New Zealand cân nhắc gia nhập liên minh quốc phòng Úc–Fiji

Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon hôm thứ Năm (9/7) cho biết Wellington đang cân nhắc tham gia một liên minh phòng thủ do Úc và Fiji ký kết. Ông Luxon xác nhận đã tiến hành tham vấn với lãnh đạo hai nước, đồng thời nhấn mạnh rằng việc New Zealand gia nhập sớm sẽ giúp nước này có tiếng nói trong việc định hình hướng mở rộng của liên minh trong tương lai.

Liên minh này mang tên “Liên minh Thái Bình Dương vì Hòa bình”, đưa Fiji trở thành một trong số ít đồng minh hiệp ước của Úc, đồng thời ràng buộc hai bên cam kết “phòng thủ chung”. Thỏa thuận được ký trong bối cảnh Úc đang tăng tốc củng cố mạng lưới an ninh tại Nam Thái Bình Dương nhằm lấp khoảng trống và kiềm chế sự mở rộng của Trung Quốc ở khu vực này. Đây cũng là hiệp ước liên minh quân sự chính thức đầu tiên trong lịch sử của Fiji.

Úc và Fiji cho biết các quốc gia Thái Bình Dương khác có quân đội cũng có thể tham gia liên minh này, với mục tiêu dài hạn là xây dựng một mạng lưới an ninh đa phương rộng lớn hơn, ngăn Bắc Kinh giành được thêm căn cứ quân sự mới trong khu vực. Chỉ vài giờ sau khi hiệp ước được ký hôm thứ Hai, Bắc Kinh đã thử nghiệm một tên lửa tầm xa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân ở Thái Bình Dương, động thái khiến cộng đồng quốc tế phản đối mạnh mẽ.

“Fiji và Úc tuần này đã tuyên bố cam kết trở thành đồng minh phòng thủ, và New Zealand hoan nghênh điều đó,” ông Luxon nói hôm thứ Năm. “New Zealand và Úc có quan hệ gắn bó chặt chẽ, liên minh quân sự giữa hai nước vẫn phát triển mạnh, trong khi chúng tôi cũng duy trì mối quan hệ bền chặt và lâu dài với Fiji. Chúng tôi đã cùng hai nước tìm hiểu cách xây dựng một khu vực an toàn hơn, vì vậy việc tiếp xúc về liên minh này là điều hoàn toàn hợp lý.”

Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters hôm thứ Năm mô tả vụ thử tên lửa đạn đạo liên lục địa của Trung Quốc là “đáng lo ngại sâu sắc”, đồng thời cho rằng các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương từ lâu đã mong muốn xử lý các vấn đề an ninh khu vực theo cách do chính khu vực dẫn dắt.

“Việc nâng cấp quan hệ lâu dài của chúng ta với Úc, Fiji và các quốc gia Thái Bình Dương khác lên một tầm cao mới thông qua liên minh này có nghĩa là chúng ta sẽ trở thành những đối tác gắn kết hơn,” ông Peters nói.

Bộ trưởng Quốc phòng New Zealand Chris Penk hôm thứ Năm cho rằng đây sẽ là “một cơ hội để tăng cường đoàn kết ở Thái Bình Dương và đặt nền móng cho một khối phòng thủ đa phương”.

Ông Peters hôm thứ Hai nói rằng vụ thử tên lửa của Trung Quốc đi ngược lại mong muốn của các quốc đảo Thái Bình Dương. Ông nhấn mạnh các nước trong khu vực “đã nói rất rõ rằng họ không muốn biến nơi đây thành sân khấu cho cạnh tranh quân sự từ bên ngoài”. Ông nói thêm: “Vụ phóng này không phù hợp với ổn định và hòa bình ở Nam Thái Bình Dương”, và “dường như đang trở thành một kiểu hành xử lặp lại của Trung Quốc”.

Theo một tài liệu nội bộ mà AFP có được vào tháng trước, Lực lượng Phòng vệ New Zealand từng cảnh báo kín rằng sự hiện diện hải quân của Bắc Kinh và các vụ thử tên lửa đạn đạo liên lục địa sẽ trở thành một đặc điểm “thường trực” của khu vực Thái Bình Dương.

Sáng kiến Thái Bình Dương mới

Giáo sư luật quốc tế Al Gillespie thuộc Đại học Waikato cho rằng nếu New Zealand tham gia liên minh này, đó sẽ là một bước đi “rất quan trọng”, vì lần đầu tiên nước này sẽ gánh vác nghĩa vụ phòng thủ quân sự rõ ràng đối với một quốc gia Thái Bình Dương khác, ngoài khuôn khổ liên kết quân sự truyền thống với Úc.

Ông Gillespie nhận định liên minh này mô phỏng theo điều khoản của NATO, nhưng mức độ ràng buộc quân sự không mạnh bằng. Ông giải thích rằng nếu một thành viên bị tấn công vũ trang, các bên còn lại sẽ tuyên bố hành động theo các quy trình hiến định của mỗi nước để đối phó với mối đe dọa chung; điều đó “cho phép mỗi nước có một khoảng linh hoạt khi tình hình leo thang”.

“Đây có thể là khởi đầu của một sáng kiến Thái Bình Dương mới, trong đó các quốc gia dân chủ khác trong khu vực cũng được khuyến khích tham gia,” ông nói.

Ông Gillespie cho rằng Bắc Kinh chắc chắn sẽ không hài lòng với động thái này, bởi thỏa thuận “về cơ bản nhắm vào họ”, đặc biệt nếu nó phát triển thành hạt nhân của một liên minh Thái Bình Dương rộng lớn hơn.