, đi ngang qua một nhóm phụ huynh, phóng viên và bồi thẩm viên đang xếp hàng chờ đợi. Ông không trả lời câu hỏi về “ông muốn nói gì với những phụ huynh cho rằng con họ bị tổn hại vì mạng xã hội”.

Đây là một vụ kiện mang tính bước ngoặt, liên quan đến các cáo buộc rằng nền tảng mạng xã hội đã gây hại cho trẻ em. Đây cũng là lần đầu tiên một công ty công nghệ phải trả lời trước bồi thẩm đoàn về những cáo buộc liên quan đến an toàn thanh thiếu niên.

Vụ kiện có tên K.G.M. kiện Meta Platforms, Inc. và các bên khác, do một phụ nữ 20 tuổi ở bang California đệ đơn, và luật sư của cô gọi cô là “Kaley”. Nguyên đơn cáo buộc Meta và các công ty mạng xã hội khác đã thiết kế nền tảng nhằm thu hút người dùng trẻ tuổi, làm trầm trọng thêm tình trạng trầm cảm và ý nghĩ tự tử của cô, đồng thời yêu cầu truy cứu trách nhiệm các công ty này.

Instagram (thuộc Meta) và YouTube (thuộc Google) phủ nhận các cáo buộc, đồng thời viện dẫn những tính năng an toàn và kiểm soát của phụ huynh đã được cải tiến qua nhiều năm làm cơ sở bào chữa. Đây là hai bị đơn còn lại trong vụ kiện, sau khi TikTok và Snap đã đạt được thỏa thuận dàn xếp với nguyên đơn.

Trọng tâm phiên tòa: Chính sách độ tuổi người dùng của Instagram

Trong phiên điều trần ngày thứ Tư, Zuckerberg bị chất vấn liệu trẻ em dưới 13 tuổi có thể truy cập Instagram hay không. Ứng dụng này về mặt kỹ thuật yêu cầu người dùng phải từ 13 tuổi trở lên mới được đăng ký, và Zuckerberg khẳng định trẻ nhỏ hơn “không được phép sử dụng Instagram”.

Tuy nhiên, luật sư của nguyên đơn, Mark Lanier, đã đưa ra một tài liệu nội bộ của Instagram từ năm 2015, trong đó ước tính có hơn 4 triệu người dùng Instagram dưới 13 tuổi, chiếm “30% tổng số trẻ em Mỹ từ 10 đến 12 tuổi”. Ông Lanier cho biết nguyên đơn Kaley, hiện 20 tuổi, đã bắt đầu sử dụng Instagram từ khi 9 tuổi.

Lanier chỉ ra rằng mãi đến tháng 12/2019, Instagram mới bắt đầu yêu cầu người dùng mới nhập ngày sinh khi đăng ký; trước đó, nền tảng này chỉ yêu cầu người dùng xác nhận rằng họ đã đủ 13 tuổi. Đến tháng 8/2021, Instagram mới yêu cầu những người dùng hiện tại chưa cung cấp ngày sinh phải bổ sung thông tin này, như một trong những biện pháp nhằm tăng cường bảo vệ thanh thiếu niên.

Điều này có nghĩa là khi Kaley tham gia nền tảng, cô hoàn toàn không bị hỏi về độ tuổi.

Zuckerberg cho biết vào năm 2019, trước khi quy định về ngày sinh được áp dụng, công ty “có một số lo ngại về vấn đề quyền riêng tư”, nhưng ông tin rằng cuối cùng họ đã tìm ra chính sách phù hợp.

Nhà sáng lập Facebook nói rằng công ty sẽ xóa tất cả tài khoản của người dùng chưa đủ tuổi nếu bị phát hiện, đồng thời đưa các điều khoản liên quan đến độ tuổi vào quy trình đăng ký.

“Ông trông đợi một đứa trẻ 9 tuổi có thể đọc hiểu hết các điều khoản chữ nhỏ đó sao?” luật sư của nguyên đơn chất vấn. “Đó có phải là cơ sở để ông tuyên thệ rằng trẻ em dưới 13 tuổi không thể đăng ký không?”

Trọng tâm phiên tòa: Việc gia tăng thời gian thanh thiếu niên ở lại nền tảng không phải là mục tiêu của công ty

Zuckerberg đã phản hồi các câu hỏi liên quan đến những tài liệu cho thấy công ty từng báo cáo rằng tỷ lệ giữ chân người dùng thanh thiếu niên trên nền tảng của họ cao hơn. Ông cho rằng các luật sư đã “xuyên tạc” lời ông, đồng thời nói Meta không phải lúc nào cũng công bố những sản phẩm đang trong quá trình phát triển, chẳng hạn như ứng dụng Instagram dành cho người dùng dưới 13 tuổi.

Zuckerberg bác bỏ cáo buộc cho rằng việc tăng thời gian người dùng sử dụng Instagram là mục tiêu của công ty.

Ông đưa ra phản hồi này khi được hỏi về một email năm 2015. Trong email đó, Zuckerberg đề cập đến kế hoạch ba năm của công ty, bao gồm mục tiêu “(thời gian người dùng trên) Instagram — tăng 10%”, đồng thời nhấn mạnh việc cải thiện các chỉ số tương tác người dùng là ưu tiên hàng đầu.

Ông giải thích rằng dù trong email có thể xuất hiện cụm từ “mục tiêu của công ty”, nhưng đó có thể chỉ là một tầm nhìn, và ông khẳng định Meta không có mục tiêu như vậy.

Sau đó, luật sư của nguyên đơn đưa ra bằng chứng do Giám đốc điều hành Instagram Adam Mosseri cung cấp, trong đó có các mục tiêu nội bộ của công ty: nâng thời gian hoạt động trung bình mỗi ngày của người dùng lên 40 phút vào năm 2023 và 46 phút vào năm 2026.

Khi Lanier chất vấn liệu Zuckerberg và Meta có đặt mục tiêu tối đa hóa thời gian người dùng dành cho mạng xã hội hay không, cuộc tranh luận giữa hai bên trở nên khá căng thẳng.

Zuckerberg cho biết trong giai đoạn “ban đầu”, công ty từng đặt ra các chỉ số liên quan đến thời gian sử dụng của người dùng, nhưng sau đó đã chuyển trọng tâm sang “tính hữu ích và giá trị”. Ông nhấn mạnh rằng Meta đang xây dựng nhiều dịch vụ nhằm giúp mọi người kết nối với nhau.

Zuckerberg đáp: “Trước đây chúng tôi từng đặt mục tiêu cho các nhóm… sau đó chúng tôi thay đổi cách làm, vì tôi cho rằng đó không phải là cách tốt nhất để điều hành công ty.” Ông lập luận rằng Lanier đã hiểu sai những phát biểu của ông từ mười năm trước.

Trọng tâm phiên tòa: Vì sao cho phép sử dụng bộ lọc làm đẹp

Zuckerberg cho biết công ty đã tham vấn nhiều bên liên quan về việc sử dụng bộ lọc làm đẹp trên Instagram, nhưng ông không tiết lộ danh tính cụ thể.

Luật sư của nguyên đơn nói rằng theo các thông tin trước đó, ông dỡ bỏ lệnh cấm vì cho rằng lệnh này “mang tính gia trưởng”.

“Nghe giống như điều tôi sẽ nói, và đó cũng là cảm nhận của tôi,” Zuckerberg đáp, “có phần hơi độc đoán.”

Zuckerberg tiếp tục bị chất vấn rằng nếu công ty đã nhận được ý kiến chuyên gia cho rằng bộ lọc làm đẹp có thể gây tác động tiêu cực đến người dùng, đặc biệt là các bé gái tuổi vị thành niên, thì vì sao cuối cùng vẫn cho phép tính năng này hoạt động.

Luật sư nguyên đơn đặc biệt nhắc đến một nghiên cứu của Đại học Chicago. Nghiên cứu này do 18 chuyên gia thực hiện, trong đó chỉ ra rằng bộ lọc làm đẹp có thể gây tổn hại cho các thiếu nữ.

Zuckerberg cho biết ông đã xem những phản hồi này và thảo luận với nhóm của mình, cuối cùng quyết định rằng vấn đề này nên được xem thuộc phạm trù quyền tự do ngôn luận.

Thẩm phán cảnh báo không được dùng kính thông minh để quay lén

Hôm thứ Tư, trong lúc Zuckerberg đang làm chứng, thẩm phán chủ tọa đã trực tiếp nhắc đến kính thông minh của Meta tại tòa. Bà cho biết bất kỳ ai sử dụng chức năng ghi âm của sản phẩm này trong phòng xử án đều sẽ bị coi là phạm tội khinh thường tòa án.

“Nếu bạn đã sử dụng sản phẩm đó, bạn phải xóa bản ghi âm, nếu không bạn sẽ bị kết tội khinh thường tòa án,” Thẩm phán Carolyn Kuhl nói, “việc này sẽ rất nghiêm trọng.”

CNBC cho biết, trong số các nhân viên đi cùng Zuckerberg vào phòng xử án hôm thứ Tư, có người bị ghi nhận đeo kính Ray-Ban Meta.

Ý nghĩa quan trọng của vụ án

Phiên tòa hôm thứ Tư đánh dấu lần đầu tiên Zuckerberg trực tiếp trả lời những câu hỏi tương tự trước bồi thẩm đoàn. Cùng lúc đó, một số phụ huynh mất con cũng ngồi trong số ít ghế dành cho công chúng để theo dõi phiên xử.

Một số cha mẹ có con bị tổn hại hoặc thậm chí tử vong do tác động từ mạng xã hội đã đến từ khắp nơi trên cả nước để tham dự. Họ cho rằng sau nhiều năm dư luận lo ngại về vấn đề an toàn thanh thiếu niên trên các nền tảng như Facebook và Instagram, phiên điều trần này là thời điểm then chốt buộc Meta phải chịu trách nhiệm.

Trước khi Zuckerberg đến, gần mười phụ huynh đã tụ tập bên ngoài tòa án, nắm tay nhau.

Vụ kiện này, cùng với hai vụ khác, được chọn làm phiên tòa mang tính chuẩn mực, nghĩa là phán quyết của nó có thể ảnh hưởng đến hàng nghìn vụ kiện tương tự nhằm vào các công ty mạng xã hội.

Nếu nguyên đơn thắng kiện, điều đó có thể tạo ra tiền lệ buộc các công ty công nghệ phải chịu trách nhiệm về các quyết định thiết kế gây hại, ngay cả khi trong nhiều năm họ đã thành công viện dẫn Điều 230 của Đạo luật Chuẩn mực Truyền thông (luật liên bang phần lớn bảo vệ các nền tảng trực tuyến khỏi các vụ kiện liên quan đến nội dung do người dùng đăng tải). Việc bác bỏ lập luận này có thể châm ngòi cho làn sóng kiện tụng tương tự trên toàn quốc, khiến Meta và các công ty công nghệ khác đối mặt với nguy cơ bồi thường hàng chục tỷ USD và buộc phải thiết kế lại nền tảng của mình.

Diễn biến trước phiên tòa

“Kaley”, hiện 20 tuổi, cho biết cô đã nghiện mạng xã hội từ thời thơ ấu và điều này gây tổn hại đến sức khỏe tâm thần của mình. Vụ kiện do cô và mẹ cùng đệ đơn là vụ đầu tiên được đưa ra xét xử trong hơn 1.500 vụ kiện tương tự.

Luật sư của cô, Mark Lanier, cho biết Kaley bắt đầu sử dụng YouTube từ năm 6 tuổi và Instagram từ năm 9 tuổi. Ông nói có những thời điểm Kaley dùng Instagram “nhiều giờ liền” trong một ngày, thậm chí có lần hơn 16 giờ/ngày, dù mẹ cô đã cố gắng ngăn cản.

Kaley cho rằng các tính năng gây nghiện của ứng dụng đã khiến cô bị lo âu, rối loạn ám ảnh ngoại hình và nảy sinh ý nghĩ tự tử; đồng thời cô cũng bị bắt nạt và tống tiền tình dục trên Instagram.

Một phát ngôn viên của Meta cho biết công ty kiên quyết phản đối các cáo buộc trong đơn kiện và nói rằng “tin tưởng bằng chứng sẽ chứng minh cam kết lâu dài của chúng tôi trong việc hỗ trợ giới trẻ”.

Luật sư của Meta, Paul Schmidt, phát biểu trong phần mở đầu rằng công ty không phủ nhận Kaley từng gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần, nhưng bác bỏ việc Instagram đóng vai trò quan trọng trong những vấn đề đó.

Ông chỉ ra hồ sơ y tế cho thấy cuộc sống gia đình của Kaley từng bất ổn, và cả ông lẫn luật sư đại diện YouTube đều cho rằng Kaley đã sử dụng các nền tảng này như một cơ chế đối phó hoặc để trốn tránh các vấn đề tâm lý của mình.

Một tuần trước, người đứng đầu Instagram thuộc Meta, Adam Mosseri, đã ra làm chứng. Tại tòa, ông không đồng ý với quan điểm cho rằng các nền tảng mạng xã hội gây nghiện. Mosseri khẳng định Instagram cam kết bảo vệ người trẻ sử dụng dịch vụ và nói rằng “về lâu dài, việc đưa ra những quyết định có lợi cho lợi nhuận công ty nhưng gây tổn hại đến phúc lợi người dùng sẽ không có lợi cho công ty”.

Zuckerberg từng ra làm chứng trong các phiên tòa khác và tham gia các phiên điều trần tại Quốc hội về vấn đề an toàn thanh thiếu niên trên nền tảng Meta. Trong những phiên điều trần trước đây, ông đã xin lỗi các gia đình có người thân gặp bi kịch mà họ cho rằng bắt nguồn từ mạng xã hội.

Meta cũng đang đối mặt với một phiên tòa khác tại bang New Mexico, đã bắt đầu từ tuần trước.

Luật sư kỳ cựu phân tích trước khi Zuckerberg ra tòa

Kimberly Pallen, đối tác tại hãng luật Withers, nói với CNN: “Tôi tin chắc Zuckerberg sẽ nhắc đến việc ông ấy có con và nói rằng điều này rất quan trọng với ông ấy… Tôi nghĩ ông ấy sẽ nói rằng họ đang làm mọi thứ có thể, để mọi người cảm thấy ‘chúng tôi đã cố gắng hết sức’.” Pallen chuyên về các vụ kiện dân sự phức tạp.

“Cuối cùng có thể vấn đề chỉ nằm ở đây: từ góc nhìn của bồi thẩm đoàn, họ đã làm đủ chưa? Họ có thực sự quan tâm đến vấn đề này không?” bà phân tích.

Pallen cho rằng cách Zuckerberg thể hiện trên bục nhân chứng cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách bồi thẩm đoàn nhìn nhận vụ án.

Luật sư của Kaley, Matthew Bergman, cho biết trong một tuyên bố hôm thứ Ba: “Các tài liệu nội bộ cho thấy Meta biết rõ nền tảng của mình gây nguy hiểm cho thanh thiếu niên.”