Mỹ bí mật di dời uranium làm giàu cấp độ cao khỏi Venezuela

Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 14/5 thông báo một chiến dịch bí mật do Washington dẫn đầu đã thành công đưa khoảng 13kg uranium làm giàu cấp độ cao (HEU) ra khỏi Venezuela vào đầu tháng này và vận chuyển an toàn về Mỹ để xử lý. Chiến dịch được xem là một trong những thành tựu quan trọng của Mỹ trong lĩnh vực an ninh hạt nhân và chống phổ biến vũ khí hạt nhân những năm gần đây.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Thomas Pigott cho biết nhiệm vụ này không chỉ giúp tăng cường an ninh nội địa của Mỹ mà còn củng cố hệ thống an ninh hạt nhân toàn cầu. Ông nói số uranium làm giàu cấp độ cao này được lấy từ lò phản ứng nghiên cứu RV-1 đã ngừng hoạt động của Venezuela, cơ sở hạt nhân duy nhất trong lịch sử nước này.

Theo thông tin được công bố, lò phản ứng RV-1 sử dụng thiết kế của General Electric (GE) của Mỹ, hoạt động từ năm 1961 đến 1991. Ban đầu, lò phản ứng phục vụ nghiên cứu khoa học, sau đó được cải tạo để khử trùng bằng tia gamma đối với vật tư y tế, thực phẩm và các loại vật liệu khác. Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ (NNSA) cho biết sau khi các chương trình nghiên cứu kết thúc vào năm 1991, lượng uranium làm giàu vượt ngưỡng 20% này vẫn được lưu giữ tại Venezuela trong nhiều năm.

Theo các chi tiết phía Mỹ công bố, Venezuela đã hoàn tất việc đóng gói số vật liệu hạt nhân vào cuối tháng 4. Sau đó, các chuyên gia từ Mỹ, Anh, Venezuela cùng Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã phối hợp triển khai kế hoạch vận chuyển và hỗ trợ kỹ thuật.

Để bảo đảm an toàn, số uranium được đặt trong các thùng chứa chuyên dụng dành cho nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng. Đoàn vận chuyển được hộ tống nghiêm ngặt bằng đường bộ suốt khoảng 100 dặm tới một cảng biển tại Venezuela.

Sau đó, số uranium này được chuyển sang một tàu vận tải chuyên dụng do Anh cung cấp và cập cảng Mỹ vào đầu tháng 5. Cuối cùng, vật liệu được đưa tới Phòng thí nghiệm quốc gia Savannah River Site (SRS) ở bang Nam Carolina để xử lý và tái sử dụng. Đây là một trong những cơ sở trọng yếu của Bộ Năng lượng Mỹ chuyên quản lý vật liệu liên quan đến vũ khí hạt nhân.

Giám đốc NNSA Brandon Williams cho rằng việc loại bỏ toàn bộ uranium làm giàu cấp độ cao khỏi Venezuela phát đi tín hiệu quan trọng với thế giới rằng các nguy cơ hạt nhân liên quan tới quốc gia Nam Mỹ này đã được kiểm soát. Phó giám đốc Văn phòng Chống phổ biến hạt nhân Matt Napoli cũng ca ngợi nỗ lực của các nhóm tham gia, nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong bảo đảm an ninh hạt nhân.

Bộ Ngoại giao Mỹ tiết lộ thêm rằng Tổng thống Donald Trump cùng Ngoại trưởng Marco Rubio đã triển khai một “kế hoạch ba giai đoạn” nhằm đẩy nhanh việc di dời vật liệu nguy hiểm. Nhờ đó, chiến dịch vốn dự kiến kéo dài hai năm đã hoàn thành chỉ trong vài tháng.

Báo cáo cũng cho biết trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump tiếp tục nhấn mạnh việc ngăn uranium làm giàu rơi vào tay các quốc gia bất ổn hoặc tổ chức khủng bố. Ông gần đây cũng tuyên bố muốn kiểm soát thêm vật liệu hạt nhân liên quan tới chương trình hạt nhân Iran. Hiện Iran được cho là vẫn sở hữu hơn 900 pound (khoảng 480 kg) uranium làm giàu cấp độ cao. Theo IAEA, loại vật liệu này rất khó phát hiện, dễ bị buôn lậu và chỉ cần từ 40 đến 90 pound đã đủ để chế tạo một thiết bị nổ hạt nhân đơn giản.

Lý Ngọc t/h