Phân tích: Trung Quốc – Triều Tiên “đồng sàn dị mộng”, lợi dụng lẫn nhau

Sau 7 năm, lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình thăm Triều Tiên và tuyên bố hai nước cần điều chỉnh chiến lược, xây dựng quan hệ đối tác chiến lược. Trong bối cảnh quốc tế phức tạp hiện nay, hướng đi tương lai của quan hệ Trung–Triều đang được nhiều bên quan tâm. Các chuyên gia cho rằng dù hai bên duy trì cái gọi là “hữu nghị truyền thống”, nhưng thực tế thiếu lòng tin, và Bình Nhưỡng không muốn trở thành quân cờ của Bắc Kinh, khiến quan hệ hai nước đầy biến động.

Phân tích: cái gọi là “đối tác chiến lược mới” chỉ mang tính trình diễn

Sau khi ông Tập Cận Bình kết thúc chuyến thăm chính thức Triều Tiên vào thứ Ba (9/6), báo Nhân Dân Nhật Báo của ĐCSTQ đã dành trang nhất và nhiều bài viết lớn để đưa tin, nhấn mạnh việc tiếp tục “tình hữu nghị truyền thống” giữa Trung Quốc và Triều Tiên.

Trong hội đàm thượng đỉnh, ông Tập đề xuất hai bên tăng cường tin cậy chính trị, hợp tác thực chất và phối hợp chiến lược. Ông Kim Jong-un tuyên bố coi quan hệ Triều–Trung là chiến lược hàng đầu của quốc gia và sẽ phát triển quan hệ song phương.

Hãng thông tấn Yonhap hôm 9/6 đưa tin, trong chuyến thăm này hai bên nhiều lần sử dụng các cụm từ như “điều chỉnh chiến lược và hợp tác chiến lược”, coi quan hệ là “nhiệm vụ chiến lược số một”. Điều này được xem là một dạng “đối tác chiến lược” vượt trên quan hệ đồng minh truyền thống.

Nhà bình luận chính trị kỳ cựu Trần Phá Không (hiện sống tại Mỹ) nói với The Epoch Times rằng chuyến thăm của ông Tập “mang tính biểu tượng nhiều hơn, thiếu kết quả thực chất”.

Nhà nghiên cứu Thẩm Minh Thất thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan phân tích rằng nếu không có đối đầu trực tiếp với Mỹ, ĐCSTQ và Triều Tiên có thể tiếp tục hợp tác vì lợi ích địa chính trị. Tuy nhiên, nếu chiến tranh Nga–Ukraine kết thúc và vấn đề Iran được giải quyết, thì “ngoại trừ Cuba, Triều Tiên sẽ trở thành mục tiêu tiếp theo của ông Trump. Ông Trump quyết tâm loại bỏ các chế độ cộng sản này”.

ĐCSTQ – Triều Tiên lợi dụng lẫn nhau, Triều Tiên muốn thoát khỏi sự chi phối của ĐCSTQ

Báo Wall Street Journal hôm 9/6 cho rằng chuyến thăm của lãnh đạo ĐCSTQ là do cả hai bên đều có nhu cầu riêng.

Ông Tập muốn thể hiện mặt trận thống nhất chống phương Tây và chứng minh ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với chính quyền Kim Jong-un, đồng thời hy vọng kéo Triều Tiên – vốn đang nghiêng về Nga – quay trở lại quỹ đạo của ĐCSTQ. Trong khi đó, ông Kim Jong-un muốn ĐCSTQ cung cấp thêm hỗ trợ vật chất và chính trị.

Hai bên đều cần nhau, nhưng nền tảng hợp tác chủ yếu là lợi ích chiến lược thực tế, không phải ý thức hệ truyền thống.

Ông Thẩm Minh Thất cho rằng dù Triều Tiên tiếp đón Tập Cận Bình với nghi thức cao, “về các vấn đề liên quan, họ có thể thảo luận, nhưng cơ bản Triều Tiên sẽ không chấp nhận thay đổi lập trường theo yêu cầu của ĐCSTQ”.

Ông Trần Phá Không cũng nhận định rằng với Triều Tiên, “nguồn lực lớn về nhân lực, vật lực và tài chính từ ĐCSTQ có thể là một sự hấp dẫn, nhưng với tính cách cứng rắn của Kim Jong-un và quan niệm chủ quyền quốc gia, ông ta sẽ không để Tập Cận Bình tùy ý chi phối”.

Hiện nay, cả ông Tập và ông Putin đều đang cố gắng lôi kéo ông Kim Jong-un, khiến Triều Tiên có thêm nhiều “con bài mặc cả”.

Ông Trần Phá Không nói ĐCSTQ vừa viện trợ kinh tế cho Triều Tiên nhưng lại không muốn nước này giàu lên, vì lo ngại khi Triều Tiên mạnh hơn sẽ trở thành mối đe dọa. Phía Triều Tiên cũng rất bất mãn với điều này.

Ông nhấn mạnh rằng từ ông Kim Jong-il đến ông Kim Jong-un, Triều Tiên “luôn muốn thoát khỏi sự kiểm soát của ĐCSTQ, không muốn làm quân cờ, thậm chí muốn nghiêng về Mỹ”.

Triều Tiên gần Nga và Mỹ, chuyến thăm của ông Tập không còn nhắc “phi hạt nhân hóa”

Trong chuyến thăm Triều Tiên năm 2019, ông Tập từng nêu ủng hộ “phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên”. Tuy nhiên trong thông cáo lần này không còn xuất hiện cụm từ “phi hạt nhân hóa”, điều này được cho là Bắc Kinh đã mặc nhiên chấp nhận việc Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân.

Ngay trước chuyến thăm, em gái Kim Jong-un là Kim Yo-jong công khai nói rằng thông tin về việc Mỹ và Trung Quốc đạt đồng thuận “phi hạt nhân hóa Triều Tiên” trong cuộc gặp thượng đỉnh tháng Tư là “tin giả hoàn toàn”.

Ông Thẩm Minh Thất cho rằng thực tế ĐCSTQ đã không còn nhấn mạnh vấn đề phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Ông cũng cho rằng Mỹ sau khi xử lý vấn đề hạt nhân Iran có thể sẽ chuyển sang Triều Tiên.

Ông nói thêm rằng ông Kim Jong-un khó có khả năng nhượng bộ vì vũ khí hạt nhân là thành quả chiến lược mà họ đã phát triển qua nhiều năm.

Thực tế, đối với ĐCSTQ, một Triều Tiên có vũ khí hạt nhân cũng có thể trở thành lực lượng đối trọng Mỹ.

Ông Trần Phá Không cho rằng chuyến thăm lần này của ông Tập cũng nhằm “cho Mỹ thấy rằng ĐCSTQ có quân bài để đối đầu, với Nga và Triều Tiên là các đồng minh”.

Ông nhận định rằng dưới thời nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Mỹ từng muốn cải thiện quan hệ với Triều Tiên nhưng ĐCSTQ đã can thiệp, khiến tiến trình bị cản trở.

Hiện nay, quan hệ Triều Tiên – Nga đang xích lại gần nhanh chóng, trở thành đối tác chiến lược, khiến ĐCSTQ cũng gia tăng lo ngại.

Ông Trần Phá Không kết luận rằng chuyến thăm này mang tính nghi lễ, biểu tượng và chủ yếu nhằm thể hiện hình ảnh, “chỉ là một chuyến đi để tham gia nghi thức đón tiếp long trọng và tự thỏa mãn”.

Ông Thẩm Minh Thất cũng cho rằng ĐCSTQ lo ngại việc Triều Tiên hợp tác quá mức với Nga sẽ giúp nước này tăng cường năng lượng và năng lực quân sự.

Ông nói thêm: “Quan hệ giữa Triều Tiên và ĐCSTQ vốn đã tồn tại nhiều vấn đề tiềm ẩn. Kim Jong-un vốn tự cao, không muốn làm ‘cấp dưới’ của ĐCSTQ, cũng không muốn nghe theo Bắc Kinh trong chính sách với Hàn Quốc. Thực tế, ảnh hưởng của ĐCSTQ đối với Triều Tiên là khá hạn chế”.

Cửa ra biển sông Đồ Môn khó mở

Tại cuộc họp báo ngày 8/6 của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, phóng viên Hãng thông tấn Yonhap hỏi: trong cuộc hội đàm tháng Năm giữa lãnh đạo ĐCSTQ và Nga, hai bên đã tuyên bố sẽ cùng Triều Tiên tiếp tục tham vấn về vấn đề cửa ra biển sông Đồ Môn. Trong hội đàm Trung – Triều lần này, vấn đề đó có được thảo luận hay không? Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc trả lời rằng: hiện chưa có thông tin liên quan.

Báo Sankei Shimbun của Nhật Bản hôm 7/6 đưa tin, chuyến thăm Triều Tiên lần đầu tiên sau 7 năm của ông Tập Cận Bình có thể bao gồm việc thảo luận với ông Kim Jong-un về vấn đề phát triển “hành lang ra biển Nhật Bản” thông qua sông Đồ Môn.

Sông Đồ Môn chảy dọc biên giới Trung – Triều. Từ đoạn cách cửa sông khoảng 15 km trở đi thuộc lãnh thổ Nga và Triều Tiên, do đó tàu thuyền của Trung Quốc bị hạn chế khả năng ra biển.

ĐCSTQ từ lâu muốn khai thông tuyến đường thủy này ra biển Nhật Bản. Ngoài lợi ích kinh tế, mục tiêu quan trọng hơn là nhằm kiềm chế Nhật Bản.

Bài báo suy đoán rằng trong hội đàm giữa ông Tập Cận Bình và ông Kim Jong-un, vấn đề phát triển cửa sông Đồ Môn rất có thể là một chủ đề trọng tâm.

Bài báo cũng cho biết trong tuyên bố chung cuộc họp giữa lãnh đạo ĐCSTQ và Nga tại Bắc Kinh tháng trước, vấn đề liên quan đến việc đi qua sông Đồ Môn ra biển Nhật Bản đã được ghi rõ rằng sẽ “tiếp tục tiến hành tham vấn ba bên”.

Ông Thẩm Minh Thất nhận định rằng vấn đề sông Đồ Môn chắc chắn sẽ được ông Tập và ông Kim Jong-un thảo luận.

Triều Tiên và Nga đang hợp tác xây dựng cầu xuyên biên giới tại khu vực lưu vực sông Đồ Môn, khiến khả năng Trung Quốc tiếp cận cửa biển bị hạn chế. Ông Tập Cận Bình cần thuyết phục hai nước để giải quyết vấn đề này.

Trước đây, tàu chiến ĐCSTQ và Nga diễn tập tại khu vực Vladivostok phải đi đường vòng từ Đại Liên, khá xa. Tuy nhiên, Triều Tiên có thể không dễ dàng cho phép hải quân ĐCSTQ neo đậu tại cảng của mình.

Ông Thẩm Minh Thất cho rằng: “Triều Tiên sẽ cân nhắc thái độ của Mỹ”. Khi hội đàm với ông Tập, ông Kim Jong-un không chỉ trích Mỹ hay nêu đích danh Tổng thống Trump; ông cũng từng rất thích các hội nghị thượng đỉnh song phương với ông Trump trước đây, và ông Trump cũng nhiều lần gọi ông Kim Jong-un là “người bạn tốt”.

Ông Trần Phá Không phân tích rằng về vấn đề cửa ra biển sông Đồ Môn, “Kim Jong-un sẽ không dễ dàng nhượng bộ, mục tiêu của ông Tập rất khó đạt được”.

3a đời lãnh đạo Triều Tiên đều phòng bị ĐCSTQ

“Từ Kim Il-sung và Kim Jong-il đến Kim Jong-un, cả 3 thế hệ đều theo đuổi chính sách phòng bị ĐCSTQ. Họ cho rằng trong lịch sử, mối đe dọa lớn nhất đến từ phương Bắc. ĐCSTQ cũng có tham vọng đối với Triều Tiên.”

Dù ĐCSTQ từng liên minh với Triều Tiên trong chiến tranh chống Hàn Quốc và chống Mỹ, nhưng sau chiến tranh, Kim Il-sung đã yêu cầu quân đội ĐCSTQ rút hoàn toàn, không để lại một binh sĩ nào. Triều Tiên luôn cảnh giác cao độ với ĐCSTQ.

Ngược lại, dù Triều Tiên công khai phản đối việc Mỹ đóng quân tại Hàn Quốc, họ lại coi đó là một yếu tố ổn định cho bán đảo Triều Tiên.

Ông Trần Phá Không nhấn mạnh rằng ngay cả khi ĐCSTQ cam kết viện trợ kinh tế lớn, việc Triều Tiên có đồng ý mở cửa ra biển cho Trung Quốc hay không “vẫn sẽ phải cân nhắc kỹ lưỡng, bao gồm cả tác động đối với Nhật Bản”. Ông cũng cho rằng thực tế Triều Tiên không có tâm lý chống Nhật mạnh, và mẹ của ông Kim Jong-un được sinh ra tại Nhật Bản.