Mỹ và Philippines tuần tra tại Bãi cạn Scarborough: Gửi đi thông điệp gì?

Trong tuần này, Hoa Kỳ và Philippines đã tiến hành một cuộc tuần tra chung gần Bãi cạn Scarborough (Trung Quốc gọi là đảo Hoàng Nham). Theo hình ảnh vệ tinh cho thấy, Trung Quốc có thể đang chuẩn bị xây dựng các công trình quân sự và hạ tầng mới tại khu vực điểm nóng ở Biển Đông. Hoạt động quân sự chung Mỹ–Philippines lần này phản ánh sự lo ngại của Manila trước các hành động của Bắc Kinh, đồng thời thể hiện biện pháp phối hợp giữa hai nước.

Theo báo cáo của Viện Hải quân Hoa Kỳ (USNI), cuộc diễn tập chung này diễn ra từ ngày 26 đến 30/05, đánh dấu lần đầu tiên tàu của Lực lượng Tuần duyên Mỹ tham gia hoạt động trên biển cùng lực lượng vũ trang Philippines. Các hoạt động này cũng được gọi là “tuần tra chung”, nhằm thể hiện quyết tâm của liên minh Mỹ–Philippines trong việc bảo vệ lập trường của mình tại các vùng biển có tranh chấp chủ quyền. Hai nước đã xác định ý nghĩa của các cuộc diễn tập loại này từ năm 2023, sau khi một năm trước đó Trung Quốc có hàng loạt hành động khiêu khích làm leo thang căng thẳng tại khu vực đảo đá tranh chấp.

Trong hoạt động chung trên biển lần này, tàu tuần tra USCGC Midgett (WMSL-757) của Lực lượng Tuần duyên Mỹ cùng tàu hộ vệ BRP Antonio Luna (FFG-14) của Hải quân Philippines và tàu tuần tra BRP Melchora Aquino (MRRV-9702) của Lực lượng Tuần duyên Philippines đã phối hợp hoạt động. Nội dung diễn tập tập trung vào huấn luyện thực thi pháp luật trên biển, bao gồm chặn kiểm tra tàu nghi vấn và tiến hành kiểm tra lên tàu.

Theo dữ liệu theo dõi tàu của tổ chức SeaLight Foundation, khu vực hoạt động của các tàu Mỹ–Philippines nằm cách các đảo và thực thể mà Trung Quốc đang “chiếm giữ và kiểm soát” khoảng 35 đến 40 hải lý.

Tổ chức SeaLight Foundation viết trong một tuyên bố trên mạng xã hội rằng:

“Việc Lực lượng Tuần duyên Mỹ trực tiếp tham gia các hoạt động thách thức hành vi xâm lược trên biển của Trung Quốc tại ‘Biển Tây Philippines’ (tức Biển Đông) đánh dấu một bước tiến mang tính lịch sử trong quan hệ đồng minh Mỹ–Philippines.”

Bãi cạn Scarborough, phía Philippines gọi là “Bajo de Masinloc”, còn Trung Quốc gọi là “đảo Hoàng Nham”, là một khu vực đá ngầm có tranh chấp cao tại Biển Đông. Một vụ đối đầu vào năm 2012 đã trở thành điểm khởi phát cho chuỗi căng thẳng kéo dài giữa Trung Quốc và Philippines. Bãi cạn này cách đảo Luzon của Philippines khoảng 120 hải lý và cách đảo Hải Nam của Trung Quốc khoảng 350 đến 400 hải lý. Kể từ cuộc đối đầu ban đầu, Trung Quốc đã liên tục triển khai các tàu bán quân sự, tàu hải cảnh và tàu quân sự nhằm kiểm soát khu vực này.

Sau cuộc tuần tra chung Mỹ–Philippines, Bộ Tư lệnh Chiến khu Nam của quân đội Trung Quốc và Cục Hải cảnh Trung Quốc tuyên bố lực lượng của họ đã tiến hành diễn tập quanh đảo Hoàng Nham nhằm đáp trả cái mà họ gọi là “hành vi khiêu khích xâm phạm”. Quân đội Philippines không phản hồi các cuộc diễn tập này.

Vào mùa thu năm ngoái, Trung Quốc đã thiết lập một “khu bảo tồn thiên nhiên cấp quốc gia” tại đảo Hoàng Nham. Động thái này gợi nhớ đến các bước đi trước đây của Trung Quốc, khi việc phát triển dân sự tại các khu vực tranh chấp dần chuyển thành triển khai quân sự quy mô lớn, khiến Philippines lập tức phát cảnh báo. Trong những tháng sau đó, Mỹ duy trì sự hiện diện của một nhóm tác chiến tàu sân bay trong khu vực — điều đã trở thành hoạt động triển khai thường trực tại Biển Đông.

Tại Hội nghị An ninh châu Á 2026 (Đối thoại Shangri-La), Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro tiết lộ với báo chí rằng ông đang xác minh các báo cáo ban đầu về khả năng Trung Quốc xây dựng công trình quân sự và cơ sở hạ tầng tại Bãi cạn Scarborough. Ông cho biết dữ liệu hiện vẫn ở giai đoạn “thô sơ”, nhưng Lực lượng vũ trang Philippines đang tăng cường giám sát khu vực này.