Tại sao Hoa Kỳ, TQ và Đài Loan đều chú ý đến cuộc bầu cử tổng thống Honduras?

Honduras sẽ tổ chức bầu cử tổng thống vào ngày 30/11, thu hút sự theo dõi sát sao của Mỹ, Trung Quốc và Đài Loan. Cuộc bầu cử chỉ có một vòng, và kết quả sẽ được quyết định ngay trong ngày. Trong số năm ứng viên, ba người dẫn đầu là: Salvador Nasralla (Đảng Tự do), Nasry Asfura (Đảng Quốc gia) và Rixi Moncada (Đảng LIBRE đang cầm quyền).

Ba ứng viên chính và đường lối tranh cử

Bà Rixi Moncada, 60 tuổi, từng là thẩm phán, giáo sư và giữ nhiều chức vụ trong chính phủ, hiện đại diện đảng LIBRE tranh cử. Bà cam kết ‘dân chủ hóa kinh tế’ bằng cách mở rộng tín dụng, tăng sản xuất nội địa và thúc đẩy mô hình tạo cơ hội cho mọi người. Bà Moncada cũng đề xuất cải cách Hiến pháp để hỗ trợ cải cách tư pháp và khẳng định sẽ tiếp tục duy trì quan hệ ngoại giao với Trung Quốc.

Ông Nasry Asfura, cựu thị trưởng Tegucigalpa và ứng viên bảo thủ của Đảng Quốc gia, nhấn mạnh phát triển hạ tầng, thúc đẩy đầu tư tư nhân và tạo việc làm. Ông cam kết cải thiện quan hệ với Mỹ và chỉ trích việc chính quyền Castro cắt đứt quan hệ với Đài Loan, dẫn đến xuất khẩu suy giảm, đặc biệt là ngành tôm.

Ông Salvador Nasralla, 72 tuổi, là người dẫn chương trình truyền hình và từng giữ chức Phó tổng thống trước khi từ chức năm 2024 để tái tranh cử đại diện Đảng Tự do. Ông nhấn mạnh khôi phục pháp quyền, chống tham nhũng, cải thiện quan hệ với Mỹ và tái lập quan hệ ngoại giao với Đài Loan.

Vì sao cuộc bầu cử này được theo dõi chặt chẽ?

Trong những năm gần đây, Trung Quốc liên tục gây sức ép để các quốc gia có quan hệ ngoại giao với Đài Loan chuyển sang công nhận Bắc Kinh. Honduras là một ví dụ điển hình: năm 2023, Tổng thống Xiomara Castro quyết định cắt đứt quan hệ với Đài Loan và thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc, với lời hứa rằng điều này sẽ mang lại cơ hội thương mại và nguồn đầu tư mới. Tuy nhiên, phần lớn các dự án mà Bắc Kinh từng cam kết, gồm cả đập thủy điện và khả năng ký hiệp định thương mại tự do, đều bị đình trệ. Xuất khẩu của Honduras sang Trung Quốc vẫn dưới 1%, trong khi Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường lớn nhất.

Trong bối cảnh bầu cử hiện tại, ứng viên đảng cầm quyền bà Rixi Moncada (đồng minh của bà Castro) vẫn ủng hộ duy trì quan hệ với Trung Quốc. Ngược lại, hai ứng viên đối lập — Nasry Asfura và Salvador Nasralla — đều cam kết cải thiện quan hệ với Mỹ và đảo ngược quyết định của chính quyền Castro. Họ chỉ trích việc cắt quan hệ với Đài Loan đã khiến xuất khẩu tôm, sản phẩm chủ lực từng vào thị trường Đài Loan, giảm mạnh. Cả hai cũng cho rằng các lời hứa đầu tư từ Trung Quốc không trở thành hiện thực, gây thiệt hại cho kinh tế Honduras.

Ông Nasralla và ông Asfura tuyên bố rằng nếu đắc cử, họ sẽ khôi phục quan hệ ngoại giao với Đài Loan, cắt quan hệ với Bắc Kinh và đồng thời chấm dứt quan hệ ngoại giao với Venezuela, bác bỏ tính hợp pháp của chính quyền Nicolas Maduro. Điều này tạo ra khả năng Honduras trở thành trường hợp hiếm hoi “quay ngược” ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực.

Theo Bloomberg, các chuyên gia như Evan Ellis và Margaret Myers đều nhận định rằng việc chuyển sang công nhận Trung Quốc không mang lại lợi ích kinh tế như Honduras kỳ vọng, đồng thời gửi đi tín hiệu bất lợi về định hướng chiến lược của quốc gia này đối với phương Tây.

Cuộc bầu cử Honduras lần này được theo dõi sát sao bởi Trung Quốc, Đài Loan và Hoa Kỳ. Tổng thống Donald Trump công khai ủng hộ ông Asfura, nhấn mạnh rằng kết quả bầu cử sẽ ảnh hưởng đến mức độ viện trợ của Mỹ đối với Honduras trong tương lai. Ông tuyên bố sẽ hợp tác cùng ông Asfura để chống lại “bọn cộng sản ma túy” nếu ông này thắng cử.

Mỹ và Trump đặc biệt quan tâm

Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Honduras và theo dõi sát diễn biến bầu cử. Tổng thống Donald Trump công khai ủng hộ Asfura, tuyên bố nếu ông này thắng cử, Mỹ sẽ hỗ trợ mạnh mẽ; ngược lại, nếu Asfura thất bại, Washington sẽ không tiếp tục “lãng phí tiền bạc”. Ông Trump nhấn mạnh sự hợp tác giữa ông và Asfura sẽ giúp chống lại “các lực lượng cộng sản ma túy” trong khu vực.

Nếu ông Asfula hoặc Nasralla giành chiến thắng và thực hiện những lời hứa đã đề cập ở trên, Reuters cho biết đây sẽ là thất bại ngoại giao lớn nhất của Trung Quốc trong khu vực kể từ năm 1990, khi chính phủ Nicaragua dưới thời Violeta Chamorro khôi phục quan hệ ngoại giao với Đài Loan.