Thủ tướng Anh Burnham cởi mở với đề nghị xin lỗi về buôn bán nô lệ

Thủ tướng Anh Andy Burnham cởi mở với việc đưa ra lời xin lỗi chính thức về vai trò của Anh trong chế độ nô lệ, trước thềm hội nghị Khối Thịnh vượng chung, nơi Anh nhiều khả năng phải đối mặt với yêu cầu bồi thường tài chính.

Trong bài viết đăng trên The Guardian hôm thứ Bảy (31/10), ông Burnham cho biết Chính phủ Anh đang “đề xuất một cuộc đối thoại có khuôn khổ với những người chịu ảnh hưởng từ hoạt động buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương”. Anh từng đóng vai trò lớn trong việc xóa bỏ hoạt động này.

“Lắng nghe những lời kêu gọi xin lỗi chính thức thay mặt nhà nước Anh sẽ là một phần quan trọng của quá trình này, và tôi cởi mở với những lời kêu gọi đó,” ông viết.

Ông Burnham bác yêu cầu bồi thường tài chính mà một số nước đưa ra. Các nước này đòi bồi thường cho những tổn hại mà họ nói đã gây ra cho ước tính 12,5 triệu người châu Phi bị coi như hàng hóa và bị bán làm nô lệ từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 19.

Thủ tướng Anh viết: “Tôi không cho rằng người dân Anh ngày nay có thể bị quy trách nhiệm về những sai trái trong lịch sử, dù tàn ác đến đâu. Những sai trái đó xảy ra ở một thời đại khác, theo những luật lệ khác, và họ không hề trực tiếp tham gia”.

Bài viết được đăng trước bài phát biểu của Vua Anh Charles III tại Hội nghị Người đứng đầu Chính phủ các nước Khối Thịnh vượng chung ở Antigua và Barbuda.

Người phát ngôn của Vua Charles cho biết trong chuyến thăm này, Nhà vua “sẽ không né tránh việc đối diện với những khía cạnh đáng hổ thẹn nhất của quá khứ”. Bài phát biểu dự kiến diễn ra hôm thứ Ba (3/11).

“Sẽ không phù hợp nếu Nhà vua đề cập đến những vấn đề chính sách cụ thể liên quan đến lập trường của Chính phủ Anh,” người phát ngôn nói thêm. Truyền thông đang có nhiều đồn đoán, tranh luận về khả năng Vua Charles đưa ra lời xin lỗi.

Nhà vua hiện đang điều trị ung thư và là người đứng đầu Khối Thịnh vượng chung gồm 56 quốc gia, phần lớn là thuộc địa cũ của Anh. Lãnh đạo các nước này đại diện cho khoảng 2,7 tỷ người. Khối trải rộng từ châu Phi, châu Á, châu Mỹ, châu Âu đến Thái Bình Dương.

Tại hội nghị tuần này, lãnh đạo các nước Caribe dự kiến sẽ tiếp tục thúc đẩy yêu cầu bồi thường mà họ theo đuổi từ lâu. Họ thường gắn yêu cầu này với việc giảm nợ, cũng như tài trợ cho giáo dục, y tế và chính sách khí hậu.

“Nỗ lực mới về vấn đề nợ”

Ông Burnham viết rằng ông muốn “khởi động một nỗ lực mới về vấn đề nợ”, trong đó có việc giúp các nước dễ bị tổn thương “trả nợ trong thời gian dài hơn và với lãi suất tốt hơn”.

Anh vẫn kiên định lập trường không trả tiền bồi thường. Hồi tháng 10/2024, ông Keir Starmer, người tiền nhiệm của ông Burnham, nói tại một hội nghị thượng đỉnh Khối Thịnh vượng chung rằng các quốc gia ngày nay không nên sống “dưới cái bóng của quá khứ”, mà nên rút ra bài học từ đó.

Một cuộc thăm dò của YouGov thực hiện vào tháng 4/2025 với 3.023 người trưởng thành ở Anh, công bố vào tháng 3/2026, cho thấy 23% người da trắng được hỏi ủng hộ việc Anh bồi thường cho các nước chịu ảnh hưởng từ hoạt động buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương. Tỷ lệ này ở người da đen là 71%.

Theo Cơ sở dữ liệu Buôn bán Nô lệ Xuyên Đại Tây Dương, các thương nhân Anh đã chở ước tính 3,2 triệu người châu Phi qua Đại Tây Dương.

Chính phủ Anh đóng vai trò quan trọng trong việc chấm dứt buôn bán nô lệ, thông qua Đạo luật Bãi bỏ Buôn bán Nô lệ năm 1807. Đạo luật ra đời sau một chiến dịch kéo dài do nghị sĩ William Wilberforce dẫn dắt. Ông Wilberforce là một tín hữu Tin Lành phái Phúc Âm, nổi tiếng thẳng thắn.

Chế độ nô lệ bị cấm trên toàn Đế quốc Anh vào năm 1833. Trong thế kỷ 19, Hải quân Hoàng gia Anh dành nhiều thời gian và nguồn lực để ngăn chặn buôn bán nô lệ trên các đại dương.

Báo cáo Brattle do Đại học Tây Ấn công bố vào tháng 6/2023 cho rằng Anh nợ hơn 18 nghìn tỷ bảng Anh tiền bồi thường vì vai trò của nước này trong chế độ nô lệ tại 14 nước Caribe.

Những người phản đối bồi thường chỉ ra rằng trong lịch sử, người da trắng cũng từng bị bắt làm nô lệ, và chính một số người da đen từng buôn bán nô lệ.

“Bất công nghiêm trọng”

Thủ tướng Antigua và Barbuda Gaston Browne ra tuyên bố phản hồi bài viết của ông Burnham. Ông hoan nghênh “nỗi buồn và sự hối tiếc” mà nhà lãnh đạo Anh bày tỏ, cũng như việc ông Burnham “sẵn sàng cân nhắc một lời xin lỗi chính thức thay mặt nhà nước Anh”.

Tuy nhiên, trong tuyên bố đăng trên trang Antiga News hôm 31/10, ông Browne cho biết yêu cầu bồi thường của các nước Caribe vẫn không thay đổi.

“Buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương là một bất công nghiêm trọng, và hậu quả vẫn kéo dài rất lâu sau khi nô lệ được giải phóng,” ông viết.

Ông cũng hoan nghênh các đề xuất của ông Burnham “về hỗ trợ thiết thực cho các nước nghèo và dễ bị tổn thương trong Khối Thịnh vượng chung”, trong đó có sáng kiến thay đổi các thỏa thuận nợ, như cho kéo dài thời hạn trả nợ và áp dụng lãi suất ưu đãi hơn.

“Những khác biệt về bồi thường tài chính nên được giải quyết thông qua đối thoại, nhưng chúng không nhất thiết phải cản trở tiến triển ở những lĩnh vực có thể đạt được đồng thuận,” ông viết.