Thỏa thuận xe điện Canada–Trung Quốc tăng vị thế cho ông Tập, tranh quyền lực nội bộ

Thỏa thuận Ottawa–Bắc Kinh được truyền thông Trung Quốc mô tả như một thắng lợi ngoại giao, giúp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình củng cố hình ảnh lãnh đạo mạnh mẽ trong bối cảnh đấu tranh phe phái nội bộ. Thỏa thuận này cho phép Bắc Kinh chứng minh rằng ngay cả các nước phương Tây như Canada vẫn sẵn sàng hợp tác, qua đó làm suy yếu các phe chỉ trích đường lối cứng rắn của ông Tập. Theo phân tích, kết quả này có thể khuyến khích ông Tập tiếp tục chính sách đối nội tập trung quyền lực và đối ngoại cứng rắn hơn.

Một thỏa thuận thương mại sơ bộ “bước ngoặt” đã được ký kết trong chuyến thăm Bắc Kinh của Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 16/1/2026, tạo bước đệm cho quan hệ song phương:

Canada sẽ giảm thuế mạnh đối với xe điện Trung Quốc, cho phép nhập khẩu tới 49.000 xe với mức thuế 6,1%— giảm từ mức 100% trước đây.

Trung Quốc sẽ giảm thuế đáng kể đối với hạt cải dầu của Canada (từ ~84% xuống ~15%) và bãi bỏ thuế đối với các sản phẩm nông nghiệp khác như tôm hùm, cua, đậu Hà Lan.

Các điều khoản hợp tác thương mại và đầu tư khác cũng được thảo luận, bao gồm hợp tác về năng lượng, ngành ô tô và du lịch.

Những vấn đề phát sinh tại Trung Quốc

Trung Quốc ca ngợi thỏa thuận là chiến thắng cho Bắc Kinh

Truyền thông nhà nước Trung Quốc mô tả chuyến thăm của ông Carney và thỏa thuận với Bắc Kinh là dấu hiệu của “sự gia tăng tầm vóc toàn cầu” của Trung Quốc.

Liên hệ với đấu tranh phe phái trong Trung Quốc

Các chuyên gia và một số nguồn tin cho rằng thỏa thuận này không chỉ là vấn đề thương mại thông thường mà còn được dùng trong bối cảnh đấu tranh nội bộ của chính trị Trung Quốc — đặc biệt khi có những phe phái trong giới lãnh đạo đang cạnh tranh về quyền lực và ảnh hưởng chính sách.

Việc dùng sự kiện ngoại giao bên ngoài để củng cố hình ảnh và vị thế của phe ủng hộ Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (so với các phe phái khác trong nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc) được xem là một cách để ông Tập tạo lợi thế và càng “phủ rộng” ảnh hưởng.

Tác động đối với ông Tập Cận Bình

Thành công trong việc ký kết thỏa thuận — đặc biệt thông qua việc Trung Quốc được ca ngợi là nhân tố toàn cầu quan trọng — có thể tạo đà cho ông Tập Cận Bình trong đối nội và đối ngoại.

Điều này có thể giúp ông tăng cường vị thế trong các cuộc tranh giành quyền lực nội bộ, giới thiệu hình ảnh một lãnh đạo có thể “đạt được những kết quả quan trọng trên trường quốc tế”.

Bối cảnh quan hệ Canada – Trung Quốc

Quan hệ song phương Canada–Trung Quốc trong những năm gần đây có xu hướng xấu đi rõ rệt, chủ yếu do các biện pháp thuế quan đối ứng. Canada từng áp mức thuế cao đối với hàng hóa Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh đáp trả bằng việc đánh thuế nặng lên nông sản Canada, khiến kim ngạch thương mại song phương sụt giảm đáng kể.

Trong bối cảnh đó, Canada đang nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nhằm giảm sự phụ thuộc quá lớn vào Hoa Kỳ — đặc biệt khi quan hệ thương mại với Washington ngày càng chịu nhiều áp lực chính sách và thuế quan.

Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh cũng đối diện với môi trường cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt. Cả hai bên đều có những tính toán chiến lược riêng: Canada muốn tránh lệ thuộc đơn phương vào Mỹ, trong khi Trung Quốc tìm cách mở rộng và bình thường hóa quan hệ với các đối tác phương Tây, nhằm phá thế cô lập trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu leo thang.

Phản ứng chính trị và quốc tế

Trong nước Canada

Thỏa thuận Ottawa–Bắc Kinh đã tạo ra những phản ứng trái chiều trong nội bộ Canada:

Một bộ phận chính trị gia và giới nông dân bày tỏ sự hoan nghênh, cho rằng việc giảm thuế sẽ giúp ngành nông nghiệp phục hồi, đặc biệt sau thời gian dài chịu tác động từ các biện pháp trả đũa của Trung Quốc.

Ngược lại, một số lãnh đạo cấp tỉnh — trong đó có Thủ hiến bang Ontario — lên tiếng phản đối, cảnh báo rằng xe điện Trung Quốc giá rẻ có thể gây sức ép lớn lên ngành sản xuất nội địa, làm suy yếu năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Canada.

Phản ứng từ Hoa Kỳ

Tại Washington, thỏa thuận này cũng gây ra nhiều tranh luận:

Một số quan chức Mỹ cho rằng thỏa thuận “có thể gây vấn đề” đối với chiến lược thương mại chung giữa Washington và Ottawa, nhất là trong bối cảnh Mỹ vẫn duy trì thuế quan cao đối với hàng hóa Trung Quốc và coi Canada là đồng minh then chốt trong việc kiềm chế Bắc Kinh.

Tuy nhiên, cũng có những ý kiến tại Mỹ nhìn nhận thực dụng hơn, cho rằng hợp tác thương mại không nên bị loại trừ, miễn là nó mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt và không trực tiếp làm suy yếu lợi ích an ninh cốt lõi.

Triển khai và kỳ vọng tiếp theo

Đại sứ Trung Quốc tại Ottawa kêu gọi Canada nhanh chóng triển khai các cam kết đã ký, thúc đẩy các mảng hợp tác đã thỏa thuận để đáp ứng kỳ vọng trong dân chúng và doanh nghiệp.

Các lĩnh vực nhạy cảm như trí tuệ nhân tạo, khoáng sản chiến lược, quốc phòng không nằm trong các cam kết mở rộng này, phản ánh Canada vẫn giữ hàng rào an ninh quốc gia.

Thiên Vân, theo The Epoch Times, Reuters, The Guardian, The Washington Post