OpenAI và Google bán mô hình AI cho Trung Quốc, chuyên gia cảnh báo nguy cơ an ninh

OpenAI và Google đang cung cấp các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến cho các công ty con tại Singapore của Alibaba, Baidu và Tencent – ba tập đoàn công nghệ Trung Quốc bị Bộ Quốc phòng Mỹ đưa vào danh sách “1260H” do cáo buộc có liên hệ với quân đội Trung Quốc. Diễn biến này đã làm dấy lên lời kêu gọi Washington tăng cường kiểm soát xuất khẩu AI nhằm ngăn công nghệ tiên tiến của Mỹ rơi vào tay Bắc Kinh.

Theo Financial Times, cả OpenAI và Google đều xác nhận đã cung cấp dịch vụ AI cho các công ty con của ba tập đoàn nói trên tại Singapore. Các giao dịch này hiện vẫn hợp pháp, bởi quy định của Mỹ chưa cấm toàn diện các doanh nghiệp có trụ sở tại Trung Quốc truy cập các mô hình AI tiên tiến thông qua các pháp nhân hoạt động bên ngoài Trung Quốc đại lục. Tuy nhiên, vụ việc được xem là phơi bày một khoảng trống trong chính sách kiểm soát xuất khẩu AI của Mỹ.

OpenAI cho biết đã đình chỉ quyền truy cập API của một số tài khoản liên quan đến Alibaba từ tháng trước sau khi phát hiện dấu hiệu “chưng cất mô hình” (model distillation) – kỹ thuật sử dụng đầu ra của một mô hình AI để huấn luyện hoặc cải thiện mô hình cạnh tranh. Công ty cho biết đã báo cáo sự việc với chính phủ Mỹ.

Theo OpenAI, công ty không cho phép người dùng truy cập mô hình AI từ lãnh thổ Trung Quốc, nhưng vẫn cho phép “một số” doanh nghiệp có vốn hoặc trụ sở tại Trung Quốc sử dụng dịch vụ tại những quốc gia nơi hãng có thể áp dụng các biện pháp bảo vệ và giám sát hoạt động “chưng cất mô hình”. Đại diện OpenAI nhấn mạnh công ty mong muốn AI do các nền dân chủ phát triển được sử dụng rộng rãi hơn trên thế giới và cho rằng quyền truy cập không nên chỉ được quyết định dựa trên quốc tịch.

Google cũng xác nhận các dịch vụ AI của hãng được cung cấp tại Singapore và Hồng Kông, đồng thời cấm hành vi “chưng cất mô hình” theo chính sách sử dụng. Tuy nhiên, công ty cho rằng các biện pháp hạn chế theo địa lý không đủ để ngăn chặn những đối tượng có trình độ kỹ thuật cao vượt qua rào cản.

Trái với OpenAI và Google, công ty AI Anthropic đã cấm các doanh nghiệp Trung Quốc cũng như các pháp nhân nước ngoài do họ sở hữu sử dụng các mô hình AI tiên tiến của mình, đồng thời gần đây tiếp tục vá các lỗ hổng từng bị lợi dụng để vượt qua các hạn chế này. Trước đó, Anthropic cũng cáo buộc các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot và MiniMax tiến hành “chưng cất mô hình”. Công ty còn cảnh báo Quốc hội Mỹ rằng Alibaba đã sử dụng khoảng 25.000 tài khoản giả mạo để tương tác hơn 28,8 triệu lần với mô hình Claude, vi phạm điều khoản dịch vụ của hãng.

Giới chuyên gia cho rằng Washington cần nhanh chóng bịt lỗ hổng trong chính sách kiểm soát AI.

Chris McGuire, chuyên gia về công nghệ và an ninh tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), từng phụ trách các vấn đề kiểm soát xuất khẩu tại Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định: “Chính quyền nói rằng Mỹ phải đánh bại Trung Quốc trong lĩnh vực AI, nhưng trên thực tế họ chưa có bất kỳ hành động đáng kể nào về kiểm soát xuất khẩu, trong khi đây mới là công cụ thực sự có thể kiềm chế Trung Quốc”.

Ông cũng nhấn mạnh: “Các mô hình AI tiên tiến không nên được cung cấp cho bất kỳ thực thể nào thuộc các công ty có trụ sở tại Trung Quốc, dù họ hoạt động ở bất cứ đâu trên thế giới”.

Trước đó, Joe Khawam, chuyên gia về chính sách AI và luật an ninh quốc gia thuộc Viện Cải cách Pháp luật (Law Reform Institute), cũng cảnh báo rằng Mỹ cần áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mạnh hơn để ngăn Trung Quốc tiếp cận công nghệ AI tiên tiến của Mỹ. Theo ông, các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc đang “có hệ thống khai thác công nghệ tiên tiến của các công ty AI Mỹ mà không phải gánh chịu chi phí tính toán, kỹ thuật và an toàn”, điều này có nguy cơ làm xói mòn nền tảng kinh tế giúp Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI tiên tiến.