Nhiều nước châu Âu cân nhắc cho doanh nghiệp điện, đường sắt bắn hạ UAV xâm nhập

Nhiều nước châu Âu đã bắt đầu hoặc đang cân nhắc cho phép các doanh nghiệp điện lực, đường sắt và đơn vị vận hành hạ tầng trọng yếu tham gia ngăn chặn, gây nhiễu, thậm chí bắn hạ máy bay không người lái (UAV) xâm nhập các khu vực được bảo vệ.

Kể từ khi chiến tranh Nga–Ukraine nổ ra năm 2022, các vụ UAV xâm nhập ngày càng gia tăng, trong khi mối đe dọa từ các hoạt động “chiến tranh hỗn hợp” cũng ngày càng lớn. Vì thế, nhiều chính phủ châu Âu đã bắt đầu hoặc đang cân nhắc chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào quân đội và cảnh sát sang cho phép các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước vận hành hệ thống điện, đường sắt cùng tham gia phòng vệ.

Các cơ quan năng lượng châu Âu cảnh báo những cuộc tấn công hỗn hợp nhằm vào lưới điện và các cơ sở hạ tầng trọng yếu có thể khiến hàng triệu người mất điện.

“Mùa đông năm nay có thể xảy ra gián đoạn sưởi ấm do các cuộc tấn công hỗn hợp. Về lý thuyết, điều đó có thể xảy ra, và khả năng nó thành hiện thực đang ngày càng tăng,” ông Kristian Ruby, Tổng thư ký Liên minh Công nghiệp Điện lực châu Âu (Eurelectric), nói với Reuters.

Pháp đi đầu bằng một đạo luật

Pháp là nước đi đầu trong việc sửa luật và triển khai biện pháp an ninh trước mối đe dọa từ UAV. Tháng 8 năm nay, Quốc hội Pháp thông qua đạo luật cho phép các doanh nghiệp vận hành hạ tầng trọng yếu và nhà thầu đã được phê duyệt phát hiện, gây nhiễu và bắn hạ UAV gần những cơ sở được chỉ định.

Đạo luật ra đời sau hàng loạt vụ UAV bay trên các cơ sở trọng yếu và địa điểm quân sự, trong đó có vụ tháng 12/2025 tại căn cứ tàu ngầm hạt nhân Île Longue gần thành phố Brest, tây bắc nước Pháp.

Một quan chức cấp cao Pháp tham gia kế hoạch cho biết UAV ngày càng phổ biến và dễ mua, nên mối lo về an ninh đã liên tục tăng trong 10 năm qua. Pháp muốn hoàn tất việc trang bị hệ thống chống UAV cho các cơ sở thuộc danh sách địa điểm nhạy cảm đã được mở rộng trước năm 2027.

Chính phủ Pháp dự kiến đưa ra một danh sách hệ thống đã được phê duyệt cho các doanh nghiệp vận hành hạ tầng trọng yếu, trong đó có Tập đoàn Điện lực Pháp (EDF) và Công ty Đường sắt Quốc gia Pháp (SNCF). Danh sách gồm thiết bị gây nhiễu điện tử, UAV đánh chặn và các giải pháp chống UAV khác, được lựa chọn phù hợp với từng môi trường và tình huống cụ thể.

Cụm ngành cạnh tranh Systematic Paris-Region, đơn vị thực hiện chương trình thử nghiệm của chính phủ, xác nhận rằng sau đợt đánh giá khởi động vào mùa hè, 3 nhà tích hợp hệ thống và 17 hệ thống chống UAV đã được đưa vào danh sách xem xét.

Quan chức này lưu ý rằng không thể bố trí người được huấn luyện quân sự tại mọi cơ sở, nên Pháp đang cố tự động hóa việc chống UAV đến mức cao nhất có thể. Sau này, nhân viên an ninh tại cơ sở hạ tầng chỉ cần “bấm một nút” là kích hoạt được hệ thống chống UAV tự động.

Đức, Áo tính theo sau, Ba Lan đã lập vùng cấm bay

Tháng 8 năm nay, một UAV mang chất nổ bị phát hiện gần một máy bay chở hàng của Ukraine tại sân bay Leipzig/Halle của Đức. Chính phủ Đức cáo buộc Nga đứng sau vụ việc mà Berlin mô tả là một cuộc “tấn công hỗn hợp”, nhưng Nga phủ nhận.

Tại Đức, việc chống UAV vẫn thuộc trách nhiệm của cảnh sát. Tuy nhiên, Bộ Nội vụ Đức nói với Reuters rằng họ đang nghiên cứu cách để doanh nghiệp vận hành hạ tầng trọng yếu và bên thứ ba tham gia chủ động chống UAV trong khuôn khổ pháp luật.

Hồi tháng 9, Bộ trưởng Quốc phòng Áo Klaudia Tanner cũng công bố kế hoạch cho phép doanh nghiệp vận hành hạ tầng trọng yếu, kể cả các tập đoàn năng lượng lớn, đánh chặn UAV khi phát hiện chúng gây đe dọa. Bà nói thẳng: “Nhà nước không thể tự mình bảo vệ từng cơ sở”.

Ba Lan còn đi xa hơn.

Ngoài việc thiết lập vùng cấm bay đối với UAV quanh các cơ sở năng lượng trọng yếu, Ba Lan đã cho phép các đơn vị an ninh chuyên trách của doanh nghiệp vận hành phá hủy, vô hiệu hóa hoặc giành quyền kiểm soát những UAV bay vào vùng cấm. Các doanh nghiệp này cũng diễn tập chung với quân đội và cảnh sát.

Trách nhiệm pháp lý đối với thiệt hại phát sinh vẫn chưa rõ

Nhiều năm qua, các doanh nghiệp dịch vụ công ích ở châu Âu chủ yếu lo tăng cường an ninh mạng và chuẩn bị khôi phục dịch vụ sau sự cố, chứ không chủ động ngăn chặn tấn công. Với họ, được quyền bắn hạ UAV sẽ là một thay đổi lớn. Thách thức cốt lõi mà các nước phải giải quyết vẫn là làm rõ trách nhiệm pháp lý, nhất là đối với những thiệt hại phát sinh từ hoạt động đánh chặn.

Công nghệ chống UAV tự động ở châu Âu ngày càng hoàn thiện, nhưng việc xây dựng luật vẫn khá chậm. Bắn hạ UAV có thể gây thương vong hoặc thiệt hại tài sản dưới mặt đất. Hai nguồn tin tại các công ty truyền tải điện ở sườn phía đông của NATO cho biết khi chưa có án lệ hoặc cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý rõ ràng, nhiều doanh nghiệp vẫn ngần ngại chủ động đánh chặn vì lo ngại phải bồi thường những khoản tiền lớn.

Một số nước lại dè dặt với việc trao quyền phòng vệ cho doanh nghiệp. Bà Asta Sihvonen-Punkka, Giám đốc điều hành công ty vận hành lưới điện quốc gia Phần Lan Fingrid, nhấn mạnh rằng trách nhiệm đối phó với các mối đe dọa quanh hạ tầng trọng yếu phải thuộc về Chính phủ và quân đội Phần Lan. Bà nhận định nếu chuyển quyền này cho doanh nghiệp điện, đó sẽ là một thay đổi “rất, rất lớn”, cần được đánh giá pháp lý thận trọng.

Ông Jari Stenius, Giám đốc an ninh của tập đoàn năng lượng Fortum (Phần Lan), cũng cho rằng công ty năng lượng nên tập trung sản xuất năng lượng, còn các mối đe dọa an ninh nên để quân đội và cảnh sát xử lý.

Nhu cầu thiết bị chống UAV tăng vọt

Trong khi đó, nhu cầu thiết bị chống UAV của khu vực tư nhân tăng rõ rệt. Tập đoàn quốc phòng Đức Rheinmetall cho biết các doanh nghiệp vận hành hạ tầng dân sự hỏi mua hệ thống chống UAV ngày càng nhiều, Reuters đưa tin. Các công ty quốc phòng đang đánh giá tiềm năng của thị trường chống UAV tăng trưởng nhanh này.