Mỹ phong tỏa Iran, phô diễn sức mạnh hải quân và gửi cảnh báo tới Trung Quốc

Từ ngày 13/4, quân đội Mỹ bắt đầu áp đặt lệnh phong tỏa toàn diện đối với các tàu thuyền ra vào các cảng của Iran. Các chuyên gia an ninh quốc gia nhận định chiến dịch này phô diễn sức mạnh vượt trội của hải quân Mỹ, không chỉ nhằm siết chặt Iran mà còn là tín hiệu cảnh báo gửi tới Bắc Kinh.

Sau khi vòng đàm phán Mỹ–Iran tại Islamabad (Pakistan) đổ vỡ cuối tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp đặt lệnh phong tỏa toàn diện đối với Iran, với mục tiêu cắt đứt nguồn tài chính của chính quyền Tehran, gây áp lực buộc giới lãnh đạo Iran từ bỏ chương trình hạt nhân và đi tới một thỏa thuận với Washington. Tuy nhiên, bước đi của ông Trump nhằm vào Iran cũng kéo theo một cú sốc địa chính trị lớn đối với ĐCSTQ.

“Nếu bất kỳ con tàu nào dám đến gần tuyến phong tỏa của chúng ta, chúng ta sẽ lập tức phá hủy nó, áp dụng cùng cách thức như khi tấn công các tàu chở ma túy trên biển,” ông Trump viết trên Truth Social.

Thứ Bảy (18/4), Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đăng trên X những bức ảnh cho thấy tàu tác chiến ven biển USS Canberra (LCS-30) đang tuần tra trên biển Ả Rập. “Kể từ khi phong tỏa bắt đầu, đã có 23 tàu thuyền quay đầu theo chỉ thị của Mỹ,” CENTCOM cho biết, đồng thời nói thêm quân đội Mỹ đang thực thi lệnh phong tỏa hàng hải đối với tàu ra vào cảng và vùng duyên hải Iran.

Lệnh phong tỏa của Mỹ chỉ áp dụng đối với tàu ra vào các cảng Iran, các tàu không đi đến hoặc rời khỏi những cảng này không nằm trong phạm vi phong tỏa.

Phong tỏa Iran, đồng thời “nhắn gửi” Bắc Kinh

Ngày 15/4, Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc đăng trên X một biểu đồ bằng tiếng Trung, minh họa các lực lượng quân sự Mỹ được huy động để phong tỏa các cảng Iran.

Trong bài đăng, cơ quan này viết: “Hơn 10.000 quân nhân thuộc Hải quân, Thủy quân lục chiến và Không quân Mỹ, cùng hơn mười tàu chiến và hàng chục máy bay, đang phối hợp thực hiện nhiệm vụ ngăn chặn tàu thuyền ra vào các cảng của Iran. Trong 24 giờ đầu tiên, không có con tàu nào vượt qua tuyến phong tỏa của Mỹ; sáu tàu thương mại đã quay đầu trở lại một cảng của Iran ở Vịnh Oman theo yêu cầu của phía Mỹ.”

Theo thông tin từ CENTCOM, lệnh phong tỏa được áp dụng không phân biệt quốc tịch tàu, nhằm vào toàn bộ tàu thuyền ra vào các cảng Iran và vùng duyên hải nước này, bao gồm mọi cảng của Iran ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. Đồng thời, Mỹ tuyên bố đảm bảo “tự do hàng hải” cho các tàu đi qua eo biển Hormuz nhưng không cập các cảng Iran.

Phó chủ tịch Viện Nghiên cứu Lexington (Lexington Institute), chuyên gia an ninh quốc gia Rebecca Grant, trong một bài viết trên Fox News lưu ý rằng Trung Quốc mỗi ngày nhập khẩu khoảng 11 triệu thùng dầu, trong đó 90% được vận chuyển qua các tuyến hàng hải hiện nằm trong tầm kiểm soát của hải quân Mỹ. Theo bà, trong bối cảnh hiện tại , việc vận chuyển dầu và sản phẩm hóa dầu qua những tuyến đường đó chỉ có thể diễn ra “dưới sự chỉ huy của Hải quân Mỹ”, còn Bắc Kinh “chỉ có thể đứng nhìn”.

Bà cho rằng chiến dịch này rất giống với các chiến dịch truy quét tàu chở ma túy ở vùng Caribbean. Nhờ hệ thống chỉ thị mục tiêu di động trên biển, quân đội Mỹ thậm chí có thể “truy vết ngược” lộ trình của con tàu từ lúc nó rời cảng. “Không con tàu nào có thể tiếp cận các cảng của Iran mà không bị phát hiện,” bà viết.

Bà Grant liệt kê hàng loạt khí tài mà CENTCOM triển khai cho chiến dịch phong tỏa này:

• Máy bay tuần thám P-8 Poseidon và máy bay không người lái trinh sát tầm cao MQ-4C Triton: bay phía trên eo biển, cung cấp cho Tư lệnh CENTCOM bức tranh liên tục về tình hình trên mặt biển; radar được tối ưu để theo dõi mục tiêu trên biển.
• Máy bay cảnh báo sớm E-2D Hawkeye: cất cánh từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln, với ăng-ten radar cỡ lớn trên lưng cho phép giám sát đồng thời tới 3.000 mục tiêu trên không, trên bộ và trên biển với tầm quan sát 360 độ; năng lực giám sát thời gian thực là nền tảng của tác chiến hiện đại.
• Tàu tấn công đổ bộ USS Tripoli (LHA-7): mang theo khoảng 2.200 lính Thủy quân lục chiến cùng phi đội F-35B, MV-22 Osprey và trực thăng MH-60S Seahawk. Các trực thăng “Sierra” có thể rà phá thủy lôi và áp chế tàu cao tốc của IRGC, còn lực lượng Thủy quân lục chiến có thể thực hiện nhiệm vụ lên tàu, lục soát và khống chế tàu bị tình nghi.
• Các khu trục hạm trang bị hệ thống Aegis: khoảng hơn chục tàu được triển khai quanh eo biển Hormuz, tạo thành một trong những lá chắn phòng thủ tên lửa và hỏa lực hải quân mạnh nhất thế giới.

Nhà phân tích độc lập Shanaka Anslem Perera cũng đăng trên X một bản tổng hợp binh lực của Mỹ phục vụ chiến dịch phong tỏa. Ông cho rằng danh sách này cho thấy cấu trúc lực lượng “đủ tầng, đủ lớp” gồm: tàu sân bay, tàu tấn công đổ bộ, tàu đổ bộ vận tải, tàu đổ bộ dạng dock, khu trục hạm tên lửa dẫn đường, tàu tác chiến ven biển, các hệ thống không người lái, khí tài tình báo–giám sát–trinh sát (ISR) và máy bay tiếp dầu trên không.

“Đây không phải tuần tra thông thường, mà là một lệnh phong tỏa toàn diện: các đòn tấn công từ không đoàn trên tàu sân bay, Thủy quân lục chiến trên các tàu đổ bộ thực hiện lên tàu kiểm tra, tàu tác chiến ven biển quét thủy lôi, các nền tảng không người lái giám sát liên tục, cùng máy bay tiếp dầu bảo đảm duy trì hiện diện trên không. Mỗi tầng trong chiến dịch phong tỏa trên biển đều hiện diện trong sơ đồ này,” ông nhận xét.

Bà Grant cho rằng Iran gần như không có khả năng phá vỡ vòng phong tỏa. Liên quân Mỹ–Israel đã đánh phá phần lớn các hầm chứa tên lửa hành trình chống hạm của Iran. Nếu các tàu cao tốc IRGC cố tấn công, đó chẳng khác nào “nhiệm vụ cảm tử”; hệ thống phòng thủ chống máy bay không người lái đã được triển khai từ trước. Các chiến đấu cơ Mỹ cũng duy trì trạng thái hoạt động ngay cả trong thời gian ngừng bắn và có thể nhanh chóng đáp trả nếu Iran tấn công.

Theo bà Grant, việc ông Trump ra lệnh phong tỏa các cảng của Iran chứng tỏ ưu thế tuyệt đối của quân đội Mỹ trên không và trên biển, đồng thời là lời cảnh báo trực tiếp gửi tới ông Tập Cận Bình rằng Bắc Kinh cũng đang đối mặt với rủi ro tương tự. Mục tiêu cuối cùng của ông Trump là bảo vệ tự do hàng hải qua eo biển Hormuz, nhưng đồng thời ông cũng cho thấy hải quân Mỹ có thể “tùy ý kiểm soát” các tuyến vận chuyển dầu quan trọng mà Trung Quốc dựa vào.

“Đối với khối Trung–Nga, đây rõ ràng là một đòn giáng rất mạnh,” bà kết luận.

Truy đuổi “hạm đội bóng tối” của Iran ở Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương

Ngoài chiến dịch phong tỏa quanh Iran, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine hôm thứ Năm (16/4) cho biết quân đội Mỹ sẽ truy bắt tàu liên quan tới Iran ở cả khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương, xa ngoài phạm vi Trung Đông.

Eo biển Malacca và vùng biển phụ cận từ lâu là địa bàn trọng yếu của “hạm đội bóng tối” của Iran – nơi các tàu chở dầu Iran tiến hành chuyển tải dầu sang tàu khác nhằm che giấu hành trình thực sự của các lô hàng xuất sang châu Á, chủ yếu là Trung Quốc.

“Tại khu vực trách nhiệm Thái Bình Dương (AOR), chúng tôi cũng đang tiến hành các hoạt động chặn bắt tương tự đối với những con tàu đã rời khu vực trước khi chiến dịch phong tỏa bắt đầu,” Tướng Caine nói.

Ông Charlie Brown, cựu sĩ quan Hải quân Mỹ và hiện là cố vấn cấp cao phụ trách theo dõi “hạm đội bóng tối” tại tổ chức United Against Nuclear Iran (UANI), nói với CNN rằng phát biểu của ông Caine, cùng với một số tín hiệu về di chuyển của tàu chiến Mỹ trên các hệ thống theo dõi AIS và hình ảnh vệ tinh, cho thấy Washington có thể đang tính đến việc lặp lại chiến thuật từng áp dụng với các tàu chở dầu liên quan tới Venezuela trong chiến dịch phong tỏa nước này đầu năm nay.

“Tôi cho rằng những biện pháp tương tự sẽ được triển khai tại các vùng biển quốc tế, nơi Mỹ có hoàn toàn quyền tự do hành động và ít bị ràng buộc hơn,” ông nói.

Ảnh vệ tinh cho thấy đến thứ Năm vừa qua, tàu USS Miguel Keith (ESB-5) thuộc Hạm đội 7 của Mỹ đã áp sát eo biển Malacca. “Miguel Keith” là một tàu hỗ trợ cỡ lớn, gần tương đương tàu sân bay lớp Nimitz về kích thước, rời cảng Sasebo (Nhật Bản) hôm 8/4. Con tàu dừng ngắn tại vùng biển ngoài khơi Singapore vào ngày thứ Sáu, trước khi tiếp tục hành trình băng qua eo biển Malacca trong tối cùng ngày.

Theo thông tin từ Thủy quân lục chiến Mỹ, “Miguel Keith” là một căn cứ biển viễn chinh đa năng, có thể hỗ trợ nhiệm vụ quét thủy lôi trên không và các chiến dịch tác chiến đặc biệt. Điều này khiến nhiều nhà quan sát tin rằng con tàu có thể trở thành “bàn đạp nổi” cho các chiến dịch giám sát và chặn bắt tàu chở dầu Iran trong khu vực, nhất là những tàu bị nghi thuộc “hạm đội bóng tối” vận chuyển dầu tới các bến cảng Trung Quốc.