Mỹ nới lỏng hạn chế xuất khẩu AI và thiết bị quốc phòng sang UAE

Mới đây, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ thông báo điều chỉnh vị thế của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) trong Quy định Quản lý Xuất khẩu (EAR), đưa nước này ra khỏi danh sách các quốc gia bị hạn chế thuộc nhóm D:3 (hóa học và sinh học) và D:4 (công nghệ tên lửa), đồng thời xếp vào nhóm A:5.

Động thái này sẽ nới lỏng đáng kể các hạn chế đối với việc UAE tiếp cận chip trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến của Mỹ, vệ tinh thương mại và các thiết bị quân sự chịu kiểm soát xuất khẩu, đồng thời củng cố hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước.

Bộ Thương mại Mỹ hôm thứ Sáu (10/7) đã trình văn bản quy định liên quan lên Công báo Liên bang (Federal Register). Theo danh mục công khai của Công báo, tài liệu hiện vẫn chưa được công bố chính thức, nhưng dự kiến sẽ được đăng vào thứ Ba tuần tới (14/7).

Cơ quan này cũng lưu ý rằng mặc dù công chúng hiện có thể tải xuống bản PDF chưa công bố để tham khảo, nhưng đối với nghiên cứu pháp lý và trích dẫn, chỉ phiên bản chính thức được đăng trên Công báo Liên bang vào ngày 14/7 mới có giá trị pháp lý và hiệu lực thông báo chính thức.

Mỹ nâng UAE từ nhóm D lên nhóm A

Theo văn bản quy định dài hàng chục trang này, Chính phủ Mỹ chính thức đưa UAE ra khỏi danh sách các quốc gia thuộc nhóm D:3 và D:4, đồng thời nâng lên nhóm A:5 – cấp độ đối tác thân thiện cao nhất trong hệ thống phân loại quốc gia.

Trước đây, do nằm trong nhóm D, ngay cả máy bay không người lái của Mỹ cũng không thể được vận chuyển tới UAE để tham gia các triển lãm quốc phòng. Sau khi các hạn chế được dỡ bỏ, hoạt động thương mại quốc phòng giữa hai nước sẽ thuận lợi hơn đáng kể.

UAE cũng trở thành một trong những quốc gia được hưởng quy chế A:5, đồng nghĩa với việc được đối xử tương tự các nước thành viên NATO và các đồng minh chủ chốt khác của Mỹ. Hiện phần lớn các quốc gia Trung Đông vẫn chưa đạt được vị thế này.

Tuy nhiên, đối với lĩnh vực được quan tâm nhất là xuất khẩu chip AI tiên tiến, Bộ Thương mại Mỹ không áp dụng chính sách “miễn giấy phép hoàn toàn”, mà thông qua “Phụ lục số 8” (Supplement No. 8) để triển khai cơ chế “danh sách trắng theo từng thực thể”.

Theo quy định mới, các cơ quan chính phủ UAE (như Bộ Quốc phòng và lực lượng vũ trang, nhưng không bao gồm doanh nghiệp nhà nước) sẽ được miễn giấy phép khi tiếp nhận các thiết bị điện toán tiên tiến.

Ngoài ra, các tập đoàn công nghệ Mỹ gồm Amazon, Apple, Google, Meta, Microsoft, OpenAI, Oracle và xAI, cùng các công ty con của họ tại UAE, đều được đưa vào danh sách trắng. Trong tương lai, các đơn vị này sẽ không cần xin giấy phép xuất khẩu khi tiếp nhận chip AI và máy chủ.

Đáng chú ý, hai tập đoàn công nghệ hàng đầu của UAE là G42 và Core42 cũng được hưởng cơ chế miễn giấy phép, nhưng đi kèm “điều khoản hoàng hôn”.

Nếu hai công ty này không hoàn tất các điều chỉnh theo yêu cầu trong vòng 270 ngày kể từ khi quy định mới có hiệu lực, chẳng hạn như tái cơ cấu hoạt động cốt lõi hoặc cơ cấu cổ phần để đáp ứng yêu cầu của Mỹ, họ sẽ mất quyền miễn trừ và phải nộp đơn xin xét duyệt lại.

Ngoài ra, đối với các đơn xin xuất khẩu chip cho công ty đầu tư MGX của UAE, Bộ Thương mại Mỹ cam kết sẽ “xem xét theo hướng thuận lợi”.

Yếu tố địa chính trị và hợp tác quân sự

Việc điều chỉnh chính sách lần này gắn liền với vai trò của UAE là đối tác quốc phòng quan trọng của Mỹ.

Bộ Thương mại Mỹ cho biết động thái này nhằm ghi nhận vị thế của UAE là “đối tác quốc phòng chủ chốt của Mỹ” cũng như sự ủng hộ của nước này đối với các lợi ích an ninh quốc gia của Washington.

Bộ này đặc biệt nhắc đến việc trong chiến dịch “Cơn thịnh nộ sử thi” (Operation Epic Fury) nhằm vào Iran vào cuối tháng 2 năm nay, UAE đã đóng vai trò then chốt, đồng thời trong nhiều năm qua đã hỗ trợ Mỹ đối phó với Hamas, Hezbollah và lực lượng Houthi – các lực lượng được Washington xem là đồng minh của Iran.

Bộ Thương mại Mỹ nhấn mạnh UAE là đối tác thương mại quan trọng của Mỹ tại Trung Đông, với lượng vốn đầu tư trực tiếp lớn vào Mỹ trong các lĩnh vực AI, hàng không, kim loại và năng lượng.

Theo quy định mới, UAE cũng sẽ được hưởng thêm nhiều trường hợp miễn giấy phép khi mua sắm các mặt hàng quân sự và lưỡng dụng do Mỹ kiểm soát.

Đây cũng là bước triển khai khuôn khổ hợp tác AI mà Mỹ và UAE ký kết vào tháng 5/2025. Theo thỏa thuận này, UAE cam kết đầu tư tương ứng vào hạ tầng AI của Mỹ để đổi lấy quyền nhập khẩu các chip AI cao cấp do Nvidia, AMD và các hãng khác sản xuất nhằm xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trong nước.

Lo ngại chuyển giao công nghệ và các biện pháp giám sát

Để xoa dịu những lo ngại về khả năng công nghệ tiên tiến bị chuyển giao sang nước thứ ba, Bộ Thương mại Mỹ nhấn mạnh rằng UAE đã xây dựng hệ thống kiểm soát thương mại chiến lược tiên tiến hàng đầu khu vực.

Đồng thời, Bộ Thương mại Mỹ cũng cử “các quan chức kiểm soát xuất khẩu” thường trú tại UAE để giám sát chặt chẽ dòng lưu chuyển của các vật tư nhạy cảm.

Mặc dù đã thiết lập cơ chế danh sách trắng và giám sát, việc cấp phép cho các công ty như G42 vẫn được xem là nhạy cảm.

Nguyên nhân là trước đây G42 từng có quan hệ hợp tác thương mại và tài chính chặt chẽ với BGI Genomics, CNBG, Huawei, ByteDance, Tencent và JD.com.

Sau sức ép từ phía Mỹ, G42 đã tuyên bố rút toàn bộ các khoản đầu tư tại Trung Quốc, loại bỏ thiết bị của Huawei và các hãng Trung Quốc khác, đồng thời chuyển sang hợp tác sâu rộng với các doanh nghiệp Mỹ.

Tuy nhiên, quyết định này vẫn vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren của bang Massachusetts.

Trong tuyên bố của mình, bà Warren cho biết: “Bất chấp những lo ngại rằng công nghệ nhạy cảm có thể bị chuyển giao sang Trung Quốc và gây ra các rủi ro khác đối với an ninh quốc gia, Bộ Thương mại vẫn trao cho G42 đặc quyền tiếp cận các chip AI tiên tiến, đồng thời cam kết dành sự xem xét ưu đãi cho MGX”.

Đến nay, Bộ Thương mại Mỹ vẫn chưa phản hồi trước tuyên bố của bà Warren cũng như các đề nghị bình luận từ giới truyền thông.