Mục sư Nhà thờ Zion Bắc Kinh được trả tự do sau khi ông Trump nêu vụ việc với ông Tập

Mục sư Kim Minh Nhật (Ezra Jin Mingri), người sáng lập Hội thánh gia đình Bắc Kinh Zion từng bị giam giữ tại Trung Quốc, đã được trả tự do và đến được Los Angeles, chưa đầy hai tháng sau khi Tổng thống Donald Trump công khai cho biết ông đã trực tiếp nêu vụ việc với ông Tập Cận Bình trong chuyến thăm Bắc Kinh.

Ông Kim Minh Nhật được phóng thích, đoàn tụ cùng gia đình

Theo NBC và các nguồn tin tôn giáo tại Mỹ, mục sư Kim – người bị bắt giam từ tháng 10 năm ngoái – đã rời trại giam ở thành phố Bắc Hải (Quảng Tây) và bay thẳng tới Los Angeles, nơi ông đã đoàn tụ với gia đình. Tổ chức phi chính phủ ChinaAid, vốn theo dõi tình hình tự do tôn giáo ở Trung Quốc từ lâu, xác nhận ông Kim Minh Nhật đã an toàn tới Mỹ và gặp lại thân nhân, cho rằng vụ việc một lần nữa thu hút sự chú ý quốc tế đối với vấn đề tự do tôn giáo và nhân quyền ở Trung Quốc cũng như chủ đề nhân quyền trong quan hệ Mỹ–Trung.

Ông Kim Minh Nhật thành lập Hội thánh Zion năm 2007, ban đầu chỉ có khoảng 20 tín hữu nhóm lại, nhưng sau hơn mười năm đã trở thành một trong những hội thánh gia đình lớn nhất ở Trung Quốc. Do kiên quyết hoạt động độc lập, không tham gia hệ thống “Tam Tự yêu nước” do nhà nước kiểm soát và cũng không đăng ký với chính quyền, hội thánh này sớm bị để mắt. Năm 2018, chính quyền Bắc Kinh tuyên bố giải tán Zion, đóng cửa các điểm nhóm, buộc nhiều sinh hoạt tín ngưỡng phải chuyển xuống hoạt động bí mật.

Tháng 10 năm ngoái, ông Kim Minh Nhật cùng nhiều mục sư và lãnh đạo trong mạng lưới Zion bị bắt trong một đợt truy quét được đánh giá là một trong những chiến dịch nhắm vào một hội thánh gia đình lớn nhất từ trước tới nay, gây ra làn sóng lên tiếng trên quốc tế. Quốc hội Mỹ, các tổ chức nhân quyền và nhiều nhóm cổ vũ tự do tôn giáo đã liên tục kêu gọi Bắc Kinh phóng thích ông và những người bị giam cùng vụ.

Vai trò của ông Trump và ông Tập

Trong chuyến thăm Bắc Kinh tháng 5, ông Trump cho biết ông đã trực tiếp nêu vụ việc của mục sư Kim với ông Tập Cận Bình và đề nghị Trung Quốc xem xét lại. Trên chuyến bay Air Force One trở về, ông nói với báo chí rằng ông Tập tỏ ra “đang nghiêm túc cân nhắc” trường hợp của vị mục sư này, nhưng thừa nhận hồ sơ của nhà sáng lập Apple Daily Lê Trí Anh (Jimmy Lai) ở Hồng Kông sẽ khó xử lý hơn nhiều.

Ông Lê Trí Anh hiện đang thụ án 20 năm vì các cáo buộc “câu kết với thế lực nước ngoài”, một vụ án bị Mỹ, Anh, nhiều nước châu Âu và các tổ chức nhân quyền chỉ trích là biểu tượng của việc sử dụng Luật An ninh Quốc gia Hồng Kông để bóp nghẹt tự do báo chí và trấn áp bất đồng chính kiến.

Trong tuyên bố sau khi ông Kim Minh Nhật được trả tự do, gia đình ông bày tỏ lòng biết ơn đối với chính quyền Trump và cho rằng nếu không có quyết định trực tiếp từ phía ông Tập Cận Bình, “việc này khó có thể xảy ra”. Họ bày tỏ hy vọng sự kiện sẽ là tín hiệu cho thấy môi trường tự do tín ngưỡng tại Trung Quốc có thể cải thiện và quan hệ Mỹ–Trung về nhân quyền có thể xuất hiện chuyển biến tích cực.

Tự do tôn giáo ở Trung Quốc vẫn là điểm nóng

Bên cạnh các hội thánh gia đình, cộng đồng Pháp Luân Công – một nhóm tín ngưỡng khác – từ lâu cũng là tâm điểm trong các tranh luận về nhân quyền ở Trung Quốc. Từ khi Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) phát động chiến dịch đàn áp Pháp Luân Công năm 1999, nhiều người tập Pháp Luân Công vì kiên trì tu luyện đã bị bắt giữ, kết án, đưa đi giáo dục cải tạo (trước khi hệ thống này bị bãi bỏ) và chịu nhiều hình thức bức hại khác; các tổ chức nhân quyền hải ngoại nói rằng các vụ bắt bớ, truy tố và kết án người tập Pháp Luân Công vì lý do tín ngưỡng vẫn tiếp diễn tại nhiều nơi ở Trung Quốc.

Các báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Mỹ về tự do tôn giáo quốc tế và Ủy ban Tự do tôn giáo quốc tế Mỹ (USCIRF) nhiều năm liền đều nêu đích danh việc chính quyền Trung Quốc tiếp tục hạn chế và đàn áp các nhóm như người tập Pháp Luân Công, tín hữu hội thánh gia đình Tin Lành, người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ và Phật tử Tây Tạng. Quốc hội Mỹ, Nghị viện châu Âu cùng nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế đã thông qua các nghị quyết, ra tuyên bố kêu gọi ĐCSTQ chấm dứt đàn áp, trả tự do cho các tù nhân lương tâm vì tôn giáo và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng.

Các nhà quan sát nhận định dù việc ông Kim Minh Nhật được phóng thích là diễn biến tích cực được quốc tế hoan nghênh, nó không đồng nghĩa với việc bức tranh tự do tôn giáo ở Trung Quốc đã được cải thiện một cách căn bản. Nhiều mục sư hội thánh gia đình, người tập Pháp Luân Công và những người bị giam vì tôn giáo hay niềm tin vẫn chưa được tự do, và tình hình chung về tự do tín ngưỡng tại Trung Quốc tiếp tục là vấn đề được quốc tế theo sát.

Các tổ chức nhân quyền hoan nghênh nhưng kêu gọi không quên những người còn bị giam

Trước tin vui về việc ông Kim Minh Nhật được thả, nhiều tổ chức nhân quyền tại Mỹ lên tiếng chào mừng, đồng thời nhấn mạnh không được bỏ quên những thành viên Zion vẫn đang bị giam giữ.

Ông Brian Tronic, phụ trách chương trình tù nhân chính trị của tổ chức Freedom House, nói việc mục sư Kim được phóng thích là điều đáng mừng, nhưng vẫn còn nhiều lãnh đạo và tín hữu của Zion bị giam, một số người vẫn đối mặt với cáo buộc hình sự, nên cộng đồng quốc tế không nên vì thế mà ngừng chú ý đến hoàn cảnh của họ.

Ông Bob Fu, người sáng lập kiêm chủ tịch ChinaAid, gửi lời cảm ơn tới Trump, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và các quan chức khác đã góp phần thúc đẩy việc phóng thích mục sư Kim, đồng thời kêu gọi chính quyền Mỹ tiếp tục đưa vấn đề tự do tôn giáo và yêu cầu trả tự do cho mọi người bị giam vì niềm tin lên hàng đầu trong các cuộc tiếp xúc với Bắc Kinh.

Liên minh Liên nghị viện về chính sách đối với Trung Quốc (IPAC) – gồm các nghị sĩ từ nhiều nước – cũng ra tuyên bố nói họ “vô cùng vui mừng” trước tin ông Kim Minh Nhật được thả, và cảm ơn các nhà ngoại giao, quan chức đã âm thầm làm việc phía sau để mở đường cho vụ việc.