Hoạt động địa chấn tại khu vực thử hạt nhân của Triều Tiên tiếp tục gia tăng

Các nhà khoa học cho biết số lượng và cường độ các trận động đất gần bãi thử hạt nhân Punggye-ri của Triều Tiên đã tăng lên qua từng năm kể từ vụ thử hạt nhân cuối cùng và mạnh nhất của nước này vào năm 2017.

Số lượng động đất liên tục gia tăng sau vụ nổ hạt nhân

Theo CNN, Triều Tiên đã tiến hành 6 vụ thử hạt nhân dưới lòng đất tại bãi thử Punggye-ri, nằm ở khu vực núi Mantap, tỉnh Hamgyong Bắc, trong giai đoạn 2006-2017. Vụ thử cuối cùng được ước tính có sức công phá tương đương 1,6 triệu tấn TNT, gây ra một trận động đất mạnh 6,3 độ Richter và được cho là khiến các đường hầm dưới lòng đất tại bãi thử bị sập.

Từ lâu, giới khoa học đã biết các vụ thử hạt nhân có thể gây ra những trận động đất quy mô nhỏ nhưng có thể phát hiện được. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, các vụ thử hạt nhân của Mỹ tại bang Nevada thường gây ra động đất tại khu vực gần tâm vụ nổ vài ngày hoặc vài tuần sau đó.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu của Kwang-Hee Kim tại Đại học Chicago phát hiện rằng, sau khi phân tích dữ liệu sóng địa chấn được thu thập tại Hàn Quốc và Trung Quốc trong giai đoạn 2008-2025, có tổng cộng 1.399 trận động đất xảy ra quanh núi Mantap. Số lượng và cường độ các trận động đất đều tăng theo thời gian.

Sunyoung Park, Phó Giáo sư tại Khoa Khoa học Địa vật lý của Đại học Chicago, cho biết điều này cho thấy tác động của một số nhiễu động ngắn hạn có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, bởi “lớp vỏ Trái Đất có trí nhớ rất dài”.

Vụ nổ hạt nhân có thể kích hoạt lại các đứt gãy cổ

Nhóm nghiên cứu của Kwang-Hee Kim phát hiện trận động đất đầu tiên xuất hiện sau vụ thử hạt nhân thứ 3 của Triều Tiên vào năm 2013. Trước năm 2017, hoạt động địa chấn tại khu vực này tương đối thưa thớt. Tuy nhiên, sau vụ thử hạt nhân thứ sáu và mạnh nhất của Triều Tiên vào năm 2017, hoạt động địa chấn tiếp tục gia tăng rõ rệt trong nhiều năm.

Ông Kim cho biết các trận động đất này không mạnh, phần lớn có độ lớn từ 2 đến 3, cho thấy chúng xảy ra ở độ sâu tương đối nông. Tuy nhiên, xu hướng gia tăng hoạt động địa chấn rất rõ ràng và gần như tuyến tính, khiến nhóm nghiên cứu “rất bất ngờ”.

Nghiên cứu cho thấy hoạt động địa chất tại khu vực này trước đây rất thấp, gần như chưa từng ghi nhận động đất. Hồ sơ địa chấn của Trung Quốc và Hàn Quốc trong hơn 2.000 năm chỉ ghi nhận một sự kiện ở khu vực lân cận, nhưng tâm chấn cách đó khoảng 100 km. Điều này cho thấy hoạt động địa chấn tự nhiên tại khu vực này nhìn chung rất thấp.

Vỏ lục địa trên bán đảo Triều Tiên tương đối ổn định. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu phát hiện một số đứt gãy cổ trong lớp vỏ tại khu vực này. Ông Kim cho rằng việc tần suất và cường độ động đất liên tục gia tăng có thể cho thấy lớp vỏ tại đây chưa trở lại trạng thái ban đầu sau vụ thử hạt nhân năm 2017. Thay vào đó, ít nhất hai đứt gãy có sẵn có thể đã hoạt động trở lại, khiến hoạt động địa chấn tiếp tục gia tăng.

Ngoài ra, địa hình núi Mantap cũng có những đặc điểm đặc biệt. Ngọn núi có quy mô lớn, sườn dốc và hình dạng không đối xứng. Một số đứt gãy có thể ở trạng thái gần mất ổn định hơn những đứt gãy khác, khiến chúng dễ bị kích hoạt bởi các vụ nổ hạt nhân dưới lòng đất.

Ông Kim cho biết nhóm nghiên cứu chỉ thống kê những trận động đất được nhiều trạm quan trắc đồng thời phát hiện, chứ không tính những sự kiện chỉ được ghi nhận bởi một hoặc hai trạm. Do đó, số lượng động đất thực tế có thể còn cao hơn.

Nước ngầm có thể khiến động đất xảy ra chậm nhiều năm

Ông Park cho biết trong hầu hết các vụ thử hạt nhân dưới lòng đất trước đây, hoạt động địa chấn do vụ nổ gây ra thường nhanh chóng suy giảm sau tác động ban đầu. Tuy nhiên, tình hình tại Triều Tiên lại khác: hoạt động địa chấn không những kéo dài mà thậm chí còn tiếp tục gia tăng theo thời gian.

Ông Park chỉ ra rằng đã có những trường hợp hoạt động của con người gây ra động đất với độ trễ kéo dài. Chẳng hạn, kể từ khi Hà Lan bắt đầu khai thác khí tự nhiên vào những năm 1960, nước này đã ghi nhận hơn 1.700 trận động đất. Tại bang Oklahoma của Mỹ, hoạt động sản xuất dầu khí và việc bơm một lượng lớn nước thải xuống lòng đất trong giai đoạn 2009-2015 cũng khiến hoạt động địa chấn gia tăng đáng kể.

Theo ông Park, các vụ nổ hạt nhân có thể khiến một lượng lớn đá bị phá vỡ, tạo ra các khe nứt và đường dẫn mới. Nước ngầm sau đó thấm vào những khe nứt này, làm tăng áp suất chất lỏng trong các lỗ rỗng của đá. Áp lực này có thể khiến hai phía của đứt gãy tách khỏi nhau, làm đứt gãy dễ trượt hơn. Do nước di chuyển chậm, phản ứng địa chấn vì vậy có thể xảy ra sau vài năm.

Các nhà nghiên cứu cho rằng việc hoạt động địa chấn do thử hạt nhân dưới lòng đất liên tục gia tăng khiến ranh giới giữa động đất do các vụ nổ gây ra và hoạt động kiến tạo tự nhiên trở nên khó phân biệt hơn, từ đó làm tăng khó khăn trong việc giám sát lâu dài các bãi thử hạt nhân dưới lòng đất.

Ông Kim cho biết các nhà nghiên cứu không thể tiếp cận bãi thử Punggye-ri và không có dữ liệu địa chấn trực tiếp từ bên trong lãnh thổ Triều Tiên. Vì vậy, hiện chưa có bằng chứng cho thấy Triều Tiên đã tiến hành thêm một vụ thử hạt nhân nào kể từ năm 2017.

Tuy nhiên, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết Triều Tiên bắt đầu khôi phục các đường hầm thử nghiệm từ tháng 3/2022. Báo cáo năm 2025 của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) cũng cho rằng Triều Tiên đã khôi phục bãi thử hạt nhân.

Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận một số dấu hiệu có thể liên quan đến phơi nhiễm phóng xạ ở những người Triều Tiên đào tẩu từng sinh sống gần bãi thử hạt nhân. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh hiện vẫn chưa thể xác định nguyên nhân cụ thể của những dấu hiệu này.