Thẩm Minh Thất: Dự luật Thượng viện Mỹ mở đường truy trách nhiệm mổ cướp nội tạng

Nhà nghiên cứu Đài Loan Thẩm Minh Thất cho rằng việc Thượng viện Mỹ thông qua dự luật cho thấy vấn đề mổ cướp nội tạng đang chuyển từ những cáo buộc của giới dân sự thành mối quan tâm của nhà nước.

Lâu nay, vấn đề Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) mổ cướp nội tạng chủ yếu được học viên Pháp Luân Công, các nhà hoạt động nhân quyền và giới nghiên cứu phơi bày. Nay Quốc hội Mỹ đã đưa vấn đề này vào khuôn khổ lập pháp chính thức.

Một vấn đề nhân quyền vốn do xã hội dân sự lên tiếng nay bắt đầu đi vào thể chế: chính phủ điều tra, báo cáo định kỳ và truy cứu trách nhiệm.

Ông Thẩm Minh Thất, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan, nhận định việc Thượng viện Mỹ thông qua dự luật cho thấy Chính phủ Mỹ bắt đầu coi trọng những vấn đề nhân quyền mà nạn mổ cướp nội tạng đặt ra. Ông nói vấn đề này đang chuyển “từ lời cáo buộc hay phơi bày của giới dân sự thành mối quan tâm của nhà nước”.

Nếu sau này Mỹ tiến thêm một bước, lập danh sách người chịu trách nhiệm và cơ chế trừng phạt, điều đó không chỉ răn đe những người trực tiếp tham gia mà còn có thể thúc đẩy các nước khác cùng truy trách nhiệm, ông phân tích.

Từ lời cáo buộc đến truy trách nhiệm cấp nhà nước

Ông Thẩm cho biết các cáo buộc về việc mổ cướp nội tạng trước đây phần lớn đến từ học viên Pháp Luân Công và một số nhóm nhất định. ĐCSTQ phong tỏa thông tin, nên dù đã có người đứng ra phơi bày, vấn đề này vẫn chưa trở thành mối quan tâm của cộng đồng quốc tế.

Theo ông Thẩm, dự luật lần này yêu cầu cơ quan hành pháp Mỹ không chỉ báo cáo về những trường hợp đã bị cáo buộc hoặc được tố giác, mà còn phải cập nhật và đánh giá hằng năm. Với ông, điều đó cho thấy “Chính phủ Mỹ coi trọng vấn đề bức hại nhân quyền như mổ cướp nội tạng”.

ĐCSTQ xưa nay lấy cớ “không can thiệp vào công việc nội bộ” để phản đối bên ngoài can dự vào vấn đề này. Ông Thẩm thì cho rằng sự ra đời của dự luật chứng tỏ cộng đồng quốc tế rất coi trọng vấn đề nhân quyền, và đây là cách làm có trách nhiệm, tích cực.

Khi vấn đề đã chuyển từ lời cáo buộc của giới dân sự thành mối quan tâm của nhà nước, những yêu cầu như trình báo cáo đánh giá hằng năm chẳng khác nào một hình thức “giám sát” các tội ác liên quan của ĐCSTQ, ông nhận định.

Từ truy trách nhiệm chế độ đến truy trách nhiệm cá nhân

Ông Thẩm nêu rõ quan điểm: trách nhiệm mà dự luật hướng tới không chỉ dừng ở chế độ, mà còn đến từng người tham gia cụ thể. Quan chức, bác sĩ, giám đốc bệnh viện, nhân viên công an và hệ thống tư pháp từng liên quan đến hoạt động mổ cướp nội tạng đều có thể bị truy cứu trách nhiệm, và điều này tạo ra sức “răn đe” đối với họ

“Nói cách khác, điều đó sẽ thành cơn ác mộng giữa đêm của người đó,” ông Thẩm nói. Dù hành vi đó đã xảy ra từ 20 năm trước, chỉ cần sau này bị điều tra làm rõ, những người liên quan không chỉ bị lương tâm cắn rứt mà còn có thể lo sợ bị truy cứu.

Ông cho biết thêm, nếu những người này đến Mỹ, di cư sang Mỹ hay tham gia các hoạt động liên quan tại Mỹ, hành vi trong quá khứ có thể trở thành rủi ro, khiến họ lo lắng, sợ hãi.

Cộng đồng quốc tế sẽ nhìn ĐCSTQ khác đi?

Ông Thẩm cho rằng nếu cuộc điều tra hay đánh giá của Mỹ sau này kết luận Trung Quốc vẫn còn tình trạng mổ cướp nội tạng có hệ thống, cách nhìn của thế giới bên ngoài về chính quyền ĐCSTQ có thể thay đổi thêm.

Hoạt động ghép tạng tại Trung Quốc đã hình thành một chuỗi công nghiệp, nên nguồn gốc nội tạng ở một số bệnh viện cần được truy xét thêm, ông lưu ý. Nguồn nội tạng có thể liên quan đến các nhà tù, tử tù hoặc học viên Pháp Luân Công.

Ông tin rằng việc dự luật được Thượng viện thông qua sẽ giúp cộng đồng quốc tế hiểu rõ hơn về chính quyền ĐCSTQ và thận trọng hơn với các vấn đề liên quan. Người nước ngoài sang Trung Quốc ghép tạng cũng có thể đặt câu hỏi liệu nguồn nội tạng có hợp pháp hay không.

Điều này có thể khiến nhu cầu ghép tạng giảm, từ đó giáng đòn vào chuỗi công nghiệp liên quan của ĐCSTQ.

Từ Mỹ lan ra cộng đồng quốc tế?

Một khi Mỹ lập danh sách những người chịu trách nhiệm, cùng với các cơ chế trừng phạt về tài sản và thị thực, Úc, Canada, Anh và các nước châu Âu có thể làm theo, ông Thẩm dự đoán. Tuy nhiên, do dư luận trong nước và thứ tự ưu tiên lập pháp của mỗi nước khác nhau, các nước này có thể chưa áp dụng biện pháp tương tự ngay.

Ông cho rằng một mạng lưới truy trách nhiệm xuyên quốc gia sẽ hình thành nếu thêm nhiều trường hợp học viên Pháp Luân Công bị mổ cướp nội tạng được phơi bày và thu hút sự chú ý của các tổ chức nhân quyền quốc tế. Khả năng này càng lớn khi cộng đồng học viên Pháp Luân Công tại các nước trở thành lực lượng thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Những nước khác cũng có thể làm theo nếu dư luận tại đó coi việc ĐCSTQ mổ cướp nội tạng là hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng và đồng tình với cách làm của Mỹ, ông nói thêm.

Người Trung Quốc sẽ nhìn nhận ra sao?

Theo ông Thẩm, nếu Mỹ công bố báo cáo chi tiết hằng năm và những thông tin này truyền được về Trung Quốc, hoặc người Trung Quốc ở nước ngoài đọc được, người dân Trung Quốc có thể xem xét lại những lời phủ nhận mà giới chức ĐCSTQ đưa ra suốt nhiều năm.

Ông cho rằng khi các sự việc tích tụ đến một mức nhất định, người dân Trung Quốc có thể bắt đầu nghi ngờ những tuyên bố của chính quyền ĐCSTQ, thậm chí nhìn lại hệ thống pháp luật và y tế của Trung Quốc.

“Đối với cả cộng đồng quốc tế và người dân Trung Quốc Đại Lục, đây đều là một đột phá rất quan trọng để nhận thức lại ĐCSTQ,” ông Thẩm nói.