Ông Fauci từ chối trả lời Quốc hội, Thượng nghị sĩ Rand Paul thúc đẩy truy tố

Thượng nghị sĩ liên bang Mỹ Rand Paul (đảng Cộng hòa, bang Kentucky) dự kiến tổ chức bỏ phiếu tại ủy ban vào sáng thứ Năm (6/8), để quyết định có truy tố cựu quan chức phụ trách ứng phó đại dịch COVID-19, Anthony Fauci, với tội khinh miệt Quốc hội hay không.

Tuần trước, khi tham dự phiên điều trần do Thượng viện phụ trách An ninh Nội địa và Các vấn đề Chính phủ — do ông Paul làm chủ tịch — tổ chức, ông Fauci đã viện dẫn 111 lần Điều khoản “không tự chứng tội” trong Tu chính án thứ năm của Hiến pháp Mỹ để từ chối trả lời các câu hỏi. Điều khoản này cho phép nhân chứng không trả lời khi câu trả lời có thể khiến bản thân đối mặt với nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Liệu việc viện dẫn đó của ông Fauci có thích đáng? Thượng viện có thể áp dụng những biện pháp gì? Ông John Malcolm, cựu công tố viên liên bang, hiện là Phó chủ tịch Viện Edwin Meese III thuộc tổ chức Advancing American Freedom, đã có một bài chuyên luận trên Fox News, phân tích hai chiều các vấn đề pháp lý liên quan.

Những yếu tố ủng hộ việc ông Fauci viện dẫn Tu chính án thứ năm

Ông Malcolm cho rằng, trong hai trường hợp sau, ông Fauci có quyền được Tu chính án thứ năm bảo vệ, tức quyền “không bị ép buộc phải đưa ra lời khai gây bất lợi cho chính mình”:

Thứ nhất, Tổng thống Donald Trump cùng một số nghị sĩ Cộng hòa ở Quốc hội cho rằng lệnh ân xá do Tổng thống Joe Biden ký bằng bút tự động trước khi rời nhiệm sở (bao gồm cả ân xá cho ông Fauci) có thể vô hiệu, với lý do được cho là không có sự hay biết hoặc phê chuẩn trực tiếp của chính ông Biden. Nếu các lệnh ân xá này bị xác định là vô hiệu, về mặt lý thuyết, Bộ Tư pháp Mỹ có thể khởi tố ông Fauci về các tội danh liên bang mà ông có thể bị cáo buộc.

Thứ hai, một số tổng chưởng lý bang đang tiến hành điều tra, nhằm đánh giá xem liệu ông Fauci có liên quan đến hành vi khai man trong các vụ án cấp bang gắn với công việc chính phủ của ông. Họ có thể truy tố ông với cáo buộc khai man trong các vụ kiện liên quan đến đại dịch COVID.

Trước nguy cơ bị cáo buộc khai man trong các phiên điều trần mang tính chính trị, việc ông Fauci thực hiện quyền im lặng theo lời khuyên của luật sư có thể được xem như một chiến lược tự vệ hợp pháp.

Những yếu tố phản đối việc ông Fauci viện dẫn Tu chính án thứ năm

Ông Malcolm cho rằng có một số yếu tố cho thấy việc viện dẫn của ông Fauci có thể không thích đáng, trong đó hai điểm đặc biệt quan trọng:

Một là, Tổng thống Biden đã ân xá toàn diện cho ông Fauci đối với bất kỳ tội danh liên bang nào trong khoảng thời gian từ ngày 1/1/2014 đến 19/1/2025, trước khi rời nhiệm sở.

Hai là yếu tố thời gian. Ông Fauci nghỉ hưu từ năm 2022; khả năng các hành vi cấp bang (nếu có) của ông bị truy cứu trong thời hạn khởi tố theo luật định là khá thấp. Trong vụ “Hoffman kiện Chính phủ Hoa Kỳ năm 1951″ (Hoffman v. United States, 1951), Tối cao Pháp viện Mỹ chỉ rõ rằng đặc quyền chống tự chứng tội nhằm bảo vệ cá nhân trước “nguy cơ thực tế”, chứ không phải những khả năng xa vời hay mang tính phỏng đoán.

Các nhà chỉ trích cho rằng, với tư cách là quan chức chủ chốt, lâu năm điều hành chính sách y tế công cộng, việc ông Fauci từ chối trả lời các câu hỏi liên quan đến quy trình ra quyết định và nhật ký riêng có thể bị diễn giải là thiếu trung thực với công chúng. Trong nhận thức chung, khi một quan chức công cộng từ chối trả lời chất vấn của Quốc hội, điều đó thường bị xem như “có điều gì đó muốn giấu” hoặc “ngầm thừa nhận sai phạm”.

Những lựa chọn mà Thượng nghị sĩ Paul có thể thực hiện

Theo phân tích của Politico, nếu nghị quyết của ông Paul được ủy ban thông qua, ông có thể lựa chọn một số phương án để đưa vụ việc ra tòa.

— Thông thường, nghị quyết sẽ được trình lên toàn thể Thượng viện xem xét, và cần đạt ngưỡng 60 phiếu để thông qua; điều này đồng nghĩa ông Paul sẽ cần sự ủng hộ của một số nghị sĩ Dân chủ.

— Một phương án khác là để Phó tổng thống JD Vance, với tư cách Chủ tịch Thượng viện, tiến hành bỏ phiếu. Giáo sư Jonathan David Shaub (khoa Luật và Chính sách công, Trường Luật Rosenberg, Đại học Kentucky) nói với Politico rằng, theo Bộ Luật Hoa Kỳ: sau khi ủy ban biểu quyết thông qua, nếu Quốc hội không họp, Chủ tịch Thượng viện có thể thay mặt toàn thể Thượng viện bỏ phiếu và chuyển hồ sơ sang Bộ Tư pháp để truy tố.

Cuối cùng, vụ việc sẽ được giao cho Văn phòng Công tố viên liên bang tại Đặc khu Columbia (Washington, D.C.) quyết định có khởi tố ông Fauci hay không.

Nếu vụ việc tiến vào giai đoạn tố tụng, thẩm phán sẽ căn cứ theo tiêu chuẩn do Tòa phúc thẩm vòng Đặc khu Columbia xác lập trong vụ “Ellis kiện Chính phủ Hoa Kỳ năm 1969” (Ellis v. United States, 1969), để phán quyết liệu ông Fauci đã viện dẫn Tu chính án thứ năm một cách chính xác hay chưa.