Mỹ siết “hạm đội bóng tối” Iran, nhắm vào dòng dầu sang Trung Quốc

Trong nhiều năm qua, Iran và Trung Quốc dựa vào một “hạm đội bóng tối” để buôn bán dầu, qua đó lách trừng phạt của Mỹ và né tránh giám sát cũng như trách nhiệm pháp lý. Chiến dịch phong tỏa đường biển mới đây của Washington đã giáng đòn mạnh vào mô hình giao dịch bí mật này.

Sáng thứ Ba (21/4), Bộ Chiến tranh Mỹ thông báo lực lượng Mỹ trong đêm đã chặn và tiến hành kiểm tra tàu chở dầu bị trừng phạt M/T Tifani ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Con tàu – thường xuyên qua lại giữa Iran và Trung Quốc – bị lực lượng Mỹ tiếp cận khi đang di chuyển trên Ấn Độ Dương tiếp cận khi đang di chuyển trên Ấn Độ Dương, ở vùng biển giữa Sri Lanka và Indonesia. Bộ này khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục thực thi pháp luật trên biển ở quy mô toàn cầu.

Đòn đánh vào “hạm đội bóng tối” và sức chịu đựng của Iran

Theo Wall Street Journal, Tifani chỉ là một mắt xích trong “hạm đội bóng tối” – mạng lưới tàu chở dầu giúp kết nối Iran với khách hàng lớn nhất là Trung Quốc. Tổ chức vận động United Against Nuclear Iran (UANI) ước tính có hơn 500 tàu phục vụ riêng cho xuất khẩu dầu của Iran, trong đó phần lớn được dùng cho các chuyến hàng “ẩn danh” hướng về Trung Quốc.

Hệ thống né tránh trừng phạt này được thiết kế rất tinh vi, dựa trên việc sử dụng các tàu cũ, đăng ký mập mờ, tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) và chuyển tải dầu giữa các tàu ngoài khơi, giúp giữ một lượng lớn dầu Iran ngoài khu vực Trung Đông, chờ cơ hội tiêu thụ. Nhiều phân tích cảnh báo, nếu Mỹ tiếp tục đánh vào tuyến cung ứng trên biển này, nguồn thu ngoại tệ trọng yếu của Tehran sẽ suy yếu đáng kể. Khi dòng tiền bị siết lại, Iran sẽ khó duy trì chiến tranh và càng khó duy trì các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.

Việc chặn Tifani cùng với chiến dịch phong tỏa các cảng Iran được xem là một phần trong chiến lược gây sức ép tối đa của Washington nhằm bóp nghẹt mạng lưới dầu lậu tồn tại từ lâu.

Dữ liệu của hãng theo dõi tàu Vortexa cho thấy hiện có hơn 160 triệu thùng dầu thô và condensate (hỗn hợp hydrocarbon lỏng nhẹ) của Iran đang nằm trên các tàu chứa ngoài khơi, chờ giao hàng. Theo bà Emma Li – chuyên gia phân tích thị trường dầu Trung Quốc của Vortexa – ít nhất khoảng 140 triệu thùng trong số đó đang neo đậu ngoài vùng bị phong tỏa, tránh xa các cảng Iran.

Ngày 16/4, Mỹ tuyên bố mở rộng phạm vi phong tỏa đường biển đối với Iran, không chỉ trong Vịnh Ba Tư mà cả ở các vùng biển khác. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, tướng Dan Caine, khẳng định quân đội Mỹ sẽ “tích cực truy đuổi” các tàu thuộc hạm đội bóng tối đang hỗ trợ Iran, bao gồm cả việc triển khai chặn bắt ở khu vực Thái Bình Dương.

Tifani và ảnh hưởng tới dòng dầu Iran đổ vào Trung Quốc

Theo UANI, Tifani là một siêu tàu chở dầu dài khoảng 1.080 feet (hơn 320 mét), đã nạp khoảng 2 triệu thùng dầu thô tại đảo Kharg của Iran hôm 6/4 trước khi bị chặn trên đường hướng về phía đông. Dữ liệu của nền tảng SeaLight cho thấy từ cuối năm 2022 đến nay, con tàu này ít nhất 10 lần ghé các cảng Trung Quốc.

Đối với Iran, người mua Trung Quốc là huyết mạch tài chính giúp nền kinh tế chịu trừng phạt tiếp tục vận hành. Để tránh bị lộ, phần lớn lượng dầu Iran cập cảng Trung Quốc được “hóa trang” thành dầu có nguồn gốc Malaysia hoặc Indonesia.

Số liệu hải quan Trung Quốc cho thấy chỉ trong ba tháng gần đây, Trung Quốc nhập khoảng 93 triệu thùng dầu từ Malaysia và 77 triệu thùng từ Indonesia – những con số vượt xa năng lực sản xuất thực tế của hai nước này. Điều đó giúp giải thích vì sao trên giấy tờ, kể từ năm 2022, Trung Quốc gần như không ghi nhận nhập khẩu dầu Iran, trong khi các nhà phân tích ước tính nước này vẫn đều đặn mua khoảng 1,3–1,4 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 12% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc.

Tiếng nói “diều hâu” ở Washington: Có thể tiến tới mở rộng phong tỏa

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham – một trong những đồng minh thân cận nhất của ông Trump tại Thượng viện – đã ca ngợi việc Nhà Trắng duy trì phong tỏa đối với Iran ngay cả khi lệnh ngừng bắn được gia hạn, đồng thời nhấn mạnh rằng phạm vi phong tỏa “có thể sẽ tiếp tục mở rộng”.

Ông cho biết trên X rằng sáng thứ Tư ông đã có cuộc trao đổi “rất tốt” với Tổng thống Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth về hướng đi sắp tới của cuộc xung đột. Ông Graham nói việc ông Trump duy trì phong tỏa là “rất khôn ngoan”, vì biện pháp này đang làm suy yếu nghiêm trọng khả năng tiếp tục đóng vai “nhà bảo trợ lớn nhất thế giới cho khủng bố” của Iran.

Vị thượng nghị sĩ kỳ cựu cho rằng lệnh phong tỏa có thể kéo dài cho tới khi Tehran thể hiện rõ ràng mong muốn thay đổi hành vi, và không loại trừ khả năng chiến dịch sẽ được mở rộng thành một hình thức phong tỏa gần như toàn cầu đối với mọi hoạt động vận chuyển dầu của Iran.

“Những ai đang giúp, hoặc cân nhắc giúp chế độ Iran phân phối dầu ra thế giới – đồng nghĩa tiếp máu tài chính cho chủ nghĩa khủng bố – thì cũng phải chuẩn bị tinh thần gánh chịu hậu quả,” ông cảnh báo, đồng thời ca ngợi Trump và đội ngũ của ông “đã làm rất tốt”. Ông Graham còn nhận định đây là “cơ hội tốt nhất kể từ năm 1979” để buộc chính quyền Iran thay đổi hành vi, và bày tỏ hy vọng mục tiêu này có thể đạt được thông qua con đường ngoại giao, nếu Tehran chấp nhận nhượng bộ.