Trung Quốc gia tăng hiện diện ở Bắc Cực, Mỹ khẩn cấp cần thêm tàu phá băng

Tư lệnh Khu vực Bắc Cực của Tuần duyên Mỹ, Chuẩn đô đốc Bob Little, hôm thứ Tư (28/10) cảnh báo Mỹ cần thêm tàu phá băng khi tàu nghiên cứu Trung Quốc hoạt động ngày càng nhiều quanh Alaska.

Một tàu hỏng, năng lực phá băng giảm một nửa

Trả lời phỏng vấn Fox News hôm thứ Tư, ông Little cho biết khả năng duy trì hiện diện của Mỹ ở Bắc Cực hiện rất hạn chế, đến mức chỉ một sự cố máy móc cũng đủ khiến Tuần duyên mất một nửa năng lực phá băng trong khu vực.

Ông dẫn ví dụ: mùa hè năm nay, tàu phá băng Healy của Tuần duyên gặp sự cố máy móc. Trong hai tàu phá băng dự kiến làm nhiệm vụ ở vùng băng, chỉ còn một chiếc sử dụng được. Cùng lúc đó, 4 tàu nghiên cứu Trung Quốc đang hoạt động quanh Alaska.

Tuần duyên Mỹ đã được cấp thêm tổng cộng gần 25 tỷ USD để mở rộng và hiện đại hóa nhiều loại trang thiết bị, cơ sở, theo ông Little. Trong đó có việc đóng 11 tàu tuần tra an ninh Bắc Cực mới, chiếc đầu tiên dự kiến đến Alaska sớm nhất vào năm 2028.

Ông mong tàu phá băng mới càng sớm có mặt càng tốt.

Tàu nghiên cứu Trung Quốc ở Bắc Cực tăng mạnh

Băng biển thu hẹp khiến tàu thuyền qua lại được ở nhiều vùng nước quanh Alaska, kéo theo hoạt động kinh tế và quân sự ở Bắc Cực tăng lên, ông Little nhận định. Trước đây, Bắc Cực chỉ thỉnh thoảng có một tàu nghiên cứu Trung Quốc xuất hiện. Năm ngoái, con số này tăng lên 5 chiếc, năm nay là 4 chiếc.

Ông Little cho biết tàu tuần tra Munro của Tuần duyên Mỹ vừa kết thúc đợt tuần tra Bắc Cực kéo dài 112 ngày, trong đó có theo dõi hoạt động của các tàu nghiên cứu Trung Quốc.

Đến nay, Tuần duyên chưa ghi nhận hoạt động nào của phía Trung Quốc trên mặt nước vi phạm chuẩn mực quốc tế. Điều ông thật sự lo ngại là chỉ bằng các hoạt động nghiên cứu tại chỗ, Đảng Cộng sản Trung Quốc có thể thu được những thông tin tình báo khá quan trọng.

Các nghiên cứu này vừa có thể làm cơ sở để khai thác khoáng sản thiết yếu, vừa có thể phục vụ mục đích quân sự như xác định địa hình đáy biển hay vạch tuyến di chuyển cho thiết bị dưới nước.

Ông Troy Bouffard, Giám đốc Trung tâm An ninh và Khả năng chống chịu Bắc Cực thuộc Đại học Alaska Fairbanks, nhận xét các chuyến nghiên cứu sẽ giúp Bắc Kinh tích lũy kinh nghiệm hoạt động ở Bắc Cực, điều trước đây họ gần như chưa có. Dữ liệu thu thập được cũng có thể dùng để lập kế hoạch tác chiến tàu ngầm.

Mỹ gặp khó về khoảng cách và hạ tầng

Thách thức của Mỹ không chỉ là thiếu tàu phá băng, ông Bouffard chỉ ra. Phần Bắc Cực giáp Bắc Thái Bình Dương thiếu hạ tầng để tàu bám trụ lâu dài, còn mỗi lần điều tàu từ Kodiak, Anchorage hay Seattle đến biển Bering đều mất vài ngày.

Ngược lại, đội tàu phá băng của Nga lớn hơn nhiều, giúp nước này có lợi thế rõ rệt trong việc giữ các tuyến đường thông suốt.

Nhờ đội tàu này, Nga duy trì được các tuyến hàng hải và tuyến vận tải hậu cần phục vụ cả mục đích thương mại lẫn quân sự, ông Little nói.

Cạnh tranh từ Trung Quốc và Nga gia tăng

Ông cũng cho biết Tuần duyên Mỹ đã quan sát thấy tàu chiến mặt nước của Nga và Trung Quốc lập biên đội chung, lực lượng tuần duyên hai nước hợp tác với nhau, còn tàu nghiên cứu Trung Quốc thì phối hợp với Nga và “nhiều khả năng đang chia sẻ thông tin”.

Hôm 14/10, Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ công bố báo cáo thường niên mới nhất. Báo cáo nêu Tuần duyên Mỹ hiện chỉ có 3 tàu phá băng, trong khi Nga có 42 chiếc, gồm 4 tàu phá băng chạy bằng năng lượng hạt nhân đời mới. Trung Quốc có 3 tàu phá băng cỡ lớn và đang lên kế hoạch mở rộng năng lực phá băng.

Một bản phân tích tình báo Mỹ năm 2026 mà báo cáo dẫn lại cho thấy phần lớn lực lượng quân sự Bắc Cực của Nga tập trung ở bán đảo Kola. Đây là nơi bố trí khoảng hai phần ba năng lực tấn công hạt nhân lần hai của Nga, tức khả năng vẫn đánh trả được sau khi bị đối phương tấn công hạt nhân trước.

Mỹ thì đã tăng cường quân số và lực lượng không quân ở Alaska, trong đó có Sư đoàn Dù 11 được tái lập năm 2022.

Tuy nhiên, khi điều trần trước Quốc hội hồi tháng 4/2026, Trung tướng James Adams, Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ, cho biết nhu cầu nguồn lực cho cuộc chiến ở Ukraine đã hạn chế khoản đầu tư của Nga vào Bắc Cực.