Mỹ trừng phạt nhà máy lọc dầu TQ và 40 công ty giao dịch dầu mỏ Iran

Chính phủ Mỹ hôm thứ Sáu (24/4) tuyên bố áp đặt một vòng trừng phạt kinh tế mới nhằm vào một nhà máy lọc dầu lớn của Trung Quốc cùng khoảng 40 công ty vận tải biển và tàu chở dầu có liên quan đến việc vận chuyển dầu mỏ của Iran, qua đó gia tăng áp lực lên xuất khẩu năng lượng của Iran.

Theo hãng tin AP, Nhà Trắng cho biết động thái này thực hiện đúng cảnh báo trước đó của Tổng thống Donald Trump về việc áp dụng “trừng phạt thứ cấp” đối với các doanh nghiệp và quốc gia có giao dịch thương mại với Iran. Đây cũng là một phần trong chiến lược tổng thể nhằm cắt đứt nguồn thu quan trọng nhất của Iran, đó là xuất khẩu dầu mỏ.

Cùng thời điểm, Mỹ trong tháng này đã tiến hành phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới nằm ở Vịnh Ba Tư.

Theo nội dung trừng phạt, các thực thể liên quan sẽ bị cắt khỏi hệ thống tài chính của Mỹ. Bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào tiếp tục giao dịch với họ cũng có thể đối mặt với các biện pháp trừng phạt. Thời điểm công bố được đánh giá là nhạy cảm, chỉ vài tuần trước cuộc gặp dự kiến giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình tại Trung Quốc.

Danh sách trừng phạt lần này bao gồm cơ sở lọc dầu của Công ty Hóa dầu Hằng Lực (Hengli Petrochemical) tại Đại Liên, với công suất khoảng 400.000 thùng/ngày, là một trong những nhà máy lọc dầu tư nhân lớn nhất Trung Quốc.

Bộ Tài chính Mỹ cho biết từ năm 2023, Hằng Lực đã thông qua các “hạm đội bóng tối” – vốn đang bị trừng phạt – để liên tục tiếp nhận dầu thô Iran, qua đó mang lại cho quân đội Iran hàng trăm triệu USD.

Một tổ chức vận động có tên ‘Đoàn kết Chống lại Iran Hạt nhân’ cũng từng chỉ ra vào tháng 2/2025 rằng Hằng Lực là một trong hàng chục doanh nghiệp Trung Quốc mua dầu từ Iran.

Theo báo cáo, Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất của dầu mỏ Iran, từng nhập khẩu khoảng 80–90% sản lượng xuất khẩu của nước này trước khi xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran bùng phát. Phần lớn dầu được vận chuyển qua các tàu “ẩn danh”, thường ngụy trang nguồn gốc – ví dụ khai báo là dầu từ Malaysia – trước khi vào thị trường Trung Quốc. Những đơn vị mua loại dầu này thường là các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ, còn gọi là “teapot refineries”.

Về phía Iran, nước này từng tuyên bố việc Mỹ dỡ bỏ trừng phạt là điều kiện quan trọng để chấm dứt xung đột.

Trong thông cáo, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết: “Các biện pháp trừng phạt đang siết chặt tài chính đối với chính quyền Iran, làm suy yếu các hoạt động gây bất ổn tại Trung Đông và góp phần kiềm chế tham vọng hạt nhân của họ”.

Ông nói thêm, theo chỉ đạo của Tổng thống Trump, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục tăng cường kiểm soát mạng lưới vận chuyển dầu của Iran, bao gồm tàu thuyền, trung gian và người mua, nhằm hạn chế khả năng xuất khẩu dầu ra thị trường toàn cầu.

Trước đó trong tháng, Mỹ đã cảnh báo các tổ chức tài chính tại Trung Quốc, Hồng Kông, UAE và Oman rằng nếu tiếp tục giao dịch với Iran, họ có thể bị áp dụng trừng phạt thứ cấp. Washington cáo buộc các hệ thống tài chính này đã tạo điều kiện cho dòng tiền bất hợp pháp của Iran.

Trong bối cảnh này, thị trường năng lượng toàn cầu đang biến động mạnh. Xung đột tại Trung Đông đã ảnh hưởng đến vận chuyển dầu khí, đẩy giá năng lượng quốc tế tăng cao.

Để giảm áp lực giá dầu, Mỹ gần đây đã tạm thời nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với dầu Nga, đồng thời cho phép miễn trừ một lần đối với dầu Iran đang trên đường vận chuyển.

Báo cáo cũng lưu ý rằng dù chính quyền Trung Quốc nhiều lần phản đối các biện pháp trừng phạt của Mỹ, nhưng do các doanh nghiệp lớn và ngân hàng Trung Quốc phụ thuộc mạnh vào hệ thống tài chính sử dụng đồng USD, họ thường vẫn phải tuân thủ các quy định này.