Quyền lực tình báo Mỹ suy yếu giữa tranh cãi về ứng viên do ông Trump đề cử

Một đạo luật tình báo quan trọng nhưng gây nhiều tranh cãi của Mỹ đã hết hiệu lực trong bối cảnh hai đảng rơi vào thế bế tắc về việc Tổng thống Donald Trump lựa chọn ông Bill Pulte làm quyền Giám đốc Tình báo Quốc gia.

Điều 702 của Đạo luật Giám sát Tình báo Nước ngoài (FISA) từng được gia hạn tạm thời vào cuối tháng Tư với thời hạn hết hiệu lực là ngày 12/6.

Thẩm quyền này cho phép các cơ quan tình báo thu thập thông tin về các mục tiêu nước ngoài bên ngoài lãnh thổ Mỹ. Các bên ủng hộ nhấn mạnh tầm quan trọng của nó đối với an ninh quốc gia trong bối cảnh cuộc chiến với Iran và giải vô địch bóng đá thế giới World Cup – giải đấu mà Mỹ là một trong các nước đồng đăng cai tổ chức.

“Việc không gia hạn Điều 702 của FISA có thể gây hậu quả nghiêm trọng”, Thượng nghị sĩ Tom Cotton (Đảng Cộng hòa, bang Arkansas), Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, viết trên mạng xã hội ngày 11/6.

Tuy nhiên, Điều 702 cũng cho phép việc giám sát mà không cần trát của tòa án đối với công dân Mỹ, làm dấy lên những lo ngại liên quan đến Tu chính án thứ Tư của Hiến pháp Mỹ, điều khiến các nhà lập pháp ở cả hai đảng quan ngại.

“Tất cả những gì chúng tôi yêu cầu là một mức độ trách nhiệm giải trình nhất định”, Thượng nghị sĩ Rick Scott (Đảng Cộng hòa, bang Florida) nói. Ông là một trong số ít nghị sĩ Cộng hòa cùng với gần như toàn bộ các nghị sĩ Dân chủ bỏ phiếu chống việc gia hạn thêm 3 năm đối với Tiêu đề VII của Đạo luật FISA (bao gồm Điều 702) trong cuộc bỏ phiếu ngày 5/6.

Đề xuất gia hạn 3 năm này đã được Hạ viện thông qua vào cuối tháng Tư, bất chấp những lo ngại rằng nó không bắt buộc phải có trát của tòa án khi truy vấn dữ liệu liên quan đến công dân Mỹ.

Nghị sĩ Jamie Raskin (Đảng Dân chủ, bang Maryland), thành viên cấp cao của Ủy ban Tư pháp Hạ viện, bày tỏ lo ngại về việc chính quyền Trump có tuân thủ các cải cách đối với Điều 702 của FISA được ban hành năm 2024 hay không.

“Chúng ta có thể khẳng định chắc chắn rằng FBI không biết họ đã thực hiện bao nhiêu lượt truy vấn đối với công dân Mỹ trong năm ngoái”, ông phát biểu tại Hạ viện ngày 10/6.

Một báo cáo năm 2025 của Văn phòng Tổng Thanh tra thuộc Bộ Tư pháp Mỹ cho thấy mặc dù FBI đã cải thiện việc tuân thủ các quy trình truy vấn dữ liệu, nhưng hoạt động giám sát từ bên trong và bên ngoài cơ quan này “vẫn đóng vai trò hết sức quan trọng”.

Vào tháng Ba, Tòa án Giám sát Tình báo Nước ngoài Hoa Kỳ đã gia hạn các chứng nhận liên quan đến Điều 702 thêm một năm, đồng nghĩa với việc hoạt động thu thập thông tin tình báo theo thẩm quyền này vẫn có thể tiếp tục ngay cả khi điều luật đã hết hiệu lực.

Việc Tổng thống Trump lựa chọn ông Bill Pulte, Giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang, làm quyền Giám đốc Tình báo Quốc gia sau khi bà Tulsi Gabbard rời nhiệm sở đã khiến nhiều nhà lập pháp tại Washington không hài lòng. Các nghị sĩ Dân chủ tại Thượng viện cùng một số nghị sĩ Cộng hòa đặc biệt phản đối quyết định này.

Theo kế hoạch, ông Pulte sẽ thay thế bà Gabbard vào ngày 19/6.

Thượng nghị sĩ Mark Warner (Đảng Dân chủ, bang Virginia), thành viên cấp cao của Ủy ban Tình báo Thượng viện, đã nhanh chóng bày tỏ lo ngại về kinh nghiệm chuyên môn của ông Pulte sau khi ông Trump công bố quyết định bổ nhiệm vào ngày 2/6.

Những ý kiến tương tự đã góp phần khiến phe Dân chủ phản đối dự luật gia hạn ngày 5/6, dẫn đến việc đề xuất này bị bác bỏ.

Sáng 11/6, Hạ viện đã bác bỏ một đề xuất gia hạn ngắn hạn đối với Điều 702. Trong bối cảnh xuất hiện nhiều lo ngại sâu sắc về Tu chính án thứ Tư, 19 nghị sĩ Cộng hòa cùng với 199 nghị sĩ Dân chủ bỏ phiếu chống lại phương án gia hạn vốn đòi hỏi phải đạt được đa số hai phần ba này.

Sau đó, các nghị sĩ đã rời Washington để nghỉ làm việc cho đến ngày 23/6.

Cũng trong ngày hôm đó, ông Cotton đã nỗ lực tìm kiếm sự đồng thuận tuyệt đối tại Thượng viện nhằm tạm thời gia hạn điều luật này. Tuy nhiên, Thượng nghị sĩ Ron Wyden (Đảng Dân chủ, bang Oregon), người luôn ủng hộ việc áp đặt các biện pháp kiểm soát đối với Điều 702, đã phản đối, khiến nỗ lực của ông Cotton thất bại.

“Theo hiểu biết của tôi, hiện giờ các ông không thể làm gì được nữa”, ông Wyden nói, đề cập đến cuộc bỏ phiếu tại Hạ viện và việc cơ quan này đã tạm nghỉ.

Ngày 11/6 cũng chứng kiến việc Tổng thống Trump công bố đề cử chính thức cho vị trí Giám đốc Tình báo Quốc gia là luật sư Jay Clayton.

Ông Clayton, hiện là Chưởng lý Liên bang khu vực Quận phía Nam New York và là cựu Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), đã nhận được phản hồi tích cực từ cả hai đảng.

Tuy nhiên, thông tin về việc đề cử ông được công bố chỉ vài giờ sau khi Hạ viện bác bỏ việc gia hạn FISA và kết thúc tuần làm việc, khiến Quốc hội hầu như không còn nhiều dư địa để xử lý vấn đề này.

“Nếu đề cử này được đưa ra sớm hơn một tuần, có lẽ đã tránh được rất nhiều rắc rối”, Nghị sĩ Jim Himes (Đảng Dân chủ, bang Connecticut), thành viên cấp cao của Ủy ban Tình báo Hạ viện, viết trên mạng xã hội, đồng thời ca ngợi “trí tuệ, phong thái điềm tĩnh và sự tận tâm sâu sắc đối với hoạt động phục vụ công chúng” của ông Clayton.

Thượng viện cũng sẽ gặp khó khăn trong việc phê chuẩn ông Clayton trước ngày 19/6, thời điểm ông Pulte dự kiến tiếp quản văn phòng của bà Gabbard.

Lãnh đạo phe đa số Thượng viện John Thune (Đảng Cộng hòa, bang Nam Dakota) nói với các phóng viên ngày 11/6 rằng ông và các đồng nghiệp sẽ “thử nghiệm các giới hạn” của những phương án khả thi để giúp ông Clayton vượt qua quy trình phê chuẩn đúng hạn.

Các nghị sĩ Dân chủ tại Thượng viện vẫn tỏ ra dè dặt trước khả năng ông Pulte được bổ nhiệm.

“Trước khi Thượng viện xem xét việc gia hạn FISA, cần phải có một sự bảo đảm rõ ràng rằng ông Pulte sẽ không giữ chức quyền Giám đốc Tình báo Quốc gia”, ông Warner viết trong một tuyên bố liên quan đến việc đề cử ông Clayton.

Trong khi nhánh lập pháp rơi vào thế bế tắc, nhánh hành pháp có thể tìm cách lấp khoảng trống này.

Ngày 12/6,Tổng thống Trump chia sẻ với các phóng viên rằng ông đang cân nhắc sử dụng một sắc lệnh hành pháp để xử lý việc Điều 702 sắp hết hiệu lực.

“Hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh rằng thẩm quyền này “rất quan trọng đối với quân đội của chúng ta”.