Đường phố ở Nuuk, thủ đô của Greenland, ngày 4/5/2025. (John Fredricks/The Epoch Times)
Tổng thống Mỹ Donald Trump tích cực thúc đẩy kế hoạch mua lại Greenland nhằm đối phó với sự mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc và Nga, nhưng mối quan tâm của người dân địa phương Greenland lại hoàn toàn khác. Theo các bài báo của The Wall Street Journal và những cuộc khảo sát liên quan, đối với khoảng 57.000 cư dân trên đảo, điều khiến họ lo sợ nhất không phải là sự cai trị của nước ngoài hay các cuộc đấu địa chính trị, mà là tình trạng khó khăn kinh tế ngày càng trầm trọng và thách thức sinh kế.Đường phố ở Nuuk, thủ đô của Greenland, ngày 4/5/2025. (John Fredricks/The Epoch Times)
Cơ cấu kinh tế đơn ngành cực kỳ mong manh
Nhiều cuộc thăm dò dư luận cho thấy người Greenland không cảm nhận mối đe dọa lớn từ khả năng bị Mỹ hay quốc gia khác tiếp quản. So với những gì giới tinh hoa chính trị ở Washington chú trọng — giá trị chiến lược và tính toán địa chính trị — người dân địa phương quan tâm nhiều hơn đến vấn đề sinh kế trực tiếp. Với họ, “nghèo đói” đáng sợ hơn nhiều so với “xâm lược từ bên ngoài”; suy thoái kinh tế và thất nghiệp gây lo âu hơn cả câu chuyện chủ quyền. Khoảng cách nhận thức này phản ánh sự khác biệt căn bản giữa bàn cờ chính trị của các cường quốc và nhu cầu dân sinh của một cộng đồng nhỏ.
Nguồn gốc khó khăn kinh tế của Greenland nằm ở cơ cấu công nghiệp quá đơn điệu. Theo các báo cáo, tới 98% doanh thu xuất khẩu của Greenland đến từ hải sản, chủ yếu là cá bơn, cá tuyết và tôm. Mô hình kinh tế phụ thuộc nặng nề vào một ngành duy nhất khiến Greenland trở nên cực kỳ dễ tổn thương trước biến động thị trường.
Mặc dù dưới lớp băng của Greenland ẩn chứa nguồn tài nguyên khoáng sản dồi dào, việc chuyển đổi từ nền kinh tế dựa vào ngư nghiệp sang khai khoáng không hề dễ dàng. Quá trình này đòi hỏi đầu tư hàng chục tỷ USD, và có thể mất nhiều năm mới thấy được hiệu quả thực tế. Quan trọng hơn, khai thác mỏ còn đối mặt với hàng loạt bất định như bảo vệ môi trường, thách thức công nghệ và rủi ro thị trường quốc tế, khiến con đường chuyển đổi này đầy gian nan.
Những con số kinh tế phơi bày thực tế khắc nghiệt
Các dữ liệu kinh tế cụ thể càng cho thấy rõ bức tranh khó khăn mà Greenland đang đối mặt. Trong mười năm qua, nền kinh tế Greenland chủ yếu được duy trì nhờ ba trụ cột: trợ cấp tài chính hằng năm từ chính phủ Đan Mạch vượt 1 tỷ USD, đầu tư hạ tầng (đặc biệt là các dự án xây dựng sân bay mới), và xu hướng tăng của giá hải sản toàn cầu trong vài năm gần đây.
Tuy nhiên, thế cân bằng mong manh này đang nhanh chóng sụp đổ. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Greenland đã giảm mạnh, từ 0,8% năm 2024 xuống chỉ còn 0,2% năm 2025, gần như rơi vào trạng thái trì trệ. Xu hướng này cho thấy nền kinh tế Greenland đang gặp vấn đề mang tính cấu trúc, chứ không chỉ là điều chỉnh theo chu kỳ.
Bên cạnh các thách thức vĩ mô, biến đổi khí hậu đang trực tiếp giáng đòn vào ngành trụ cột của Greenland. Nhiệt độ nước biển tăng gây mất cân bằng sinh thái nghiêm trọng, tác động tiêu cực theo hai chiều đối với ngư nghiệp. Trước hết, sự thay đổi nhiệt độ ảnh hưởng nặng nề đến khả năng sinh sản của tôm — mặt hàng có giá trị kinh tế cao, khiến trữ lượng tôm suy giảm mạnh. Đồng thời, cá tuyết, loài lấy tôm làm nguồn thức ăn chính, lại gia tăng nhanh chóng, càng thu hẹp không gian sinh tồn và môi trường sinh sản của tôm.
Những biến đổi trong chuỗi sinh thái này, kết hợp với xu hướng giảm của giá hải sản toàn cầu, đã giáng thêm một đòn nặng nề vào giá trị sản xuất ngư nghiệp của Greenland. Đối với một nền kinh tế mà 98% doanh thu xuất khẩu phụ thuộc vào hải sản, hệ quả của sự mất cân bằng sinh thái này mang tính thảm họa.
Bất kỳ quốc gia nào tiếp quản Greenland cũng sẽ không đối mặt với một “mỏ vàng” như nhiều người tưởng. Các quan chức Greenland trong những trao đổi riêng tư đã thừa nhận một thực tế đáng suy ngẫm: Greenland, vốn được bên ngoài nhìn nhận là có giá trị chiến lược to lớn, trên phương diện vận hành và quản lý thực tế có thể là một “hố đen tài chính” không đáy. Ít nhất trong ngắn hạn, bất kỳ quốc gia nào tiếp quản Greenland sẽ không nắm trong tay một “kho báu sinh lợi”, mà là một gánh nặng kinh tế đòi hỏi dòng vốn khổng lồ liên tục đổ vào, với triển vọng thu hồi vốn mờ mịt.
Thực tế này cũng lý giải vì sao đề xuất mua lại Greenland của ông Trump, dù gây tiếng vang lớn về mặt chính trị, nhưng lại vấp phải vô vàn khó khăn trong triển khai thực tế. Greenland không chỉ cần các khoản trợ cấp tài chính khổng lồ để duy trì hoạt động cơ bản, mà còn phải đối mặt với dân số già hóa, hạ tầng lạc hậu, quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế đầy gian nan, cùng nhiều thách thức chồng chất khác.
Đối với người dân Greenland, vượt qua mùa đông kinh tế trước mắt và giải quyết những vấn đề sinh kế căn bản rõ ràng cấp bách hơn rất nhiều so với việc phải ứng phó với những đề xuất mua lại đến từ Washington.
