Mỹ: Quy chế thương mại và kinh tế đặc biệt của Hồng Kông chưa được khôi phục

Việc Mỹ để tình trạng “tình trạng khẩn cấp quốc gia” liên quan đến Hồng Kông hết hiệu lực không đồng nghĩa với việc khôi phục quy chế thương mại và kinh tế đặc biệt của đặc khu này.

Hôm thứ Sáu (17/7), Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ ra tuyên bố cho biết sắc lệnh hành pháp số 13936 do Tổng thống Donald Trump ký cách đây 6 năm nhằm “bình thường hóa” chính sách đối với Hồng Kông đã hết hiệu lực.

Sáu năm trước, sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) áp đặt cái gọi là Luật An ninh Quốc gia đối với Hồng Kông, tương tự như tại các thành phố ở Trung Quốc đại lục, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh tuyên bố Hồng Kông rơi vào tình trạng khẩn cấp quốc gia, đồng thời chấm dứt quy chế thương mại và kinh tế đặc biệt mà Mỹ trước đó dành cho vùng lãnh thổ này.

Sắc lệnh yêu cầu tiến hành đánh giá hằng năm về mức độ tự trị của Hồng Kông, đồng thời hủy bỏ nhiều chính sách đối xử với Hồng Kông như một thực thể tách biệt khỏi Trung Quốc đại lục, bao gồm các miễn trừ về kiểm soát xuất khẩu và ưu đãi dành cho người mang hộ chiếu Hồng Kông. Sắc lệnh cũng mở đường cho việc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những quan chức bị cho là làm suy yếu quyền tự trị của Hồng Kông.

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Washington sẽ tiếp tục thực thi các điều khoản chính sách rộng hơn được nêu trong sắc lệnh này.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ nói với The Epoch Times: “Tổng thống đã để tình trạng khẩn cấp quốc gia (đối với Hồng Kông) kết thúc, nhưng các điều khoản khác của Sắc lệnh Hành pháp số 13936 vẫn tiếp tục có hiệu lực.”

Người phát ngôn này nói thêm: “Hồng Kông không còn duy trì được mức độ tự trị đầy đủ, vì vậy không nên tiếp tục được đối xử khác với Trung Quốc đại lục”.

Theo tuyên bố của OFAC, việc chấm dứt thẩm quyền của tình trạng khẩn cấp quốc gia đối với Hồng Kông không ảnh hưởng đến đạo luật được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2019, trong đó yêu cầu Ngoại trưởng Mỹ hằng năm phải đánh giá liệu Hồng Kông có còn “đủ mức độ tự trị” để được hưởng các đặc quyền kinh tế hay không.

Bộ Tài chính Mỹ cho biết Đạo luật Tự trị Hồng Kông (Hong Kong Autonomy Act), được Tổng thống Trump ký ban hành vào tháng 7/2020, vẫn tiếp tục có hiệu lực. Đạo luật này tạo cơ sở pháp lý để áp đặt các lệnh trừng phạt đối với các quan chức và tổ chức bị cho là làm suy giảm các quyền tự do tại Hồng Kông.

Thông qua các biện pháp này, Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Trưởng đặc khu Hồng Kông đương nhiệm Lý Gia Siêu (John Lee), cựu Trưởng đặc khu Lâm Trịnh Nguyệt Nga (Carrie Lam) cùng nhiều quan chức cấp cao khác của Hồng Kông và ĐCSTQ. Các lệnh trừng phạt bao gồm việc đóng băng toàn bộ tài sản của họ tại Mỹ và cấm công dân Mỹ thực hiện các giao dịch thương mại với những người này.

Người phát ngôn Bộ Tài chính giải thích rằng Tổng thống không gia hạn tình trạng khẩn cấp quốc gia vì sắc lệnh hành pháp có “sự chồng chéo đáng kể” với đạo luật năm 2020. Theo người phát ngôn, trong số 48 cá nhân chịu ảnh hưởng bởi việc tình trạng khẩn cấp hết hiệu lực, vẫn còn 39 người tiếp tục bị trừng phạt theo đạo luật năm 2020.

Trong tuyên bố gửi The Epoch Times, người phát ngôn cho biết việc không gia hạn sắc lệnh trừng phạt phù hợp với quy trình hiện đại hóa hệ thống trừng phạt, vốn “nhằm đơn giản hóa quy trình áp đặt trừng phạt, nâng cao hiệu quả và hiệu lực, đồng thời bảo đảm các biện pháp trừng phạt không bị chồng chéo”.

“Bộ Tài chính sẽ tuân thủ đầy đủ mọi luật pháp và quy định hiện hành”, tuyên bố cho biết thêm.

Lo ngại từ xã hội dân sự

Kể từ khi ĐCSTQ áp đặt Luật An ninh Quốc gia tại Hồng Kông cách đây sáu năm, môi trường chính trị của đặc khu đã chuyển mạnh theo hướng chuyên chế. Nhiều chính trị gia và nhà hoạt động nổi tiếng либо phải lưu vong ở nước ngoài, либо đang bị giam giữ.

Ông Jimmy Lai (Lê Trí Anh), nhà sáng lập tập đoàn truyền thông và xuất bản 78 tuổi, đã bị kết án 20 năm tù vào tháng 2/2026. Đây được cho là bản án nghiêm khắc nhất kể từ khi Luật An ninh Quốc gia có hiệu lực.

Bản án này làm dấy lên những lo ngại mới rằng Bắc Kinh đang tiếp tục siết chặt quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí tại Hồng Kông. Khi tiếp quản Hồng Kông từ Anh vào năm 1997, Bắc Kinh từng công khai cam kết sẽ bảo đảm các quyền tự do này không bị xâm phạm trong vòng 50 năm.

Tổ chức phi lợi nhuận Hong Kong Watch, chuyên vận động cho nhân quyền và tự do tại Hồng Kông, đã kêu gọi chính quyền Trump hủy bỏ quyết định trên, cho rằng kể từ khi Mỹ tuyên bố Hồng Kông trong tình trạng khẩn cấp quốc gia, các hoạt động đàn áp tại đặc khu không những không giảm mà còn gia tăng.

Nhà hoạt động Hồng Kông Frances Hui, người đang bị chính quyền đặc khu truy nã vì các hoạt động ủng hộ dân chủ, cho biết chỉ mới đầu tuần này, cảnh sát Hồng Kông đã đột kích hai hiệu sách độc lập và bắt giữ năm người với cáo buộc bán các ấn phẩm bị cho là mang tính kích động.

“Việc đàn áp quyền tự do ngôn luận vẫn đang leo thang”, bà viết trên mạng xã hội X hôm thứ Sáu. “Nới lỏng áp lực đối với Hồng Kông sẽ phát đi một tín hiệu sai lầm”.

Đáp lại những lo ngại này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ nói với The Epoch Times rằng Washington sẽ tiếp tục kêu gọi khôi phục quyền tự trị cho Hồng Kông, đồng thời yêu cầu trả tự do cho “tất cả các tù nhân chính trị bị giam giữ oan chỉ vì thực hiện các quyền con người và các quyền tự do cơ bản”.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục truy cứu trách nhiệm những người làm suy yếu quyền tự trị của Hồng Kông, bao gồm việc áp đặt các biện pháp trừng phạt theo Đạo luật Tự trị Hồng Kông”, người phát ngôn khẳng định.