Ông Trump thúc đẩy thành lập Hội đồng Hòa bình, những quốc gia nào tham gia?

Tổng thống Mỹ ông Donald Trump ngày thứ Tư (21/1) đã có bài diễn văn đặc biệt tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos. Ông trực tiếp xác nhận sáng kiến “Hội đồng Hòa bình” (Board of Peace) do mình đề xuất đã đạt được bước đột phá quan trọng và đang nhanh chóng trở thành nền tảng trọng tâm để giải quyết xung đột Gaza, đồng thời tái định hình trật tự toàn cầu.

Ông Trump nói: “Chúng ta đang giải quyết một số vấn đề mà trước đây mọi người cho là hoàn toàn không thể giải quyết. Hiện nay, những bên liên quan quan trọng nhất đã ngồi vào bàn đàm phán, đó là một bước đột phá to lớn.”

Israel chính thức tham gia

Thủ tướng Israel, ông Benjamin Netanyahu, ngày thứ Tư (21/1) tuyên bố chấp nhận lời mời và gia nhập Hội đồng Hòa bình. Trước đó, phía Israel từng công khai bày tỏ bất mãn với thành phần của “Ủy ban Điều hành Gaza” (Gaza Executive Board) do Mỹ đề xuất.

Lo ngại chính của Israel là danh sách cơ quan điều hành này bao gồm Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan và một quan chức ngoại giao cấp cao của Qatar, hai nước bị Israel xem là có quan hệ quá mật thiết với Hamas, thậm chí từng tuyên bố cứng rắn rằng “quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar sẽ không xuất hiện tại Gaza”. Sau cuộc gặp bên lề Davos hôm nay, ông Netanyahu đã xác nhận sẽ tham gia, đánh dấu việc “phương án ủy thác Gaza” do ông Trump thiết kế đã nhận được sự chấp thuận của bên liên quan trung tâm nhất.

Kiến trúc ba tầng: tách biệt quyết sách và thực thi

Ông Trump xây dựng một cấu trúc ba tầng được thiết kế tách biệt rõ ràng, tách rời giữa hoạch định chính trị, điều hành ngoại giao và thực thi trên thực địa, với việc ông giữ ghế chủ tịch và nắm quyền phủ quyết tuyệt đối. Cụ thể:

Hội đồng Hòa bình (Board of Peace): Tầng ra quyết sách cao nhất, gồm nguyên thủ các quốc gia (như Thủ tướng Israel ông Benjamin Netanyahu, Thủ tướng Hungary ông Viktor Orbán) đóng vai trò cơ quan giám sát vĩ mô, phê chuẩn ngân sách, đường lối lớn và tầm nhìn dài hạn cho Gaza.

Ủy ban Điều hành (Executive Board / Founding Executive Board): Tầng hành chính nòng cốt, là cơ quan chấp hành dưới Hội đồng Hòa bình, do ông Trump trực tiếp chỉ định các chuyên gia và quan chức khu vực, phụ trách giải trừ vũ trang Gaza và tái thiết cơ sở hạ tầng. Thành phần bao gồm:

• Ông Mike Waltz: Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc, phụ trách điều phối tổng thể.
• Ông Marco Rubio: Ngoại trưởng Mỹ, phụ trách mặt trận ngoại giao.
• Ông Steve Witkoff: Đặc phái viên Trung Đông của ông Trump.
• Ông Jared Kushner: Cố vấn then chốt.
• Ông Tony Blair: Cựu Thủ tướng Anh, cố vấn quốc tế.
• Ông Ajay Banga: Chủ tịch Ngân hàng Thế giới, phụ trách minh bạch tài chính.​

Ủy ban Điều hành Gaza (Gaza Executive Board): Tầng phối hợp khu vực, là bộ phận từng gây bất mãn cho Israel, phụ trách điều phối với các thế lực tại chỗ. Nhóm này bao gồm các quan chức mà phía Israel coi là “thân Hamas”, như:

• Ông Hakan Fidan: Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ.
• Ông Ali al‑Thawadi: Nhà ngoại giao cấp cao của Qatar, phụ trách liên lạc với Hamas.
• Ông Hassan Rashad: Lãnh đạo cơ quan tình báo Ai Cập.
• Bà Reem Al Hashimy: Bộ trưởng Hợp tác quốc tế của UAE.
• Ông Nickolay Mladenov: Cựu đặc phái viên LHQ về Trung Đông, giữ chức Đại diện cấp cao tại Gaza.​

Các nước tham gia và điều kiện “thành viên thường trực”

Chính quyền Trump đã gửi thư mời khoảng 60 quốc gia tham gia Hội đồng Hòa bình. Đặc phái viên ông Steve Witkoff xác nhận đã có khoảng 25 nước nhận lời. Các nước được nêu gồm:

• Đồng minh then chốt ở Trung Đông: Israel, Saudi Arabia, Qatar, Ai Cập, Jordan, UAE, Morocco, Bahrain.
• Châu Âu / Á–Âu: Thổ Nhĩ Kỳ, Hungary, Albania, Serbia, Belarus, Kosovo, Armenia, Azerbaijan.
• Châu Mỹ: Canada, Argentina, Paraguay.
• Châu Á: Pakistan, Việt Nam, Indonesia, Kazakhstan, Uzbekistan.
• Tổ chức quốc tế / cố vấn: Ngân hàng Thế giới (Chủ tịch Ajay Banga), cựu Thủ tướng Anh Tony Blair.​

Tổng thống Azerbaijan, ông Ilham Aliyev, đã chính thức gửi thư cho ông Trump, tuyên bố việc gia nhập là “biểu tượng của quan hệ đối tác đôi bên cùng có lợi giữa Mỹ và Azerbaijan”. Do ông Trump từng đứng ra dàn xếp hòa bình giữa Azerbaijan và Armenia năm 2025, việc hai nước cùng tham gia được coi là một thắng lợi ngoại giao đáng kể.

Theo điều lệ, nhiệm kỳ thành viên kéo dài 3 năm; nếu muốn có ghế “thành viên thường trực”, các nước phải đóng góp 1 tỉ USD vào Quỹ tái thiết Gaza.

Nhật Bản, Ấn Độ và các nước từ chối

Nhật Bản: Thủ tướng Sanae Takaichi đã nhận được thư mời; Chính phủ Nhật Bản cho biết đang đánh giá trên hai khía cạnh “gánh nặng tài chính và khuôn khổ hiến pháp”.

Ấn Độ: Thủ tướng Narendra Modi xác nhận đã nhận lời mời nhưng hiện vẫn thăm dò và chưa cam kết gia nhập.

Ở chiều ngược lại, Pháp, Na Uy, Thụy Điển đã tuyên bố từ chối. Tổng thống Pháp ông Emmanuel Macron công khai chỉ trích việc gắn “mức giá” với hòa bình, phản đối xây dựng một cơ chế thay thế Liên Hợp Quốc. Chính phủ Canada cũng tuyên bố sẽ không chi 1 tỉ USD để mua ghế thường trực. Ông Trump nói trong bài diễn văn rằng “có những người muốn đi xe miễn phí, nhưng hòa bình thực sự cần có sự đầu tư thực sự”.

Lập trường của Trung Quốc và Nga

Phía Trung Quốc: Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Quách Gia Côn xác nhận đã nhận được lời mời, nhưng nhấn mạnh cần duy trì “trật tự quốc tế lấy Liên Hợp Quốc làm trung tâm” và hiện vẫn trong trạng thái quan sát. Một số chuyên gia Trung Quốc được truyền thông nhà nước trích dẫn nhận định Bắc Kinh khó có khả năng tham gia, cho rằng sáng kiến này bị thúc đẩy bởi lợi ích quốc gia của Mỹ hơn là quan tâm chân chính tới hòa bình Trung Đông.

Phía Nga: Người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov, cho biết Nga đang “nghiên cứu chi tiết đề xuất” và sẽ trao đổi với phía Mỹ để làm rõ mọi “sắc thái” trong điều lệ. Các hãng tin quốc tế cho hay Moscow chưa ký điều lệ, song lập trường hiện được nhìn nhận là “đang cân nhắc tích cực”.

Đáng chú ý, người đứng đầu Quỹ đầu tư trực tiếp Nga, ông Kirill Dmitriev, hôm thứ Ba (20/1) đã có cuộc gặp kéo dài hai giờ với phái đoàn Mỹ, trong đó có ông Witkoff và ông Kushner, bên lề Davos. Đây là lần đầu tiên một quan chức cấp cao Nga trở lại Davos kể từ khi xung đột Nga–Ukraine leo thang năm 2022.

Ông Trump dự kiến 10:30 sáng ngày 22/1 sẽ chủ trì lễ ký điều lệ chính thức tại trung tâm hội nghị Davos. Khi đó, các nguyên thủ sẽ ký tên vào văn kiện; danh sách quốc gia tham gia có mở rộng thêm hay không và liệu có nước nào chấp nhận đóng “phí thường trực” sẽ được công bố rõ ràng trong buổi lễ.