Mỹ cảnh báo công dân có “nguy cơ nghiêm trọng bị giam giữ sai trái” ở Trung Quốc

Bộ Ngoại giao Mỹ hôm thứ Hai (19/10) gắn nhãn “D” về nguy cơ giam giữ sai trái vào cảnh báo du lịch Trung Quốc Đại Lục, lưu ý người Mỹ có thể bị giam mà không có bằng chứng xác đáng.

“Bộ Ngoại giao đã xác định rằng người Mỹ có nguy cơ nghiêm trọng bị giam giữ sai trái tại Trung Quốc,” một người phát ngôn của Bộ nói trong tuyên bố gửi The Epoch Times.

Nhãn “D” được thêm vào khi Bắc Kinh vẫn giam giữ 2 công dân Mỹ mà Washington khẳng định bị giam vì những cáo buộc sai trái.

Người thứ nhất là ông U Min Zin, đồng sáng lập một viện nghiên cứu chuyên về Miến Điện (còn gọi là Myanmar). Ông bị bắt hôm 3/6 tại tỉnh Vân Nam, tây nam Trung Quốc, khi đến đây dự một hội nghị học thuật theo lời mời của nhà chức trách Trung Quốc. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cáo buộc ông làm gián điệp, đe dọa an ninh quốc gia.

Người còn lại là ông Trần Hữu Lâm (Chen Youlin), một nhà địa chấn học. Ông đã bị giam ở Trung Quốc gần 2 năm mà chưa được đưa ra xét xử.

Bắc Kinh cáo buộc ông làm gián điệp, nhưng gia đình ông bác bỏ, cho biết công trình học thuật của ông dựa trên dữ liệu công khai và không cần giấy phép an ninh. Các nhà vận động nhân quyền nói ông bị nhắm tới vì nghiên cứu trong những dự án do Chính phủ Mỹ tài trợ.

Vụ giam giữ 2 học giả Mỹ làm dấy lại lời kêu gọi đối phó với “ngoại giao con tin” của chế độ Trung Quốc, tức dùng hệ thống tư pháp để bắt hoặc giam giữ tùy tiện người nước ngoài nhằm tạo đòn bẩy chính trị.

Tổ chức nhân quyền Dui Hua Foundation ước tính chế độ Trung Quốc đang giam giữ, cấm xuất cảnh hoặc áp các biện pháp cưỡng ép khác với ít nhất 200 người Mỹ.

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết chính quyền Trump cam kết giành lại tự do cho ông Trần, ông Min Zin cùng mọi công dân Mỹ đang bị giam giữ sai trái ở nước ngoài.

“Với chính quyền Trump, không có ưu tiên nào cao hơn sự an toàn và an ninh của người Mỹ,” người phát ngôn nói. Bộ cũng khuyến khích mọi người Mỹ đang ở hoặc sắp đến Trung Quốc Đại Lục đọc kỹ toàn bộ bản cảnh báo du lịch.

Lần cập nhật này diễn ra vài tuần sau khi Bộ Ngoại giao sửa cảnh báo du lịch Trung Quốc trên trang web. Bản sửa khi đó thêm lời cảnh báo nguy cơ bị bắt hoặc giam giữ bất công, và nêu rằng Bắc Kinh áp lệnh cấm xuất cảnh mà không có “một quy trình công bằng và minh bạch theo pháp luật”.

Bản cảnh báo hiện hành vẫn xếp Trung Quốc Đại Lục và Hồng Kông ở cấp 2, khuyên người Mỹ “tăng cường thận trọng”. Riêng với Ma Cao, công dân Mỹ được khuyên “cân nhắc lại chuyến đi”, vì khả năng hỗ trợ lãnh sự khẩn cấp tại đây còn hạn chế.

“Người Mỹ bị giam giữ sai trái có thể bị giam trong tù nhiều năm, trong điều kiện tồi tệ,” bản cảnh báo viết. Họ có thể không được xét xử đúng thủ tục, cũng không được tiếp xúc thường xuyên với nhân viên Chính phủ Mỹ hay gia đình.

Bản cảnh báo cũng lưu ý Bắc Kinh có thể cấm người khác rời Trung Quốc để gây sức ép với người thân của họ ở nước ngoài, hoặc để có lợi thế mặc cả với chính phủ nước ngoài. Người Mỹ có thể chỉ biết mình bị cấm xuất cảnh khi chuẩn bị rời Trung Quốc và không có thủ tục pháp lý nào để khiếu nại, Bộ này cho biết.

Trước chuyến thăm Washington hồi tháng 9 của lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình, các nhà lập pháp ở cả hai viện Quốc hội Mỹ đã hối thúc chính quyền Trump nâng cảnh báo du lịch Trung Quốc lên cấp 3. Họ nêu lý do chế độ này giam giữ tùy tiện vì mục đích chính trị.

Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận ông đã nói chuyện với ông Tập về việc trả tự do cho ông Min Zin và các tù nhân chính trị khác ở Trung Quốc trong các cuộc gặp hồi tháng 9.

“Chúng tôi đã nói chuyện. Tôi nghĩ chúng tôi đã có những cuộc thảo luận rất, rất quan trọng. Hy vọng là những cuộc thảo luận có kết quả,” ông Trump nói với các phóng viên tại Phòng Bầu dục hôm 30/9.

Ngoài ông Trần và ông Min Zin, Trung Quốc còn giam 2 công dân Mỹ là ông Nelson Wells Jr. và bà Dawn Michelle Hunt từ năm 2014 vì các cáo buộc liên quan đến ma túy.

Ông Wells bị bắt tại một sân bay sau khi nhà chức trách Trung Quốc được cho là tìm thấy ma túy trong chiếc túi mà ông tưởng chỉ đựng bánh nướng, cha ông cho biết.

Ông Tim Hunt, anh em ruột của bà Hunt, từng kể với các nhà lập pháp rằng bà bị lừa tin mình trúng thưởng tiền mặt nên đã sang Hồng Kông rồi Trung Quốc. Sau đó, bà được tặng một chiếc túi xách có chứa ma túy.