Israel cáo buộc Iran đưa máy ly tâm vào cơ sở ngầm dưới núi Pickaxe

Theo Newsmax ngày 21/7, cơ quan tình báo Israel cho rằng Iran từ năm ngoái đã bí mật chuyển hàng nghìn máy ly tâm dùng để làm giàu uranium vào hệ thống đường hầm ngầm dưới “núi Pickaxe” (phía Iran gọi là núi Kolang) nằm gần cơ sở hạt nhân Natanz. Thông tin này làm dấy lên lo ngại rằng chương trình hạt nhân của Iran đang được đưa sâu xuống lòng đất nhằm tránh các cuộc tấn công quân sự.

Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và các nguồn tin liên quan, đến nay các thanh sát viên quốc tế vẫn chưa thể tiếp cận cơ sở này. Vì vậy, mục đích thực sự cũng như quy mô xây dựng bên trong vẫn còn là điều chưa được làm rõ.

Israel: Hàng nghìn máy ly tâm được cho là đã chuyển xuống cơ sở ngầm

Theo Wall Street Journal, dẫn lời các nguồn tin tình báo Israel, sau khi quân đội Mỹ tiến hành “Chiến dịch Búa Đêm” (Operation Midnight Hammer) cùng cuộc xung đột Israel – Iran kéo dài 12 ngày sau đó, Tehran được cho là đã di chuyển một lượng lớn máy ly tâm làm giàu uranium xuống sâu trong khu phức hợp ngầm dưới núi Pickaxe nhằm giảm nguy cơ các thiết bị hạt nhân quan trọng bị phá hủy bởi các cuộc không kích.

Cơ sở này nằm cách tổ hợp hạt nhân Natanz khoảng 1 dặm (khoảng 1,6 km) về phía nam.

Theo các tài liệu công khai, công trình được xây dựng ở độ sâu khoảng 300–450 feet (khoảng 90–137 mét) dưới lớp đá cứng, với không gian đủ lớn để chứa nhiều cơ sở hạt nhân. Nhiều chuyên gia cho rằng mức độ bảo vệ của cơ sở này còn vượt cả nhà máy làm giàu uranium ngầm Fordow.

Hiện chưa rõ các máy ly tâm được chuyển đến đây xuất phát từ đâu, nhưng giới phân tích nhận định một phần có thể được đưa từ Natanz hoặc các cơ sở hạt nhân khác của Iran.

Ông Trump nêu đích danh núi Pickaxe: Có thể là mục tiêu quân sự tiếp theo

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các cuộc không kích của quân đội Mỹ vào năm ngoái nhằm vào Nhà máy làm giàu uranium Fordow, Cơ sở hạt nhân Natanz và Trung tâm Công nghệ Hạt nhân Isfahan đã khiến năng lực hạt nhân của Iran “bị phá hủy hoàn toàn”.

Tuy nhiên, khi các thông tin tình báo mới xuất hiện, trong tháng này ông Trump tiếp tục cảnh báo Mỹ đã sẵn sàng đưa núi Pickaxe vào danh sách các mục tiêu có thể bị tấn công.

Theo Reuters, trong cuộc phỏng vấn với người dẫn chương trình bảo thủ Hugh Hewitt, ông Trump nói núi Pickaxe là “một mục tiêu rất đáng để giáng một đòn thật mạnh”.

Mặc dù trước đây ông từng đề cập đến các cơ sở ngầm của Iran nằm trong các dãy núi đá granite, đây là lần đầu tiên ông công khai nêu đích danh núi Pickaxe.

Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng tiếp tục chủ trương mở rộng các chiến dịch quân sự nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran để tiếp tục làm suy yếu năng lực hạt nhân của nước này.

Ảnh vệ tinh cho thấy công trình ngầm vẫn tiếp tục được mở rộng

Reuters trước đó dẫn phân tích của Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (Institute for Science and International Security – ISIS) cho biết các ảnh vệ tinh thương mại mới nhất cho thấy trong 15 tháng qua, Iran vẫn tiếp tục mở rộng công trình ngầm dưới núi Pickaxe.

Các hoạt động bao gồm:

• Xây dựng thêm các khu vực an ninh.
• Gia cố lối vào các đường hầm.
• Tiếp tục mở rộng cơ sở ngầm.

Tuy nhiên, viện nghiên cứu này cũng nhấn mạnh hiện chưa thể xác nhận cơ sở đã đi vào hoạt động hay chưa, cũng như không thể xác định bên trong đang triển khai những thiết bị hạt nhân nào.

Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi tiết lộ hồi tháng 3 rằng Iran đã thông báo với IAEA từ năm 2021 về kế hoạch tiến hành các hoạt động liên quan đến hạt nhân tại núi Pickaxe.

Tuy nhiên cho đến nay, Tehran vẫn chưa cho phép các thanh sát viên quốc tế vào kiểm tra hiện trường, đồng thời cũng chưa cung cấp cho IAEA các thông tin chi tiết về quá trình xây dựng và mục đích sử dụng của cơ sở này.

Chuyên gia: Rủi ro lớn nhất không phải các cơ sở đã biết mà là những căn cứ ngầm không thể kiểm chứng

Giám đốc Viện Khoa học và An ninh Quốc tế, ông David Albright, nhận định:

“Việc Iran chuyển các máy ly tâm vào hệ thống đường hầm dưới núi Pickaxe là một giả thuyết hợp lý và đáng tin cậy.”

Trong khi đó, ông Nate Swanson, cựu Giám đốc phụ trách hồ sơ Iran tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ (NSC), cho rằng Iran từ lâu đã có lịch sử tiến hành các hoạt động hạt nhân bí mật. Vì vậy, mọi hoạt động diễn ra tại những căn cứ ngầm như vậy đều đáng để cộng đồng quốc tế đặc biệt cảnh giác.

Ông nói:

“Kịch bản tồi tệ nhất là Iran bí mật đạt được bước đột phá hạt nhân” (covert breakout). “Hiện chúng ta không thể xác định ý đồ thực sự của họ, và việc cộng đồng quốc tế không thể kiểm chứng cơ sở này tự thân đã là một vấn đề nghiêm trọng. IAEA phải được phép vào hiện trường để tiến hành thanh sát.”

Mặc dù Iran luôn phủ nhận theo đuổi vũ khí hạt nhân, số liệu của IAEA cho thấy nước này hiện đã sản xuất khoảng 1.000 pound (khoảng 454 kg) uranium làm giàu ở mức 60%, chỉ còn cách ngưỡng 90% – mức làm giàu được coi là cấp độ vũ khí – một bước ngắn.

Một quan chức quân đội Israel am hiểu công tác lập kế hoạch tác chiến cũng nói với Wall Street Journal rằng các đợt không kích nhằm vào Iran cho đến nay vẫn chưa bao trùm một số cơ sở ngầm liên quan đến nghiên cứu và phát triển vũ khí hạt nhân. Điều này khiến ông lo ngại và cho rằng các mục tiêu này nhiều khả năng sẽ trở thành trọng tâm của các chiến dịch quân sự trong tương lai.