Sudan sau 3 năm nội chiến: gần 60.000 người đã thiệt mạng,13 triệu người phải di dời

Cuộc nội chiến tại Sudan bùng nổ từ tháng 4/2023 đã nhanh chóng trở thành một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế giới. Sau hơn 3 năm, xung đột đã khiến gần 60.000 người thiệt mạng, hơn 13 triệu người phải rời bỏ nhà cửa và khoảng 34 triệu người cần hỗ trợ nhân đạo, tương đương 2/3 dân số. Tình trạng thiếu lương thực, dịch bệnh và sụp đổ hệ thống y tế khiến đất nước rơi vào vòng xoáy khủng hoảng toàn diện.

Chiến sự hiện vẫn diễn ra giữa quân đội chính phủ Sudan và lực lượng bán quân sự Rapid Support Forces (RSF), mà chưa có dấu hiệu đạt được hòa bình. Nhiều cáo buộc cho rằng RSF là bên chịu trách nhiệm chính trong các hành vi bạo lực gần đây. Lực lượng này có nguồn gốc từ nhóm dân quân Janjaweed, từng bị cáo buộc gây ra tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người trong xung đột Darfur năm 2003.

Các báo cáo quốc tế, trong đó có hãng tin Al Jazeera và phòng thí nghiệm nhân đạo của Đại học Yale, cho thấy RSF đã tiến hành các chiến dịch có tổ chức nhằm xóa dấu vết thảm sát, bao gồm chôn tập thể, đốt thi thể và di chuyển xác nạn nhân. Đặc biệt tại khu vực Darfur, nhiều bằng chứng cho thấy các hành vi này có tính hệ thống và kéo dài trong nhiều tuần.

Liên Hợp Quốc cảnh báo xung đột tại Sudan có dấu hiệu của “diệt chủng”, đặc biệt sau các cuộc tấn công của RSF vào thành phố El Fasher, khiến khoảng 6.000 người thiệt mạng chỉ trong 3 ngày. Ngoài ra, hơn 11.000 người được ghi nhận mất tích, trong khi nạn đói lan rộng với khoảng 800.000 người đối mặt với suy dinh dưỡng cấp tính nghiêm trọng. Hệ thống y tế gần như sụp đổ khi chỉ còn khoảng 63% cơ sở hoạt động, trong khi các bệnh như dịch tả tiếp tục lây lan.

Nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến bắt nguồn từ cuộc đấu tranh quyền lực sau khi chính quyền của Tổng thống Omar al-Bashir bị lật đổ năm 2019. Mâu thuẫn giữa lãnh đạo quân đội Abdel Fattah al-Burhan và chỉ huy RSF Mohamed Hamdan Dagalo đã leo thang thành chiến tranh toàn diện. Hiện nay, Sudan gần như bị chia cắt: quân đội kiểm soát thủ đô Khartoum và khu vực phía Bắc, trong khi RSF nắm giữ Darfur và Kordofan – những vùng giàu tài nguyên.

Xung đột còn bị làm trầm trọng bởi sự can dự của các thế lực bên ngoài. Ai Cập được cho là ủng hộ quân đội Sudan, trong khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất bị cáo buộc hỗ trợ RSF, dù nước này phủ nhận. Một số nguồn tin cho rằng RSF có thể nhận hỗ trợ thông qua Ethiopia.

Liên Hợp Quốc ghi nhận rằng khoảng 4 triệu người đã có thể trở về nhà sau khi quân đội giành lại quyền kiểm soát các thành phố như Khartoum vào đầu năm 2025. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng bị thiệt hại nghiêm trọng và điều kiện sống vẫn còn khó khăn.

Giám đốc điều hành của Mercy Corps, Tjada D’Oyen McKenna, thẳng thắn tuyên bố: “Đây không phải là sự trở lại cuộc sống bình thường, mà là cuộc đấu tranh để tồn tại trong một thực tại mới.”

Trong khi sự chú ý của quốc tế chuyển sang cuộc xung đột ở Trung Đông, cuộc nội chiến ở Sudan, nay đã bước sang năm thứ tư, lại nhận được rất ít sự quan tâm, dù đã cướp đi sinh mạng của gần 60.000 người, khiến 13 triệu người phải di dời và gây ra nạn đói lan rộng cùng một cuộc khủng hoảng nhân đạo.

Có những lo ngại rằng tình hình ở Sudan đang bị phớt lờ, thỏa thuận ngừng bắn bị đình trệ, và nhiều cường quốc nước ngoài, thèm muốn tài nguyên khoáng sản của Sudan, đang can thiệp sâu vào cuộc xung đột, điều này có thể khiến giao tranh lan rộng và leo thang, làm cho tình hình càng khó kiểm soát hơn.